Matka walczyła o siódmy punkt wskazań dla córki z padaczką. Sąd oddalił apelację

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 17 marca 2026 r., wydanym w sprawie o sygn. akt X U 758/24 Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi, X Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, po rozpoznaniu sprawy D. O. (2) przeciwko O. Zespołowi do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w H. o zmianę wskazań niepełnosprawności, na skutek odwołania D. O. (2) od orzeczenia O. Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w H. z dnia 24 kwietnia 2023 roku, nr sprawy (...).(...).(...).83.2023.D, oddalił odwołanie.

Powyższe orzeczenie zapadło w następujących okolicznościach i w oparciu o następujące ustalenia faktyczne:

D. O. (1) urodziła się (...).

Orzeczeniem z dnia 21 listopada 2019 roku Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Z. zaliczył D. O. (2) do osób niepełnoprawnych z symbolem przyczyny niepełnosprawności 11-I ustalając, że niepełnosprawność datuje się od urodzenia, orzeczenie wydaje się okresowo do dnia 30 listopada 2022 roku. We wskazaniach ustalono, że małoletnia wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Wnioskiem z dnia 15 listopada 2022 roku Ł. O. – matka dziewczynki – wniosła o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności jej córki.

Orzeczeniem z dnia 8 lutego 2023 roku Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w H. zaliczył D. O. (2) do osób niepełnoprawnych z symbolem przyczyny niepełnosprawności 06-E ustalając, że niepełnosprawność datuje się od urodzenia, orzeczenie wydaje się okresowo do dnia 28 lutego 2025 roku. We wskazaniach ustalono, że małoletnia wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki, jak również konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Ustalono, że dziewczynka nie wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

D. O. (1) jest skrajnym wcześniakiem, z powodu toksoplazmozy wrodzonej i retinopatii wcześniaczej pozostaje pod stałą opieką okulistyczną, pediatryczną, poradni chorób zakaźnych. W 2020 roku rozpoznano u małoletniej padaczkę oraz inne choroby współistniejące, takie jak: zez zbieżny. Pozostaje pod opieką neurologa. Poza ww. rozpoznaniem u małoletniej stwierdzono zaburzenia koordynacji ruchowej, nadpobudliwość, alergię, częste infekcje dróg oddechowych. Od września 2024 roku dziecko pozostaje pod opieką psychologa w przedszkolu oraz uczęszcza do Centrum (...) i (...).

Na obecnym etapie rozwoju wnioskodawczyni nie rozpoznaje się objawów uszkodzenia ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego, nie ma również zaburzeń napadowych padaczkowych. Rozpoznana po drugim napadzie padaczka jest dobrze prowadzona a leczenie levetiracetam jest skuteczne. Od pewnego czasu nie obserwuje się już zaburzeń napadowych. Dotychczasowe kilkukrotnie wykonywane badanie (...) ostatnie w wieku 3 lat i 1 miesiąca – nie wykazało zaburzeń napadowych i obserwowano stopniową poprawę zapisu. We wcześniejszych okresach małoletnia była skrajnym wcześniakiem, wymagającym wsparcia w rehabilitacji i rozwoju. Z powodu leczenia toksoplazmozy była pod stałą opieką lekarzy chorób zakaźnych.

Z punktu widzenia neurologicznego małoletnia spełnia kryteria zaliczenia do osób niepełnosprawnych, nie jest natomiast niezdolna do samodzielnej egzystencji, za którą uważa się niezdolność w zakresie higieny osobistej, karmienia lub wykonywania czynności samoobsługowych oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem, zatem małoletnia nie spełnia kryterium punktu 7. Stan zdrowia D. (...) i występujące u niej ograniczenia spełniają zakres kryterium udzielania pomocy, która jest odpowiednikiem punktu 8. wskazań.

Z okulistycznego punktu widzenia małoletnia jest niewątpliwie osobą o naruszonej sprawności narządu wzroku, ostrość wzroku oka prawego obniżona do 0,2, z powodu pozapalnych zmian w centralnej części siatkówki, zeza zbieżnego, ostrość wzroku oka lewego prawidłowa. Posiadane schorzenia okulistyczne powodują ograniczenie funkcji organizmu, jednakże brak jest wskazań okulistycznych do stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, ponieważ z punktu widzenia okulistyki, dziewczynka nie jest niezdolna do samodzielnej egzystencji.

Z punktu widzenia psychologicznego wnioskodawczyni nie jest osobą niepełnosprawną.

U małoletniej stwierdza się niższe niż przeciętne dla wieku funkcjonowanie intelektualne; pozostaje ono w normie intelektualnej, bez cech niepełnosprawności w żadnym wymiarze psychometrycznym. Dziewczynka osiąga wyniki psychometryczne nieco poniżej wieku życia. W aspekcie psychologicznym wnioskodawczyni nie ujawnia klinicznych deficytów w obszarze poznawczym. Nie ujawnia klinicznych zaburzeń emocji i zachowania, zaburzeń w obszarze funkcjonowania intelektualnego. Nie stwierdzono zaburzeń rozwoju w aspekcie psychologicznym, które powodowałyby konieczność zapewnienie stałej opieki lub pomocy w sposób przewyższający zakres opieki nad zdrowym dzieckiem w danym wieku.

Małoletnia nie wymaga stałej ani długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Małoletnia jest zdolna do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych, takich jak: samoobsługa, samodzielne poruszania się, komunikowanie się z otoczeniem. Kontakt werbalny z dziewczynką jest możliwy i satysfakcjonujący bez udziału opiekuna. Dziewczynka nie ma nasilonych trudności w nawiązywaniu relacji interpersonalnych i ich poprawnym utrzymywaniu. Jest samodzielna w zakresie samoobsługi. Jest sprawna ruchowo, porusza się samodzielnie.

Z punktu widzenia pediatrii małoletnia jest zdolna do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych takich jak: samoobsługa, samodzielne poruszanie się, komunikowanie z otoczeniem. Obecne ograniczenia małoletniej – całkowita zależność od otoczenia – wynikają głównie z wieku dziecka, a występujące schorzenia dobrze rokują.

Z punktu widzenia pediatrii wnioskodawczyni jest osobą niepełnosprawną ze wskazaniem konieczności współudziału na co dzień opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji. Dziewczynka nie wymaga stałej ani długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Małoletnia jest samodzielna w odniesieniu do wieku rozwojowego, uczęszcza do przedszkola ogólnodostępnego, porusza się samodzielnie, samodzielnie spożywa posiłki, nie ma zburzeń komunikacji.

U małoletniej widoczne są opóźnienia w rozwoju. Małoletnia obecnie ma okresowe wyłączenia świadomości widoczne od 2 miesięcy w przedszkolu. Małoletnia ma wybuchy złości, problemy z koncentracją, sprawia wychowawcze problemy. Na stałe przyjmuje leki przeciwpadaczkowe, okresowo leki przeciwalergiczne.

Małoletnia pozostaje pod stałą opieką poradni neurologicznej, poradni okulistycznej, poradni psychologiczno – pedagogicznej. Małoletnia korzysta z pomocy psychologa w przedszkolu, uczęszcza również na terapię psychologiczno-logopedyczną.

Do momentu wydania spornego orzeczenia w 2023 roku przedstawicielka ustawowa konsultowała małoletnią z psychologiem, który wskazał, że dziewczynka jest zbyt mała, aby przejść traumę po wypadku, wskazywał, że dziecko jest zbyt małe i należy wrócić na konsultacje za kilka lat.

Powyższy stan faktyczny Sąd Rejonowy ustalił na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy oraz aktach organu orzekającego, a także pisemnych opinii biegłych.

Zważywszy na przedmiot rozpoznania Sądu dotyczący ustalenia, czy ze względu na posiadane schorzenia wnioskodawczyni winna mieć przyznany punkt 7 wskazań niepełnosprawności, Sąd I instancji dopuścił dowód z opinii biegłych z zakresu pediatrii, neurologii i okulistyki, zaś przy ponownym rozpoznaniu sprawy także dowód z opinii biegłego psychologa i innego biegłego pediatry. W ocenie Sądu Rejonowego na uwzględnienie zasługiwały opinie biegłych neurologa, okulisty, psychologa oraz pediatry S. T. (1), natomiast opinia biegłej pediatry U. U. (1) w swoich wnioskach była wadliwa.

Na wstępie Sąd Rejonowy podkreślił, że nie kwestionuje oceny stanu zdrowia małoletniej dokonanego przez biegłą pediatrę U. U. (1). Wiedza w tym zakresie stanowi wiadomości specjalne, które Sąd przyjmuje i ich nie kwestionuje. Jednak już wnioski wyciągnięte przez biegłą oraz ich uzasadnienie powodują, że nie sposób uznać tej opinii (zarówno podstawowej, jak i uzupełniającej) za rzetelną i miarodajną.

Sąd a quo zauważył, że w opinii pisemnej biegła pediatra U. U. (1) wskazała, że z uwagi na zaburzenia funkcjonowania organizmu wymagające systematycznych i częstych zabiegów leczniczych i rehabilitacyjnych oraz z uwagi na okoliczności towarzyszące, tj. trudności z uczęszczaniem dziecka do przedszkola ogólnodostępnego z powodu przyjmowanych leków przeciw padaczkowych, noszenia pampersów, trudności z koncentracją, częstych infekcji dziecka, konieczności dalszej diagnostyki zaburzeń psychologicznych, a także zabieg operacyjny matki związany z urazami jakie doznała w wypadku samochodowym, brak innej poza matczyną opieki nad dzieckiem, małoletnia wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki innej osoby. Biegła podniosła, iż należy ułatwić matce dziecka radzenie sobie z sytuacją w jakiej się znajduje i dać jej więcej czasu na zorganizowanie życia rodzinnego z uwzględnieniem potrzeb dziecka niepełnosprawnego, czas ten matka będzie mogła i powinna poświęcić na dalszą rehabilitację, leczenie i usprawnianie dziecka.

Sąd I instancji zauważył, że ustosunkowując się do opinii biegłej pełnomocnik przedstawicielki ustawowej wnioskodawczyni podniósł, iż konieczne jest doprecyzowanie przez biegłego czasu ustalenia wskazań z punktu 7.

Z kolei Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w zarzutach do opinii wskazał, że uzasadnienie opinii biegłej jest sprzeczne, a jej wnioski odnoszą się do wieku dziecka, nie zaś do opieki wynikającej z choroby.

W konsekwencji Sąd I instancji dopuścił dowód z opinii uzupełniającej biegłego pediatry celem zajęcia stanowiska wobec zgłoszonych zastrzeżeń.

Sąd Rejonowy zauważył, że biegła pediatra w opinii uzupełniającej potrzymała dotychczasowe stanowisko. Odnosząc się do zastrzeżeń zawartych w piśmie pełnomocnika przedstawiciela ustawowego małoletniej podniosła, iż proponuje przyznanie pkt 7. na kolejny rok, licząc od daty sporządzenia opinii. Biegła wskazała, że wymieniony okres nie musi pokrywać się z okresem orzeczenia niepełnosprawności, gdyż w ocenie biegłej rok to wystarczający okres potrzebny mamie i córce do dostosowania się do trudnej sytuacji i na zorganizowanie życia rodzinnego. W tym czasie dziecko być może nie będzie już przyjmowało leków przeciwpadaczkowych, dokończona zostanie diagnostyka zaburzeń sensorycznych, dziecko będzie odpieluchowane i będzie mogło uczęszczać do przedszkola ogólnodostępnego lub integracyjnego, a matka będzie mogła (po zakończeniu swojego leczenia) w tym czasie iść do pracy.

Odnosząc się do zastrzeżeń zawartych w piśmie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w H., biegła podniosła, iż pomimo, że małoletnia jest zdolna do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych takich jak: samoobsługa, samodzielne poruszanie się, komunikowanie z otoczeniem, a całkowita zależność od otoczenia małoletniej wynika głównie z wieku D. (2), to dziecko wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki innej osoby. Zdaniem biegłej zasadność przyznania punktu 7 wskazań wynika z trudnościami z uczęszczaniem do przedszkola ogólnodostępnego z powodu przyjmowanych leków przeciwpadaczkowych, noszenia pampersów, trudności z koncentracją, częstych infekcji, zabiegu operacyjnego z powodu zeza, konieczności dalszej diagnostyki, konieczności dalszej diagnostyki zaburzeń psychologicznych, a także kolejnego zabiegu operacyjnego matki i brak innej poza matczyną opieki nad dzieckiem.

Sąd I instancji odnotował, że sposób motywowania oraz stopień stanowczości wniosków wyrażonych w opinii biegłych jest jednym z podstawowych kryteriów oceny dokonywanej przez Sąd, niezależnie od kryteriów zgodności z zasadami wiedzy powszechnej, poziomu wiedzy biegłego oraz podstaw teoretycznych opinii (por.: postanowienie Sądu Najwyższego z 27 listopada 2000 roku, I CKN 1170/98, OSNC 2001 nr 4 poz. 84). Tylko brak w opinii fachowego uzasadnienia wniosków końcowych, uniemożliwia prawidłową ocenę jej mocy dowodowej (por.: wyrok Sądu Najwyższego z 30 czerwca 2000 roku, II UKN 617/99, OSNAPiUS 2002/1/26).

W ocenie Sądu I instancji opinia biegłej jest merytorycznie błędna z uwagi na sposób uzasadnienia wniosków końcowych opinii. Sąd podkreślił, że biegła w sposób zamienny traktuje kryteria zaliczenia małoletniej do osób niepełnosprawnych z przesłankami orzeczenia zasadności przyznania punktu 7 wskazań. W niniejszej sprawie bezspornym jest, że dziecko jest osobą niepełnosprawną, o czym świadczy szereg jej problemów zdrowotnych, w szczególności problemy neurologiczne, co potwierdzono przyznanym symbolem niepełnosprawności.

Sąd Rejonowy zauważył, że zasadność przyznania punktu 7 wskazań, tj. konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, jest uzależniona od stwierdzenia czy w danym wypadku faktycznie zachodzi znacznie ograniczona możliwość samodzielnej egzystencji. Z kolei niezdolność do samodzielnej egzystencji stanowi definicję legalną i oznacza naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie, bez pomocy innych osób, podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację.

Sąd I instancji zaznaczył, że biegła pediatra U. U. (1) w swoich opiniach wprost wskazała, że małoletnia jest zdolna do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych takich jak: samoobsługa, samodzielne poruszanie się, komunikowanie z otoczeniem. Powyższe zdaniem Sądu Rejonowego przesądza, że małoletnia nie wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Dalsze wnioski biegłej, która jednak forsuje tezę, że dziecko wymaga przyznania punktu 7 wskazań, odnoszą się do:



zaburzeń funkcjonowania organizmu – które świadczą o niepełnosprawności, a nie możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych wymienionych wyżej,



systematycznych i częstych zabiegów leczniczych i rehabilitacyjnych, częstych infekcji dziecka oraz konieczności dalszej diagnostyki dziecka – powyższe świadczy o zasadności przyznania punktu 8 wskazań, tj. konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, nie zaś punktu 7 wskazań,



przyjmowanie leków przeciwpadaczkowych – kwestia przyjmowania leków nie wypełnia przesłanek przyznania punktu 7 wskazań; wypada zauważyć, że dzieci w wieku wnioskodawczyni zawsze wymagają nadzoru rodziców przy przyjmowaniu leków, co wynika z ich wieku a nie niepełnosprawności; z kolei w zakresie neurologicznym opinia biegłej pediatry nie może podważać opinii biegłego specjalisty z zakresu neurologii dziecięcej,



zabieg operacyjny z powodu zeza – w zakresie okulistycznym opinia biegłej pediatry nie może podważać opinii biegłego specjalisty z zakresu okulistyki,



zabieg operacyjny matki oraz brak innej poza matczyną opieki nad dzieckiem – stanowią całkowicie pozamerytoryczne przesłanki, nieodnoszące się do sytuacji dziecka oraz do znacznie ograniczonej możliwości samodzielnej egzystencji w zakresie zaspokajania bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację.

Za całkowicie nierzetelne Sąd Rejonowy uznał wnioski biegłej pediatry U. U. (1), która podniosła, iż należy ułatwić matce dziecka radzenie sobie z sytuacją w jakiej się znajduje i dać jej więcej czasu na zorganizowanie życia rodzinnego, z uwzględnieniem potrzeb dziecka niepełnosprawnego, czas ten matka będzie mogła i powinna poświęcić na dalszą rehabilitację, leczenie i usprawnianie dziecka. Twierdzenia zawarte w opinii, iż należy przyznać małoletniej wskazanie punktu 7., aby pomóc matce małoletniej w radzeniu sobie z sytuacją życiową i w ten sposób zorganizować dla matki więcej czasu na uporządkowanie życia rodzinnego, z uwzględnieniem potrzeb dziecka niepełnosprawnego oraz czas na przygotowanie się do pracy, budzi wątpliwości Sądu I instancji. Sąd ten podkreślił, iż obowiązek zapewnienia opieki w trakcie leczenia i rehabilitacji dziecka spoczywa na każdym rodzicu i wynika z wykonywanej władzy rodzicielskiej, a same trudności i uciążliwości związane z czasochłonnością i kosztami procesu leczenia nie stanowią przesłanki ustalenia potrzeby pomocy innej osoby w myśl wskazań pkt 7 orzeczenia o niepełnosprawności. Okoliczność, że przedstawicielka ustawowa jest samotnym rodzicem z uwagi na śmierć ojca dziecka jest irrelewantny z punktu widzenia oceny zasadności przyznania punktu 7 wskazań. Według Sądu Rejonowego opinia biegłej pediatry podyktowana została dużą dozą współczucia do sytuacji rodzinnej wnioskodawczyni, jednak – choć Sąd zauważa, że sytuacja życiowa dziewczynki i jej matki jest trudna – takie okoliczności nie mogą uzasadniać oderwania oceny niniejszej sprawy od spełniania ustawowych przesłanek przyznania którychkolwiek wskazań niepełnosprawności.

Sąd a quo wskazał, iż jak wprost wynika z opinii uzupełniającej pediatry U. U. (1), zdaniem biegłej skoro małoletnia spełnia kryteria zaliczenia do osób niepełnosprawnych, to jednocześnie spełnia kryteria przyznania punktu 7 wskazań. Takie założenie jest błędne, wynika z braku rozróżnienia powyższych zagadnień i wobec podniesionych w toku postępowania zastrzeżeń do opinii, winno zostać uwzględnione przez Sąd a quo. Gdyby samo zaliczenia do grona osób niepełnosprawnych oznaczało, że taka osoba wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, odrębne istnienie punktu 7 wskazań byłoby zdaniem Sądu Rejonowego zbędne.

Sąd I instancji podniósł, że biegła pediatra U. U. (1) różnicuje długość przyznania pkt 7, od okresu stwierdzenia niepełnosprawności dziecka, co jest konstrukcyjnie wadliwe mając na uwadze konstrukcję orzeczenia o zaliczeniu do osób niepełnosprawnych oraz zasadny orzekania o niepełnosprawności.

Odnosząc się do pozostałych opinii wydanych w toku niniejszego postępowania, tj. opinii biegłego neurologa, okulisty, psychologa i innego pediatry S. T. (1) Sąd I instancji wskazał, że wnioski opinii omówiono prawidłowo, sformułowane zostały one w sposób jasny i precyzyjny, a końcowe stanowisko zostało szczegółowo, przekonująco i logicznie uzasadnione. W ocenie Sądu pisemne podstawowe i uzupełniające opinie tych biegłych są pełne, jasne i jednoznaczne, finalnie odpowiadają zakreślonej tezie dowodowej, a wnioski biegłych są logiczne i prawidłowo uzasadnione, nadto znajdują potwierdzenie w pozostałym materiale dowodowym, a zwłaszcza w złożonej dokumentacji medycznej.

Biegły z zakresu neurologii dokonał w opinii obszernej analizy wpisów z hospitalizacji, zwracając szczególną uwagę na przyczyny hospitalizacji dziecka, zaobserwowanych u dziecka zachowań, wyniki badań obrazowych. Biegły neurolog uzasadnił swoją opinię obszernie i wnikliwie argumentując dlaczego z punktu widzenia jego specjalności wnioskodawczyni nie spełnia przesłanek do przyznania punktu 7 wskazań. Zdaniem Sądu Rejonowego powyższa opinia jest kluczowa w szczególności z uwagi na symbol niepełnosprawności wskazany w orzeczeniu.

W zakresie opinii biegłych dopuszczonych w pierwszej części postępowania przed Sądem I instancji, strona odwołująca się wprawdzie wnosiła zastrzeżenia do opinii biegłego neurologa, jednak zdaniem Sądu I instancji sprowadzały się one do stwierdzenia, że biegły wypowiedział się wyłącznie z zakresie wąskiej specjalności (podobny zarzut został postawiony opinii biegłego okulisty), zaś biegła pediatra U. U. (1) oceniała sytuację małoletniej holistycznie. Zdaniem Sądu Rejonowego opinii biegłych nie dyskwalifikuje fakt, że wypowiadają się wyłącznie w zakresie swojej specjalności – taka jest rola biegłych i tak została zakreślona przez Sąd teza dowodowa. Sąd I instancji wskazał, że jako zadziwiający należy uznać taki zarzut w szczególności, że o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłych neurologa i okulisty wnioskował sam pełnomocnik odwołującej się, zaś obecnie stara się je podważyć powołując się na wąską specjalność biegłych. Sąd Rejonowy nie przeczy, że biegły pediatra może spojrzeć na sytuację dziecka w sposób holistyczny, jednak niedopuszczalne jest podważania przez pediatrę wniosków innych biegłych, nadto przytoczona we wcześniejszej części uzasadnienia obszerna argumentacja dotycząca opinii biegłej pediatry nie pozwala na jej uwzględnienie z uwagi na nierzetelność sformułowanych wniosków oraz opiniowanie w oderwaniu od przewidzianych w przepisach prawa konkretnych przesłanek przyznania punktu 7 wskazań niepełnosprawności.

Sąd I instancji odnosząc się do zarzutów pełnomocnika przedstawicielki ustawowej wnioskodawczyni podniósł, że opinii biegłego neurologa nie dyskwalifikuje podzielenie wniosków komisji orzekającej. Każdy biegły ma prawo do własnych wniosków zaś fakt, że pokrywają się one z orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności nie świadczy o wadliwości opinii. Biegły neurolog uzasadnił swoją opinię w sposób wnikliwy i trudno odmówić mu prawa do wyrażenia własnego zdania w zakresie tezy dowodowej zakreślonej przez Sąd.

W drugiej części postępowania przed Sądem I instancji, zgodnie z wytycznymi Sądu II instancji - uwzględniając inicjatywę dowodową strony odwołującej się, dopuścił dowód z opinii biegłego psychologa oraz opinii innego biegłego pediatry. Brak dopuszczania dowodu z opinii tych biegłych stanowiło zastrzeżenie ze strony Sądu II instancji, który uchylając wyrok przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Sąd I instancji zauważył, że zastrzeżenia do opinii biegłego psychologa zgłosiła odwołująca się, która podniosła, że zaskarżone orzeczenie o niepełnosprawności zostało wydane w dniu 24 kwietnia 2023 roku okresowo do 28 lutego 2025 roku, zaś opinia biegłego psychologa jest aktualna na dzień badania, tj. kilka miesięcy po okresie, na który zaliczono małoletnią do osób niepełnosprawnych. W rezultacie wnioski opinii odnoszą się już do pozytywnego skutku, jakim jest osiągnięcie zamierzeń terapeutycznych z wcześniejszego okresu, gdy stan małoletniej wymagał intensywniejszych oddziaływań i znacznie zwiększonej opieki ze strony matki.

Wobec powyższych zastrzeżeń Sąd I instancji dopuścił dowód z uzupełniającej opinii biegłego psychologa, który odniósł się do zastrzeżeń odwołującej się i wyraźnie wskazał, że ocena i wnioski z opinii podstawowej pozostają również aktualne w okresie obowiązywania spornego orzeczenia o niepełnosprawności, co wynika z dokumentacji oraz badania (ocena porównawcza).

Jak zaznaczył Sąd Rejonowy, w zastrzeżenia do uzupełniającej opinii biegłego psychologa odwołująca się kwestionując jej wnioski wskazała, że opinia nadal jest niepełna, gdyż nie pozwala na ustalenie czy w spornym okresie stopień rozwoju i stan psychiczny małoletniej były adekwatne do wieku. Podkreślono, że nie sposób zgodzić się z biegłą, że argumenty odwołującej się dotyczą jedynie kwestii somatycznych, gdyż małoletnia w wieku 6 lat nie jest odpieluchowana. W rezultacie autor zastrzeżeń wniósł o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego psychologa oraz opinii biegłego pediatry.

Powyższe zastrzeżenia, w ocenie Sądu Rejonowego, nie zasługiwały na uwzględnienie. W żadnym zakresie nie wyjaśniono na czym miałaby polegać niepełność opinii biegłej, która w ocenie Sądu – zarówno opinia podstawowa jak i uzupełniająca – były bardzo rzetelnie i skrupulatnie sporządzone. W opinii uzupełniającej biegła wyraźnie podkreśliła, że wnioski opinii podstawowej dotyczą również okresu, na który zostało wydane sporne orzeczenie o niepełnosprawności. Sformułowane zastrzeżenia stanowią, zdaniem Sądu a quo, jedynie polemikę z opinią biegłego, nie podważając jej w żadnym zakresie. Ocena, iż fakt braku odpieluchowania małoletniej wynika z problemów psychicznych dziecka stanowi wyłącznie przekonanie przedstawicielki ustawowej małoletniej, co również zostało podkreślone w kolejnej opinii innego biegłego pediatry. Sąd Rejonowy wyraźnie podkreślił, że skoro wnioskodawczyni z przyczyn stricte psychologicznych nie została przez biegłą zaliczona do osób niepełnosprawnych, próżno forsować tezę, że z tych właśnie przyczyn dziewczynka wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Brak niepełnosprawności z przyczyn psychologicznych uniemożliwia orzeczenie w tych przyczyn któregokolwiek ze wskazań ujętych w zaskarżonym orzeczeniu.

W dalszej kolejności, uwzględniając wniosek odwołującej się, Sąd I instancji dopuścił dowód z opinii innego biegłego pediatry. I w tym wypadku brak dopuszczania dowodu z opinii innego biegłego pediatry stanowiło zastrzeżenie ze strony Sądu II instancji, który uchylając wyrok podzielił ocenę nierzetelności opinii biegłego pediatry U. U. (1) dokonaną przez Sąd Rejonowy przy uzasadnieniu pierwszego wyroku.

Sąd I instancji wskazał, że zastrzeżenia do opinii innego biegłego pediatry S. T. (1) zgłosiła odwołująca się podnosząc, że nie odebrała wezwania na badanie, co stanowiło główną przyczynę dopuszczenia dowodu z opinii uzupełniającej.

Ponadto, jak wskazał Sąd Rejonowy, ponownie postawiono zarzut – podobnie jak w przypadku opinii biegłego psychologa – że wnioski opinii nie odnoszą się do stanu zdrowia dziecka w okresie obowiązywania zaskarżonego orzeczenia, to jest w okresie od kwietnia 2023 roku do lutego 2025 roku. W tym miejscu Sąd I instancji zauważył, że sam fakt, że opinia jest pisana w czasie teraźniejszym nie świadczy o tym, że biegły nie odnosi się do okresu spornego, tj. dotyczącego obowiązywania orzeczenia o niepełnosprawności. W taki sposób formułowana jest teza dowodowa (w czasie teraźniejszym) i oczywistym jest – także dla wieloletnich biegłych sądowych – że ocena winna być dokonana w czas wydania zaskarżonych orzeczeń. Notabene Sąd zauważył, że zgłaszając wnioski dowodowe dotyczące dopuszczenia dowodu z opinii biegłych, strona odwołująca się w tożsamy sposób formułowała tezę dowodową, tj. w czasie teraźniejszym. W tym miejscu Sąd I instancji odnotował, że wydając swoje opinie biegła pediatra S. T. (2) brała pod uwagę – co wynika z zakreślonej jej tezy dowodowej przez Sąd oraz wyraźnie z treści opinii – wszystkie opinie wydane przez biegłych w tej sprawie, tj. opinię pediatry U. U. (1) wydaną 2 sierpnia 2023 roku, opinię biegłego neurologa wydaną 4 listopada 2023 roku, opinię biegłego okulisty wydaną 12 lutego 2024 roku oraz opinię biegłego psychologa wydaną 29 kwietnia 2025 roku. Trudno zatem według Sądu I instancji uznać, że wnioski opinii tej biegłej dotycząc wyłącznie daty badania.

Sąd Rejonowy zauważył, że dodatkowo skarżąca podniosła, że wskazanie konieczności stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oznacza, że u dziecka stwierdzono takie ograniczenia w funkcjonowaniu w życiu codziennym – w porównaniu do dzieci z pełną sprawnością właściwą dla wieku dziecka, które powoduje całkowitą zależność od otoczenia, co w przypadku wnioskodawczyni polega na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej, gdyż dziewczynka wypróżnia się jedynie w pieluchę i wyłącznie w domu, co zdaniem strony odwołującej się wynika z braku dojrzałości emocjonalnej dziecka i presji społecznej. Podkreślono bardzo nieharmonijny przebieg rozwoju intelektualnego małoletniej oraz wynikające z tego problemy. Zwrócono uwagę na problemy z sferze emocjonalnej – duża nieśmiałość dziecka oraz ograniczone zaufanie do dorosłych.

Sąd Rejonowy wskazał, że opinia uzupełniająca biegłego pediatry S. T. (1) została wydana po badaniu wnioskodawczyni z odniesieniem się do wszelkich zastrzeżeń strony odwołującej się. Biegła – będąca jednocześnie biegłą sądową w dziedzinie gastroenterologii dziecięcej – wyraźnie wskazała, że problem wypróżniania się małoletniej w pieluchę winien być leczony przez matkę (czego matka nie czyni uznając, że to problem wyłącznie o podłożu psychicznych), na co zwróciła uwagę również biegła psycholog.

Sąd Rejonowy zaznaczył, że odnośnie zachowania małoletniej biegła potwierdziła, że w czasie badania dziewczynka była wyraźnie nieufna, na każdą próbę kontaktu odpowiadała „nie”, nie współpracowała z biegłą. Sąd zauważył jednak pewną sprzeczność w zachowaniu dziecka podczas badania u różnych biegłych. Podczas badania u biegłego psychologa (które odbyło się wcześniej) małoletnia sprawnie nawiązała kontakt pod względem emocjonalnym – pogodna, zainteresowana otoczeniem i osobą biegłego, spokojna; początkowo prezentowała zachowania przynależnościowe do matki, kontakt intelektualny dobry, zorientowana autopsychicznie i allopsychicznie, zachowywała adekwatny dystans, odpowiadała na pytania, wypowiadała się chętnie, w kontaktach międzyludzkich – bez cech lęku, dobrze funkcjonuje w kontakcie z osobami dorosłymi. Podczas badania psychologicznego dziewczynka prawidłowo nawiązała kontakt, odpowiadała na pytania po linii zadawanych pytań; kontakt werbalny jest możliwy i satysfakcjonujący bez udziału opiekuna. Zatem podnoszone przez stronę odwołującą się nieśmiałość dziecka oraz ograniczone zaufanie do dorosłych, według Sądu Rejonowego, nie jest z pewnością cechą permanentną, co dokładnie opisała biegła psycholog.

Dalej Sąd a quo zauważył, że w zastrzeżeniach do uzupełniającej opinii biegłej pediatry powtórzono część zastrzeżeń sformułowanych do opinii podstawowej. Dodatkowo wskazano, że skoncentrowanie opinii na problemie czynnościowych zaparć małoletniej nie stanowi uzupełniania opinii, gdyż jest to jedynie jedno z wielu schorzeń wnioskodawczyni, z powodu którego małoletnia pozostaje pod opieką lekarską. Powyższe całkowicie, w ocenie Sądu Rejonowego dziwi, gdyż brak odpieluchowania dziecka stanowiło główne zastrzeżenie do opinii podstawowej, a gdy zostało rozwinięte przez biegłą w opinii uzupełniającej, to ten problem jest już marginalizowany przez skarżącą. Na uwzględnienie nie zasługuje w ocenie Sądu a quo polemika w zakresie pozostawania małoletniej pod opieką lekarską z powodu zaparć, gdyż ze szczegółowej opinii biegłej (która przytaczała również reakcje przedstawicielki ustawowej na omawiany problem) wynikało jednoznacznie, że matka dziecka leczy jest wyłącznie z tego powodu terapią psychologiczną i biegła w tej części przeprowadziła z przedstawicielką ustawową szerszą rozmowę uświadamiającą.

Dodatkowo, Sąd I instancji podniósł, iż wbrew zarzutom odwołującej się, opinia biegłej pediatry S. T. (1) stanowi opinię holistyczną, która uwzględnia wszystkie opinie biegłych wydane w sprawie, co wybrzmiewa bardzo wyraźnie z opinii podstawowej jak i uzupełniającej. Niewątpliwie opinia biegłej pediatry S. T. (1) w swoich wnioskach jest sprzeczna z wnioskami opinii biegłego pediatry U. U. (1), jednak ta ostatnia została szczegółowo omówiona i podważona we wcześniejszej części uzasadnienia, z czym zgodził się również Sąd II instancji. Brak zatem zdaniem Sądu Rejonowego podstaw do uwzględniania wniosków opinii biegłej pediatry U. U. (1). Wszystkie pozostałe opinie 4 biegłych – neurologa, okulisty, psychologa i pediatry S. T. (1) – były spójne, rzetelne, jednoznaczne, zaś wnioski wyprowadzone przez tych biegłych zbieżne i ze wszech miar zasługujące na uwzględnienie Sądu. Strona odwołująca się nie zdołała w sposób merytoryczny podważyć wniosków opinii czterech przywołanych biegłych, zaś formułowane zastrzeżenia należało według Sądu a quo uznać wyłącznie za polemikę z tezami stawianymi przez biegłych. Zaprezentowane w sprawie opinie (podstawowe i uzupełniające) biegłych neurologa, okulisty, psychologa i pediatry S. T. (1) nie zawierały defektów, które podważałyby ich ostateczną wartość dowodową.

Sąd I instancji podkreślił, że podstawą zakwestionowania opinii nie może być fakt, iż treść wydanej w sprawie opinii nie jest zbieżna z zapatrywaniami oraz stanowiskiem w sprawie danej strony. Jak słusznie wskazuje się w judykaturze, opowiedzenie się za odmiennym stanowiskiem oznaczałoby bowiem przyjęcie, że należy przeprowadzić dowód z wszelkich możliwych biegłych, by upewnić się, czy niektórzy z nich nie byliby takiego zdania, jak strona kwestionująca (

tak m. in.: wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 28 lutego 2013 roku w sprawie III AUa (...), LEX 1294835; wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 22 lutego 2013 roku w sprawie I ACa 76/12, LEX 1312019). Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem, przyczynami mogącymi przemawiać za koniecznością uzyskania dodatkowej opinii od innego biegłego są na przykład nielogiczność wyciągniętych przez niego wniosków, zawarcie w opinii sformułowań niekategorycznych, niejednoznacznych czy też brak dostatecznej mocy przekonywającej opinii (

tak m.in.: wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 12 lutego 2013 roku w sprawie I ACa 980/12, LEX 1293767; wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 3 kwietnia 2013 roku w sprawie I ACa 148/13, LEX 1313335). Nie ma wreszcie uzasadnienia wniosek o powołanie kolejnego biegłego (biegłych) w sytuacji, gdy złożona już opinia jest niekorzystna dla strony. Zgłaszając taki wniosek, strona winna wykazać błędy, sprzeczności lub inne wady w złożonych do akt sprawy opiniach biegłych, które dyskwalifikują te opinie, uzasadniając tym samym powołanie dodatkowych opinii

(Wyrok SN z 30.01.2020 r., II UK 248/18, LEX nr 3218359).

Mając powyższe na uwadze zdaniem Sądu Rejonowego odwołująca się nie zdołała w toku postępowania wykazać, aby opinie biegłych neurologa, okulisty, psychologa i pediatry S. T. (1) były wadliwe czy niefachowe. Sąd I instancji zauważył, że sam fakt, że wnioski opinii biegłych w niniejszym postępowaniu były rozbieżne z oczekiwaniami wnioskodawczyni, nie czyni od razu zasadnym dalszych wniosków dowodowych sformułowanych przez skarżącą, a mianowicie dopuszczenie dowodu z opinii kolejnego biegłego psychologa oraz pediatry oraz opinii biegłego specjalisty z zakresu pedagogiki specjalnej. Zgłoszone dowody jako nieistotne dla rozstrzygnięcia (wobec zgromadzenia obszernego materiału dowodowego w postaci dowodów ze spójnych opinii licznych biegłych różnych specjalności) i zmierzające wyłącznie do dalszego nieuzasadnionego przedłużenia postępowania zostały pominięte. Wbrew uwadze strony odwołującej się poczynionej na rozprawie, Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności nie przyłączył się do wniosków odwołującej się, a część z nich pozostawił do uznania Sądu. Sąd Rejonowy jednak zważył, iż zebrany materiał dowodowy był wystarczający do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie.

Kierując się wytycznymi Sądu Okręgowego w Łodzi, Sąd Rejonowy dopuścił dowody z opinii kolejnych biegłych sądowych z zachowaniem inicjatywy dowodowej stron, rozpoznał wszelkie zgłoszone wnioski dowodowe, wysłuchał stanowisk stron i po analizie całości materiału dowodowego doszedł do przekonania, że odwołanie nie jest zasadne.

Sąd I instancji przypomniał, że zgodnie z art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 roku o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 100), osoby, które nie ukończyły 16 roku życia zaliczane są do osób niepełnosprawnych, jeżeli mają naruszoną sprawność fizyczną lub psychiczną o przewidywanym okresie trwania powyżej 12 miesięcy, z powodu wady wrodzonej, długotrwałej choroby lub uszkodzenia organizmu, powodującą konieczność zapewnienia im całkowitej opieki lub pomocy w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych w sposób przewyższający wsparcie potrzebne osobie w danym wieku.

Sąd Rejonowy zauważył, że rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 1 lutego 2002 roku w sprawie kryteriów oceny niepełnosprawności u osób w wieku do 16 roku życia (Dz.U. z 2009 roku nr 226, poz. 1829) precyzuje, że oceny niepełnosprawności u osoby w wieku do 16 roku życia, zwanej dalej "dzieckiem", dokonuje się na podstawie następujących kryteriów:

1) przewidywanego okresu trwania upośledzenia stanu zdrowia z powodu stanów chorobowych, o których mowa w § 2, przekraczającego 12 miesięcy,

2) niezdolności do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych, takich jak: samoobsługa, samodzielne poruszanie się, komunikowanie z otoczeniem, powodującej konieczność zapewnienia stałej opieki lub pomocy, w sposób przewyższający zakres opieki nad zdrowym dzieckiem w danym wieku, albo

3) znacznego zaburzenia funkcjonowania organizmu, wymagającego systematycznych i częstych zabiegów leczniczych i rehabilitacyjnych w domu i poza domem.

Dalej Sąd zauważył, że zgodnie z paragrafem 2 cytowanego rozporządzenia do stanów chorobowych, które uzasadniają konieczność stałej opieki lub pomocy dziecku, należą:

1) wady wrodzone i schorzenia o różnej etiologii prowadzące do niedowładów, porażenia kończyn lub zmian w narządzie ruchu, upośledzające w znacznym stopniu zdolność chwytną rąk lub utrudniające samodzielne poruszanie się,

2) wrodzone lub nabyte ciężkie choroby metaboliczne, układu krążenia, oddechowego, moczowego, pokarmowego, układu krzepnięcia i inne znacznie upośledzające sprawność organizmu, wymagające systematycznego leczenia w domu i okresowo leczenia szpitalnego,

3) upośledzenie umysłowe, począwszy od upośledzenia w stopniu umiarkowanym,

4) psychozy i zespoły psychotyczne,

5) całościowe zaburzenia rozwojowe powodujące znaczne zaburzenia interakcji społecznych lub komunikacji werbalnej oraz nasilone stereotypie zachowań, zainteresowań i aktywności,

6) padaczka z częstymi napadami lub wyraźnymi następstwami psychoneurologicznymi,

7) nowotwory złośliwe i choroby rozrostowe układu krwiotwórczego do 5 lat od zakończenia leczenia,

8) wrodzone lub nabyte wady narządu wzroku powodujące znaczne ograniczenie jego sprawności, prowadzące do obniżenia ostrości wzroku w oku lepszym do 5/25 lub 0,2 według T. po wyrównaniu wady wzroku szkłami korekcyjnymi, lub ograniczenie pola widzenia do przestrzeni zawartej w granicach 30 stopni,

9) głuchoniemota, głuchota lub obustronne upośledzenie słuchu niepoprawiające się w wystarczającym stopniu po zastosowaniu aparatu słuchowego lub implantu ślimakowego.

Sąd a quo przypomniał, że przy ocenie niepełnosprawności dziecka bierze się pod uwagę:

1) rodzaj i przebieg procesu chorobowego oraz jego wpływ na stan czynnościowy organizmu,

2) sprawność fizyczną i psychiczną dziecka oraz stopień jego przystosowania do skutków choroby lub naruszenia sprawności organizmu,

3) możliwość poprawy stanu funkcjonalnego pod wpływem leczenia i rehabilitacji.

Sąd Rejonowy wyjaśnił, że od samego orzeczenia niepełnosprawności, w przypadku osób do 16 roku życia, bez określenia stopnia, należy odróżnić wskazania, w tym sporne w tej sprawie wskazanie z pkt 7 - konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Sąd I instancji zaznaczył, że przepisy ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych na wstępie rozważań, mającej zastosowanie do wszystkich osób niepełnosprawnych (bez względu na wiek), w art. 4 ust. 4 definiują, iż niezdolność do samodzielnej egzystencji oznacza naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystki

[…]