Sąd oddalił apelację prokuratora, kradzież kasetki z bankomatu bez włamania

Część wstępna

Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

Wyrok Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy w Warszawie z 13 czerwca 2025 r., sygn. V K 926/20

Podmiot wnoszący apelację

Oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na niekorzyść

W części

Co do kary

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

Wnioski

Zmiana

Stanowisko sądu odwoławczego wobec zgłoszonych zarzutów i wniosków

1. Prokurator zaskarżył wyrok w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonym, a to art. 279 § 1 k.k., polegającą na uznaniu, że zachowanie działających wspólnie i w porozumieniu oskarżonych, które polegało na zaborze w celu przywłaszczenia, z otwartego bankomatu, zamkniętej kasetki z zawartością środków pieniężnych w postaci pieniędzy obiegowych polskich o nominałach 50 PLN i łącznej kwocie 12.500 złotych, a następnie rozbiciu tejże zamkniętej kasetki w celu uzyskania dostępu do jej zawartości, a to wyżej wymienionych środków pieniężnych, nie wyczerpało znamion występku z art. 279 § 1 k.k., a jedynie znamiona występku z art. 278 § 1 k.k., co doprowadziło do niezasadnego przypisania oskarżonym popełnienia występku wyczerpującego znamiona kradzieży z art. 278 § 1 k.k.

Niezasadny

Zarzut apelacji bezzasadny.

Brak wątpliwości, że konstrukcja prawna czynu z art. 279 § 1 k.k. opiera się na zaborze cudzej rzeczy ruchomej w celu przywłaszczenia. Istota włamania polega zaś na pokonaniu zabezpieczeń, które chronią rzecz przed dostępem osób niepowołanych. Włamanie polega więc na nieposzanowaniu woli dysponenta rzeczy, aby ją zabezpieczyć przed innymi osobami. Nie chodzi tylko o fizyczne uszkodzenie lub zniszczenie takiej bariery (por. wyrok SA w Białymstoku z 8 października 2002 r., VIII AKa 505/02, LEX 122314). Istotne jest podkreślenie kolejności czynności podejmowanych przez sprawcę czynu z art. 279 k.k. Sprawca najpierw bowiem włamuje się, czyli pokonuje przeszkodę chroniącą dostęp do rzeczy, a dopiero potem dokonuje czynności zaboru (por. wyrok SN z 23 lutego 2000 r., IV KKN 172/99, LEX 51140). Obie czynności sprawcze składają się na jeden czyn zabroniony.

W niniejszej sprawie istota sporu na gruncie prawa materialnego sprowadza się do odpowiedzi na pytanie: czy rozbicie kasetki z pieniędzmi po jej zabraniu z bankomatu stanowi element kradzieży z włamaniem, czy jedynie czynność następczą wobec już dokonanego zaboru rzeczy?

Słusznie przyjął Sąd Rejonowy, że w realiach tej sprawy mamy do czynienia z dokonaniem zaboru kasetki z pieniędzmi, która pochodziła z niezabezpieczonego bankomatu. Oskarżeni dokonali zatem kradzieży w rozumieniu art. 278 § 1 k.k.

Przyjęcie tej kwalifikacji wymaga pokrótce wyjaśnienia znamienia „zaboru”, który występuje zarówno na gruncie art. 278 § 1 k.k., jak również art. 279 § 1 k.k.

W polskim orzecznictwie oraz literaturze prawa karnego przyjmuje się dosyć powszechnie, że zabór cudzej rzeczy ruchomej polega na „wyjęciu rzeczy spod władztwa właściciela lub posiadacza i przejęciu jej we władztwo sprawcy” (tak M. Peczeniuk, E. Pływawczewski, Kradzież i paserstwo mienia prywatnego, Biblioteka Prawnika 1985, s. 53 i n). Podobnie problem ten ujmują komentatorzy. Przykładowo, wskazuje się, że zabór polega na tym, że sprawca „wyjmuje przedmiot kradzieży spod władztwa osoby uprawnionej wbrew jej woli”. Warunkiem odpowiedzialności za kradzież jest więc to, że rzecz ruchoma w momencie zaboru nie znajduje się w jakimkolwiek zakresie w posiadaniu sprawcy (V. Konarska – Wrzosek [red.] Kodeks karny. Komentarz, wyd. IV, 2023). W orzecznictwie akcentuje się wymóg „bezprawnego wyjęcia rzeczy spod władztwa uprawnionego podmiotu” (tak ujmuje to zresztą cytowany przez Sąd Rejonowy wyrok SN z 18 grudnia 1998 r., IV KKN 98/98). W literaturze określa się to mianem teorii zawładnięcia. Sprawca nie tylko pozbawia uprawnionego władztwa nad rzeczą (element negatywny), ale również sam obejmuje rzecz w faktyczne władanie. Zachowanie sprawcy kradzieży należy więc uznać za zakończone z chwilą, gdy sprawca zawładnął rzeczą i sam objął ją w posiadanie (bez względu na to czy zdołał np. urzeczywistnić swój zamiar rozporządzenia cudzą rzeczą jako własną; por. wyrok SN z 21 stycznia 1985 r., II KR 311/84, OSNPG 1985/8/110). Polska doktryna i orzecznictwo odrzuciły inne rozwiązania w tej kwestii, a szczególnie tzw. teorię dotknięcia, zgodnie z którą kradzież jest dokonana już w momencie dotknięcia przez sprawcę przedmiotu kradzieży, czy tzw. teorię uniesienia, według której decydujące znaczenie ma wyniesienie przedmiotu z miejsca zaboru, czy tzw. teorię wniesienia, w myśl której zabór następuje dopiero wówczas, gdy sprawca dostarczy rzecz w upatrzone miejsce (D. Pleńska, O. Górniok, System Prawa Karnego, t. 4, s. 407 i n.). Kradzież jest dokonana z chwilą objęcia przedmiotu wykonawczego we władztwo sprawcy. Bez znaczenia (dla kwalifikacji prawnej) pozostaje stopień utrwalenia władztwa nad tym mieniem, jego dalsze losy oraz dalsze zmiany dotyczące właściwości rzeczy (wyrok SN z 11 stycznia 1988 r., II KR 343/87, OSNKW 1988/7-8/55).

W niniejszej sprawie oskarżeni zrealizowali ten skutek już w momencie zaboru kasetki z pieniędzmi z otwartego bankomatu. Brak wątpliwości, że dokonanie tej czynności nie wymagało pokonania w urządzeniu jakiegoś zabezpieczenia. Już w momencie zaboru kasetki z pieniędzmi oskarżeni objęli ten przedmiot w swoje władztwo. Jednocześnie pozbawili władztwa prawowitego właściciela, który nie miał żadnego wpływu na dalsze działania oskarżonych względem skradzionych pieniędzy. Pokrzywdzony został pozbawiony zarówno władztwa nad rzeczą, jak również wszelkich elementów posiadania w

stricte cywilistycznym ujęciu. Poprzez zabór kasetki z pieniędzmi oskarżeni „wyjęli rzecz spod władztwa” uprawnionego podmiotu, jak ujmują to powołane orzeczenia i poglądy doktryny. Dalsze modyfikacje skradzionego mienia bądź utrwalenie tego władztwa (przez przedostanie się do wnętrza kasetki) są już obojętne z punktu widzenia kwalifikacji prawnej. Oskarżeni zrealizowali bowiem czynność sprawczą „zaboru”, a zatem dalsze działania, chociażby powiązane z pokonaniem jakiegoś zabezpieczenia (jak prokurator traktuje rozbicie kasetki) miały miejsce już po dokonanym zaborze.

Podobnie problem ujmuje orzecznictwo sądowe w przypadku kradzieży sejfów czy całego bankomatu, który jest rozbity dopiero w innym miejscu. Pokonanie zabezpieczeń, które chronią rzecz przed dostępem osób niepowołanych, ma miejsce już po dokonanym zaborze. Nie stanowi zatem kompletu znamion przestępstwa kradzieży z włamaniem.

Zmiana zaskarżonego wyroku przez

1. uznanie K. D., K. R. oraz S. S., w ramach zarzucanego im czynu, za winnych tego, że w dniu 8 marca 2018 r. w Centrum (...) w L. przy Alejach (...), działając wspólnie i w porozumieniu, dokonali kradzieży z włamaniem, powodując straty w kwocie 12.300 zł na szkodę (...) spółka z o.o. w ten sposób, że dokonali zaboru w celu przywłaszczenia zamkniętej kasetki z zawartością banknotów o nominale 50 PLN, którą to kasetkę wyjęli z bankomatu (...), a następnie otworzyli ją poprzez rozbicie jej kamieniem, po czym zabrali z jej wnętrza wyżej wymienione środki pieniężne, tj. popełnienia przestępstwa z art. 279 § 1 k.k. i wymierzenie za ten czyn każdemu z oskarżonych, na podstawie art. 279 § 1 k.k., kary 1 (jednego) roku i 6 (sześciu) miesięcy pozbawienia wolności;

2. na podstawie art. 46 § 1 k.k. orzeczenia wobec każdego z oskarżonych obowiązku naprawienia w całości szkody wyrządzonej przestępstwem przez zapłatę na rzecz pokrzywdzonej spółki (...) spółka z o.o. kwoty 12.300 zł;

3. na podstawie art. 627 k.p.k. zasądzenie od każdego z oskarżonych kosztów sądowych na rzecz Skarbu Państwa.

Niezasadny

Brak podstaw do zmiany kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonym w wyroku skazującym – a tym samym jego opisu – ze względu na rozważania zawarte wyżej w Sekcji 3.1.

Brak podstaw do zmiany wyroku przez orzeczenie wobec oskarżonych obowiązku naprawienia szkody z art. 46 § 1 k.k. Obowiązek ten został orzeczony w zaskarżonym wyroku w prawidłowy sposób i prawidłowej wysokości.

Słusznie Sąd Rejonowy orzekł obowiązek solidarnej zapłaty kwoty wskazanej w punkcie IV tego wyroku. W przypadku wyrządzenia szkody przez współsprawców przestępstwa zastosowanie ma bowiem art. 441 § 1 k.c., w świetle którego, jeżeli kilka osób ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym, ich odpowiedzialność jest solidarna. Tym samym po nowelizacji k.k. z 20.02.2015 r. aktualne pozostają poglądy dopuszczające solidarne zobowiązanie współsprawców do naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem (np. uchwała SN z 13.12.2000 r., I KZP 40/00, OSNKW 2001/1–2, poz. 2, w myśl której orzeczenie środka z art. 46 § 1 k.k. jest dopuszczalne również w postaci solidarnego zobowiązania współsprawców przestępstwa do naprawienia wyrządzonej szkody, w całości albo w części”; podobnie wyrok SA w Lublinie z 8.08.2013 r., II AKa 115/13, LEX nr 1366117).

Orzeczenie omawianego obowiązku w sposób proponowany w apelacji prowadziłoby zatem do wzbogacenia pokrzywdzonego w wyniku naprawienia szkody (zapłata całości kwoty stanowiącej wartość szkody przez każdego z oskarżonych).

Jednocześnie Sąd odwoławczy pominął zagadnienie wymiaru kar za przypisane oskarżonym przestępstwo z art. 278 § 1 k.k. (zarówno jeśli chodzi o rodzaj, jak i wysokość wymierzonych kar). Zarzut odwoławczy apelacji został bowiem skonstruowany w taki sposób, że zaostrzenie wymiaru kar mogło być następstwem tylko uwzględnienia podniesionego zarzutu z art. 438 pkt 1 k.p.k., tj. obrazy przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonym. Brak natomiast zarzutów z art. 438 pkt 4 k.p.k., w tym nieprawidłowego zastosowania dyrektyw wymiaru kary z art. 53 k.k., bądź nieprawidłowych ustaleń faktycznych w zakresie okoliczności wpływających na wymiar kary. Tym samym brak podstaw do prowadzenia rozważań w tym kierunku ze względu na zakazy z art. 434 § 1 k.p.k.

Koszty procesu

P unkt rozstrzygnięcia z wyroku

II-IV

W kolejnych punktach wyroku przyznano obrońcom koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej oskarżonym z urzędu w postępowaniu odwoławczym.

Z uwagi na wynik postępowania odwoławczego (nieuwzględnienie zarzutów apelacji oskarżyciela publicznego) odstąpiono od obciążenia oskarżonych kosztami sądowymi za to postępowanie.

SSO Sebastian Ładoś

Granice zaskarżenia

Podmiot wnoszący apelację

Prokurator Prokuratury Rejonowej Warszawa-Ochota w Warszawie

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

Prokurator zaskarżył wyrok Sądu I instancji w części co do kary.

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na niekorzyść

W części

Co do kary

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

Wnioski

Zmiana