Maszynista chłodni z sprężarkami amoniakalnymi. Sąd przyznał rekompensatę mimo nazwy stanowiska

Decyzją z dnia 31.10.2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w H. po rozpatrzeniu wniosku L. V. z dnia 18.07.2025 r. odmówił mu przyznania rekompensaty wskazując, że nie udowodnił co najmniej 15-letniego okresu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze do 31.12.2008 r.

Organ rentowy do pracy wykonywanej w szczególnych warunkach nie uwzględnił okresu zatrudnienia ubezpieczonego od 1.11.1984 r. do 28.02.2001 r. w (...) Sp. z o.o. ponieważ pracodawca w świadectwach pracy wskazał stanowisko maszynista chłodni, które nie jest zgodne z powołanym zarządzeniem resortowym (z podanego wykazu, działu, pozycji i punktu powołanego zarządzenia resortowego wynika stanowisko maszynista sprężarek).

(decyzja – k. 15-15 verte plik III załączonych do sprawy akt organu rentowego)

Odwołanie od w/w decyzji wniósł L. V.. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego – art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych poprzez błędną wykładnię, a w konsekwencji wadliwe zastosowanie poprzez niezakwalifikowanie pracy wykonywanej przez L. V. jako pracy w szczególnych warunkach. Ubezpieczony wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie mu rekompensaty w tym zakresie oraz ustalenie wysokości kapitału początkowego i wysokości emerytury z uwzględnieniem rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych, wypłacenie należnych świadczeń z wyrównaniem od dnia 18.07.2025 r. tj. od daty złożenia pierwotnego wniosku.

(odwołanie – k. 3-6)

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, przytaczając argumentację jak w zaskarżonej decyzji.

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

L. V. urodził się w (...)

(okoliczność bezsporna)

W dniu 18.07.2025 roku wnioskodawca złożył do ZUS wniosek o przyznanie emerytury wraz z rekompensatą.

(wniosek – k. nieponumerowane strony plik III załączonych do sprawy akt organu rentowego)

Decyzją z dnia 31.10.2025 r. wnioskodawcy przyznano w ostatecznej wysokości prawo do emerytury od 1.07.2025 r. tj. od miesiąca, w którym złożył wniosek.

(decyzja – k. 12-14 plik III załączonych do sprawy akt organu rentowego)

Następnie, decyzją z tego samego dnia organ rentowy odmówił ubezpieczonemu prawa do rekompensaty.

(decyzja – k. 15-15 verte plik III załączonych do sprawy akt organu rentowego)

W dniu 28.02.2001 r. zakład pracy (...) Sp. z o.o. wystawiła ubezpieczonemu świadectwo pracy, z którego wynikało, że wnioskodawca zatrudniony był w w/w miejscu od 1.11.1984 r. do 28.02.2001 r. w pełnym wymiarze czasu pracy. W świadectwie tym wskazano, że wnioskodawca zatrudniony był na stanowisku maszynisty chłodni.

Okresy nieskładkowe przypadające w trakcie wskazanego okresu zatrudnienia to: 23.02.1995 r. do 23.03.1995 r.

(świadectwo pracy – k. 6-6 verte plik III załączonych do sprawy akt organu rentowego, k. 9-9 verte, umowy o pracę, świadectwa pracy, angaże, rozwiązanie umowy o pracę, karty wynagrodzeń, karty obiegowe zmiany pracy, zaświadczenie kwalifikacyjne w zakresie eksplantacji urządzeń energetycznych w aktach osobowo- płacowych dot. zatrudnienia wnioskodawcy w Zakładach (...) (koperta) – k.27 )

Praca ubezpieczonego polegała na obsłudze sprężarek tłokowych, cylindrowych amoniakalnych. Wnioskodawca przez cały okres zatrudnienia w (...) Sp. z o.o. pracował na tym samym stanowisku, w maszynowni chłodniczej, gdzie znajdowała się stacja obsługi sprężarek. Wnioskodawca odpowiadał za uruchamiane sprężarek i ich wyłączanie, sprawdzał olej w układzie chłodniczym, w razie potrzeby uzupełniał go. Wykonywał także bieżące naprawy sprężarek tj. dociągał śruby zaworów, wymieniał płytki ssawne, pierścienie uszczelniające, olej, filtry, odpowietrzał i odolejał instalację, dbał o czystość urządzeń. Była to praca trzyzmianowa. Na zmianie pracowała jedna osoba. Sprężarki powodowały duży hałas, w powietrzu unosił się opary amoniaku. Na terenie maszynowni chłodniczej znajdował się parownik, z którego wydobywał się chłód powstały przez sprężarki. To była stała praca ubezpieczonego w pełnym wymiarze czasu pracy po 8 godzin, a także w weekendy i święta. Wnioskodawca pracował w odzieży ochronnej. Innych prac nie wykonywał.

(

zeznania wnioskodawcy na rozprawie w dniu 23.04.2026 r. e-protokół 00:27:40 w związku z 00:02:02- płyta CD – k. 41, zeznania świadka V. D. na rozprawie w dniu 23.04.2026 r. e-protokół 00:17:44- płyta CD – k. 41, zeznania świadka N. K. na rozprawie w dniu 23.04.2026 r. e-protokół 00:23:00 – płyta CD – k. 41)

W świadectwie wykonywania prac w warunkach szczególnych z dnia 28.02.2001 r. wystawionym przez pracodawcę wskazano, że ubezpieczony wykonywał prace w szczególnych warunkach w okresie od 1.11.1984 roku do 28.02.2001 roku z odwołaniem do - działu nr XIV poz. nr 9 pkt 1 wykazu stanowiącego załącznik nr 1 do Uchwały na 16/83 Zarządu (...) Związku Spółdzielni (...) z dnia 27.06.1983 r. w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach w zakładach pracy spółdzielczości mleczarskiej, przy bezpośredniej obsłudze stacji sprężarek na stanowisku maszynisty chłodni.

(świadectwo wykonywania prac w warunkach szczególnych – k. 8 plik III załączonych do sprawy akt organu rentowego, k. 10)

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

W świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego odwołanie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem postępowania było rozstrzygnięcie, czy wnioskodawcy przysługuje prawo do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych.

Zgodnie z art. 21 ust.1 ustawy o emeryturach pomostowych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1696) rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat.

Stosownie do treści ust. 2 tego przepisu rekompensata nie przysługuje osobie, która ma ustalone prawomocną decyzją prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS lub przepisów odrębnych.

W myśl art. 23 ust.1 i 2 powołanej ustawy ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę; rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Prawo do rekompensaty mają osoby urodzone po 1948 r., które przed 1 stycznia 2009 r. wykonywały przez co najmniej 15 lat prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu art. 32 i 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Podobnie jak przy ustalaniu tego okresu na potrzeby przyznania emerytury w niższym wieku emerytalnym, tak przy ustalaniu prawa do rekompensaty będą uwzględnione tylko okresy, w których praca była wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Jednocześnie rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury w niższym wieku emerytalnym.

W rozpatrywanej sprawie organ rentowy w uzasadnieniu decyzji wskazał, że do pracy wykonywanej w szczególnych warunkach nie uwzględnił okresu zatrudnienia ubezpieczonego od 1.11.1984 r. do 28.02.2001 r. w (...) Sp. z o.o. ponieważ pracodawca w świadectwach pracy wskazał stanowisko maszynista chłodni, które nie jest zgodne z powołanym zarządzeniem resortowym (z podanego wykazu, działu, pozycji i punktu powołanego zarządzenia resortowego wynika stanowisko maszynista sprężarek).

Odnosząc się do powyższych okoliczności, należy podnieść, że wykonywanie pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze powinno być stwierdzone przez pracodawcę w świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze lub w świadectwie pracy (wyrok Sądu Najwyższego z 15 grudnia 1997 r., II UKN 417/97 oraz wyrok Sądu Najwyższego z 21 listopada 2001 r., II UKN 598/00). Świadectwo pracy w warunkach szczególnych jest jednak dokumentem prywatnym w rozumieniu art. 245 k.p.c. i nie stanowi dowodu tego co zostało w nim odnotowane. Taki walor mają wyłącznie dokumenty urzędowe, do których w myśl stosowanego a contrario art. 244 § 1 k.p.c. nie zalicza się świadectwa pracy, skoro nie zostało sporządzone przez organy władzy publicznej ani inne organy państwowe (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 17 grudnia 2013r., III AUa 783/13, Lex nr 1409118). Jednakże w postępowaniu przed sądami pracy i ubezpieczeń społecznych nie ma takich ograniczeń dowodowych jak w postępowaniu przez Zakładem i wnioskodawca nie tylko świadectwem pracy w warunkach szczególnych może wykazać, że faktycznie pracował w warunkach szczególnych. W tym celu może przedstawić również i inne dowody.

Jeśli chodzi natomiast o zajmowane przez wnioskodawcę stanowiska, to podkreślić trzeba, że z utrwalonego orzecznictwa wynika, że dla oceny, czy pracownik pracował w szczególnych warunkach, nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego przez niego stanowiska, tylko rodzaj powierzonej mu pracy (wyrok Sądu Najwyższego z 10 kwietnia 2014 r., II UK 395/13, Lex Nr 1455235).

Uwzględniając zaprezentowane poglądy i przepisy, sąd – ustalając, czy wnioskodawca wykonywał pracę w warunkach szczególnych od 1.11.1984 r. do 28.02.2001 r. w (...) Sp. z o.o. – przesłuchał zawnioskowanych świadków oraz ubezpieczonego, a także zwrócił się do archiwum o nadesłanie akt osobowo - płacowych odwołującego się i przeprowadził dowód ze zgromadzonych w nich dokumentów.

Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że ubezpieczony w spornym okresie stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał pracę jako maszynista chłodni przy bezpośredniej obsłudze sprężarek tłokowych, cylindrowych amoniakalnych w (...) Sp. z o.o. W ocenie sądu, obowiązki wnioskodawcy polegające na bieżącej obsłudze sprzętu - sprężarek, sprawdzaniu poziomu i dolewaniu oleju, dociąganiu śrub zaworów, wymianie pierścieni uszczelniających, dbanie o czystość urządzeń odpowiadają pracy w szczególnych warunkach wymienionej w rozporządzeniu Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983 roku, Nr 8, poz. 43 z późn. zm.) w wykazie A, Dział XIV poz. 9 – Bezpośrednia obsługa stacji sprężarek pkt 1 (maszynista sprężarek).

Tak więc odwołujący w całym spornym okresie, (z wyłączeniem okresu nieskładkowego przypadającego po dniu 14.11.1991 r.), tj. w wymiarze 1 miesiąca i 1 dnia, wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, wyłącznie prace w szczególnych warunkach, określone w wykazie takich prac (odliczono okres 23.02.(...) do 23.03.1995 r.). Należy przy tym dodać, że nawet po odliczeniu w/w okresu nieskładkowego wymienionego w świadectwie pracy, odwołujący nadal legitymuje się wymaganym 15 letnim stażem pracy w warunkach szczególnych.

Mając na uwadze powyższe, sąd ocenił, że ubezpieczony spełnił przesłanki pozytywne, by uzyskać prawo do rekompensaty przewidzianej w art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych. Jednocześnie nie zaistniały przesłanki negatywne, które wykluczyłyby możliwość przyznania mu świadczenia. Ubezpieczony nie uzyskał bowiem prawa do emerytury pomostowej ani do emerytury wcześniejszej.

W myśl art. 100 ust. 1. ustawy o emeryturach i rentach z FUS prawo do świadczeń określonych w ustawie powstaje z dniem spełnienia wszystkich warunków wymaganych do nabycia tego prawa.

Na mocy art. 129 ust. 1 cytowanej ustawy świadczenia wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu.

Mając na względzie powyższe, należało zmienić zaskarżoną decyzję, o czym Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 477

14 § 2 k.p.c. jak w sentencji wyroku.