Opłata zastępcza zapłacona po 31 marca 2017 r. Sąd utrzymał karę URE wobec spółki

Decyzją z 7 czerwca 2022 r. Nr (...), Prezes Urzędu Regulacji Energetyki (

dalej Prezes URE, Pozwany) na podstawie art. 35 ust. 1 pkt 1 i art. 36 w związku z art. 12 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o efektywności energetycznej (Dz.U. z 2015 r., poz. 2167 ze zm.)

(dalej u.e.e.) oraz w związku z art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 20 maja 2016 r. o efektywności energetycznej (Dz.U. z 2021 r., poz. 2166 ze zm.), art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne (Dz. U. z 2021 r., poz. 716 ze zm.) (

dalej p.e.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.)

(dalej k.p.a.), a także z art. 15zzr ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem (...)19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych – obowiązującym do dnia 23 maja 2020 r. (Dz.U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.), po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego w sprawie wymierzenia kary pieniężnej przedsiębiorcy:

(...) Spółka akcyjna z siedzibą w W.

(dalej Przedsiębiorca) orzekł, że:

1) przedsiębiorca:

(...) Spółka akcyjna z siedzibą w W. nie wywiązał się za okres od 1 stycznia 2016 r. do 30 września 2016 r. z określonego w art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o efektywności energetycznej obowiązku uzyskania i przedstawienia do umorzenia Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki świadectwa efektywności energetycznej, o którym mowa w art. 21 ust. 1 u.e.e., w terminie określonym w art. 27 ust. 3 u.e.e. lub uiszczenia opłaty zastępczej w terminie określonym w art. 12 ust. 6 tej ustawy, obliczonej w sposób określony w art. 12 ust. 5 u.e.e.,

2) za zachowanie opisane w punkcie pierwszym wymierzył przedsiębiorcy:

(...) Spółka akcyjna z siedzibą w W.

karę pieniężną w kwocie

(...) zł.

Odwołanie od powyższej Decyzji złożył Powód - (...) Spółka akcyjna z siedzibą w W., obecnie Zarządca masy sanacyjnej (...) Spółka akcyjna w restrukturyzacji z siedzibą w W.. Powód zarzucił Decyzji naruszenie następujących przepisów:

1) postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy:

- art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. – poprzez nierozpoznanie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego oraz nieuwzględnienie wszystkich okoliczności sprawy, tj.:

- dokonanie błędnej oceny wyjaśnień (...) w piśmie z 7 kwietnia 2022 r. i ustalenie, że (...) wskutek niewykonania nałożonego obowiązku ponosi odpowiedzialność za niedopełnienie obowiązku uzyskania i przedstawienia do umorzenia świadectw efektywności energetycznej lub uiszczenia opłaty zastępczej w sytuacji, gdy z dowodu tego wynika, iż w świetle swej najlepszej wiedzy i przy dochowaniu należytej staranności (...) nie miał możliwości wykonania zobowiązania w wyznaczonym terminie z uwagi na konieczność pozyskania dokumentacji sprzed 5 lat,

- pominięcie faktów związanych z sytuacją na rynku energetycznym, tj. destabilizacją na rynkach praw majątkowych, w tym świadectw pochodzenia energii odnawialnej i świadectw efektywności energetycznej, skutków okresu pandemii oraz późniejszych sankcji spowodowanych agresją Rosji na Ukrainę;

2) przepisów prawa materialnego:

- art. 35 i art. 36 u.e.e. w zw. z art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. – poprzez ich niezastosowanie w sytuacji, gdy istniały podstawy do odstąpienia lub nałożenia kary skoro waga naruszenia prawa jest znikoma a Spółka nie mogła wykonać zobowiązania z przyczyn od niej niezależnych z uwagi na drastyczne zmiany na rynku energetycznym.

W oparciu o powyższe zarzuty Powód wniósł o zmianę zaskarżonej Decyzji poprzez stwierdzenie przez Sąd wystąpienia okoliczności pozytywnych wskazanych w art. 187f k.p.a. i odstąpienie od wymierzenia Spółce kary, a także o zasądzenie od Pozwanego na rzecz Spółki kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z dokumentów wymienionych w treści uzasadnienia odwołania dla faktów tam opisanych.

Pozwany Prezes Urzędu Regulacji Energetyki złożył odpowiedź na odwołanie, w której wniósł o oddalenie odwołania oraz o zasądzenie od Powoda na rzecz Pozwanego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Rozpoznając odwołanie Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustalił następujący stan faktyczny:

Decyzją Prezesa URE z dnia 10 sierpnia 2012 r., znak: (...) z późn. zm., została udzielona (...) Spółka akcyjna z siedzibą w W. koncesja na obrót energią elektryczną na okres od dnia 11 września 2013 r. do dnia 11 września 2023 r. Ponadto, decyzją Prezesa URE z dnia 31 sierpnia 2012 r., znak: (...) z późn. zm., została udzielona temu Przedsiębiorcy koncesja na obrót paliwami gazowymi na okres od dnia 1 października 2012 r. do 1 października 2022 r.

(okoliczności niesporne).

W ramach prowadzonej działalności Przedsiębiorca w okresie od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia 30 września 2016 r. dokonał sprzedaży do odbiorców końcowych (...) MWh energii elektrycznej i osiągnął z tego tytułu przychód w wysokości (...) zł oraz (...) MWh gazu ziemnego i osiągnął z tego tytułu przychód w wysokości (...) zł. Łączny przychód wyniósł zatem (...) zł

(okoliczności niesporne).

Przedsiębiorca dokonał zakupu świadectw pochodzenia OZE na ilość 21 550,000 MWh po cenach oscylujących od (...) zł/MWh do (...) zł/MWh. Średnia ważona cena przedmiotowych świadectw wyniosła (...) zł/MWh

(okoliczności niesporne).

Oprócz tego Przedsiębiorca:

- dokonał umorzenia świadectw pochodzenia OZE za okres od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia 30 czerwca 2016 r. w ilości 27 367,638 MWH energii elektrycznej,

- dokonał sprzedaży energii elektrycznej do wszystkich odbiorców końcowych w okresie od 1 lipca 2016 r. do 31 grudnia 2016 r. w ilości 219 917,565 MWh,

- nie dokonał sprzedaży energii elektrycznej do odbiorców końcowych będących odbiorcami przemysłowymi realizującymi obowiązki OZE samodzielnie w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 30 czerwca 2016 r.,

- dokonał sprzedaży energii elektrycznej do odbiorców końcowych będących odbiorcami przemysłowymi realizującymi obowiązki OZE samodzielnie w okresie od 1 lipca 2016 r. do 31 grudnia 2016 r. w ilości 754,357 MWh,

- dokonał sprzedaży energii elektrycznej do wszystkich odbiorców końcowych w okresie od 1 października 2016 r. do 31 grudnia 2016 r. w ilości 112 022,319 MWh

(okoliczności niesporne).

Biorąc pod uwagę powyższe oraz poziom realizacji obowiązku OZE, który dla pierwszego półrocza 2016 r. wynosił 15% a dla drugiego półrocza 2016 r. wynosił 14,35%:

- realizacja obowiązku OZE przez Przedsiębiorcę przy pomocy umorzonych świadectw pochodzenia OZE za I półrocze 2016 r. wyniosła: 27 367,368 MWh,

- obowiązek OZE za okres od 1 lipca 2016 r. do 30 września 2016 r. wyniósł 15 374,717 MWh ((219 917,565 MWh - 754,357 MWh) - (112 022,319 MWh)) x 14,35 % = 15 374,717 MWh.

Sumarycznie Przedsiębiorca za okres od 1 stycznia 2016 r. do 30 września 2016 r. powinien był umorzyć 42 742,085 MWh (27 367,368 MWh +15 374,717 MWh)

(okoliczności niesporne).

Biorąc pod uwagę wyliczony powyżej obowiązek OZE dla Przedsiębiorcy za okres od 1 stycznia 2016 r. do 30 września 2016 r. oraz wyliczoną powyżej średnią ważoną cenę świadectw pochodzenia OZE zakupionych przez Przedsiębiorcę to koszt umorzonych świadectw pochodzenia OZE wyniósł (...) zł (42 742,085 MWh x (...) zł/MWh)

(okoliczności niesporne).

Biorąc pod uwagę odliczenia, o których mowa w art. 12 ust. 4 u.e.e., w łącznej wysokości 11 794 017,27 zł, (tj. koszt akcyzy z tytułu sprzedaży energii elektrycznej do odbiorców końcowych w wysokości (...) zł, koszt umorzonych świadectw pochodzenia OZE w wysokości (...) zł, koszt umorzonych świadectw pochodzenia biogazu rolniczego (BIO, BG) w wysokości 264 405,96 zł, koszt umorzonych świadectw pochodzenia z kogeneracji w łącznej wysokości (...) zł oraz kwotę (...) zł uiszczoną celem realizacji obowiązku efektywności energetycznej za okres od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia 30 września 2016 r.) Przedsiębiorca był zobowiązany - w terminie do dnia 31 marca 2017 r. - do uzyskania i przedstawienia do umorzenia Prezesowi URE świadectwa efektywności energetycznej w ilości 1 317,093 toe, względnie do uiszczenia opłaty zastępczej w wysokości (...) zł

(okoliczności niesporne).

We wskazanym terminie Przedsiębiorca nie przedstawił do umorzenia Prezesowi URE świadectwa efektywności energetycznej za okres od 1 stycznia 2016 r. do 30 września 2016 r. Natomiast do dnia 31 marca 2017 r. uiścił opłatę zastępczą w łącznej wysokości (...) zł tytułem realizacji przedmiotowego obowiązku, co odpowiada 1 064,271 toe

(okoliczności niesporne).

Pismem z 5 marca 2018 r. (znak: (...)), Prezes Urzędu Regulacji Energetyki, działając na podstawie art. 14 u.e.e., zwrócił się do Przedsiębiorcy z prośbą o udzielenie informacji dotyczącej dokonanej w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 30 września 2016 r. sprzedaży energii elektrycznej, ciepła i gazu ziemnego, w związku z koniecznością zbadania realizacji za rok 2016 obowiązku określonego w art 12 ust. 1 u.e.e.

(pismo Prezesa URE z 5 marca 2018 r. k. 1-17 akt adm.).

W odpowiedzi na ww. wezwanie, pismem z 12 czerwca 2018 r. Przedsiębiorca przekazał żądane informacje

(pismo Przedsiębiorcy z 12 czerwca 2018 r. wraz z załącznikami k. 18-28 akt adm.).

Celem wyjaśnienia stanu faktycznego Prezes URE pismem z dnia 31 stycznia 2022 r. zwrócił się do Przedsiębiorcy z prośbą o przekazanie dodatkowych informacji dotyczących sprzedaży energii elektrycznej, ciepła i gazu ziemnego w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 30 września 2016 r.

(pismo Prezesa URE z 31 stycznia 2022 r. k. 29-31 akt adm.).

Przedsiębiorca pismem z dnia 28 lutego 2022 r. przekazał żądane informacje

(pismo Przedsiębiorcy z 28 lutego 2022 r. wraz z załącznikami k. 32- 78 akt adm.).

W wyniku analizy przekazanych przez Przedsiębiorcę danych, Prezes URE uznał za celowe wszczęcie z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie wymierzenia Przedsiębiorcy kary pieniężnej, w związku z ujawnieniem możliwości nieprzestrzegania w okresie od 1 stycznia 2016 roku do 30 września 2016 roku określonego w art. 12 ust. 1 u.e.e. obowiązku uzyskania i przedstawienia do umorzenia Prezesowi URE świadectwa efektywności energetycznej, o którym mowa w art. 21 ust 1 u.e.e., w terminie określonym w art. 27 ust. 3 u.e.e., obliczonej w sposób określony w art. 12 ust. 5 u.e.e.. W związku z tym, pismem z 9 marca 2020 r. zawiadomił Przedsiębiorcę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego oraz wezwał do przedstawienia szczegółowych wyjaśnień i przesłania dokumentów mających związek ze sprawą

(zawiadomienie o wszczęciu postępowania k. 79-80 akt adm.).

W odpowiedzi na ww. zawiadomienie Przedsiębiorca pismem z dnia 18 marca 2022 r. zwrócił się z prośbą o wydłużenie terminu przesłania odpowiedzi do dnia 29 kwietnia 2022 r. Prośbę swą Przedsiębiorca umotywował „(...) aktualną sytuacją epidemiologiczną oraz okresem chorobowym co skutkuje ograniczonym dostępem pracowników do dokumentacji (...)”. Ponadto Przedsiębiorca stwierdził, że „Sytuacja wojenna na Ukrainie przysparza nam dodatkowych obowiązków, u trudnieniem jest również fakt, że dokumentacja z roku 2016, której dotyczy wezwanie, została zarchiwizowana w archiwum mieszczącym się poza siedzibą firmy.”

(pismo Przedsiębiorcy z 18 marca 2022 r. k. 84 akt adm.).

Pismem z 22 marca 2022 r. Prezes URE zawiadomił Przedsiębiorcę o przysługującym mu prawie do zapoznania się z całością zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz złożenia dodatkowych uwag i wyjaśnień. Ponadto Prezes URE zwrócił się do Przedsiębiorcy o przesłanie oświadczenia o wysokości przychodu Przedsiębiorcy osiągniętego w 2021 r. oraz bilansu wraz z rachunkiem zysków i strat Przedsiębiorcy za 2021 r. Jednocześnie, biorąc pod uwagę prośbę Przedsiębiorcy o prolongatę terminu na odpowiedź, został on poinformowany, że może skorzystać z uprawnienia do złożenia dodatkowych materiałów, dowodów i wyjaśnień w ciągu 7 dni od daty otrzymania przedmiotowego zawiadomienia

(pismo Prezesa URE z 22 marca 2022 r. k. 86 akt adm.).

Pismem, które wpłynęło do URE w dniu 7 kwietnia 2022 r., Przedsiębiorca przesłał rachunek zysków i strat oraz bilans, sporządzone na dzień 31 grudnia 2021 r. Ponadto Przedsiębiorca zwrócił się „(...) o przywołanie szczegółowej podstawy prawnej na jakiej (...) SA. jest względem Państwa zobowiązana do udzielania informacji, które dotyczą bezpośrednio zdarzeń gospodarczych mających miejsce w roku 2016, czyli przed okresem 5 lat od bieżącej daty.” Przedsiębiorca stwierdził także, że „Z treści Państwa pism wynika jakoby żądali Państwo informacji na temat sposobu realizacji obowiązku umorzenia świadectw efektywności energetycznej za rok 2016. Żeby jednak móc odnieść stanowisko w tym przedmiocie należy sięgnąć do danych archiwalnych, a w szczególności do dokumentacji księgowej, która wskazuje poziom przychodów i kosztów wszelkich składowych koniecznych do obliczenia skali obowiązku.” Ponadto Przedsiębiorca poinformował, że „Z ogólnie przyjętej praktyki jaką nadała w Polsce ustawa o rachunkowości z dnia 29 września 1994 r. wynika, że przedsiębiorstwo jest obowiązane do przechowywać dokumentację handlową przez okres 5-letni.”.

(pismo Przedsiębiorcy k. 88- 92 akt adm.).

Prezes URE 7 czerwca 2022 r. wydał zaskarżoną Decyzję

(Decyzja k. 93-96 akt adm.).

Powód osiągnął w 2021 r. przychód netto w wysokości (...) zł

(rachunek zysków i strat za 2021 r. k. 89 akt adm.).

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentów złożonych w trakcie postępowania, których autentyczność nie była kwestionowana przez żadną ze stron a także na podstawie niekwestionowanych twierdzeń stron.

Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów zważył, co następuje:

Odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona Decyzja jest słuszna i ma oparcie w przepisach prawa a podnoszone przez Powoda zarzuty nie są trafne, stąd nie mogą skutkować jej zmianą.

Zgodnie z przepisem art. 12 ust. 1 pkt 1 u.e.e.

„Przedsiębiorstwo energetyczne, odbiorca końcowy oraz towarowy dom maklerski lub dom maklerski, o którym mowa w ust. 2, jest obowiązany: 1) uzyskać i przedstawić do umorzenia Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki, zwanemu dalej "Prezesem URE", świadectwo efektywności energetycznej, o którym mowa w art. 21 ust. 1, o wartości wyrażonej w tonach oleju ekwiwalentnego, nie większej niż 3% ilorazu (…)” względnie uiścić opłatę zastępczą obliczoną w sposób wskazany w art. 12 ust. 5 tej ustawy. Przy czym jak wynika z treści art. 27 ust. 3 oraz art. 12 ust. 6 tej ustawy z przedmiotowego obowiązku należy się wywiązać w terminie do dnia 31 marca każdego roku za poprzedni rok kalendarzowy. Jeśli chodzi o wpływy z opłaty zastępczej stanowią one przychód Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, toteż kwotę opłaty zastępczej należy uiścić na rachunek bankowy tego funduszu we wskazanym terminie.

W sprawie nie było sporne, że Powód był zobowiązany - w terminie do 31 marca 2017 r. - do uzyskania i przedstawienia do umorzenia Prezesowi URE świadectwa efektywności energetycznej za okres od 1 stycznia 2016 r. do 30 września 2016 r. w ilości 1 317,093 toe, względnie do uiszczenia opłaty zastępczej w wysokości (...) zł. We wskazanym terminie Powód nie przedstawił do umorzenia Prezesowi URE świadectwa efektywności energetycznej. Natomiast do 31 marca 2017 r. uiścił opłatę zastępczą w łącznej wysokości (...) zł tytułem realizacji przedmiotowego obowiązku, co odpowiada 1 064,271 toe. Tym samym bezspornie nie zrealizował w pełni, za okres od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia 30 września 2016 r., określonego w art. 12 ust 1 u.e.e. obowiązku. Brakująca ilość energii pierwotnej koniecznej do wypełnienia obowiązku za ww. okres wynosi 252,822 toe, co odpowiada kwocie (...) zł.

W tym miejscu należy dodać, że 1 października 2016 r. weszła w życie ustawa z 20 maja 2016 roku o efektywności energetycznej (Dz.U.2021.2166, t.j. z dnia 2021.11.29), która zawierała przepisy przejściowe, w tym przepis art. 53 ust. 1 zgodnie z którym

„Do wykonania i rozliczenia wykonania obowiązku, o którym mowa w art. 12 ust. 1 i art. 23 ust. 3 ustawy uchylanej w art. 59, za okres przed dniem wejścia w życie ustawy, oraz w zakresie kar pieniężnych za niedopełnienie tego obowiązku stosuje się przepisy dotychczasowe.”.

Wobec powyższego, do wykonania i rozliczenia obowiązków umorzeniowych za okres od 1 stycznia do 30 września 2016 r. należało stosować przepisy dotychczasowej ustawy o efektywności energetycznej m.in. w zakresie terminu uiszczenia opłaty zastępczej. Tymczasem zgodnie z art. 12 ust. 6 u.e.e. kwotę opłaty zastępczej należy uiścić na rachunek bankowy tego Funduszu do dnia 31 marca każdego roku za poprzedni rok kalendarzowy.

W tej sytuacji, Prezes URE był zobowiązany do nałożenia kary pieniężnej, ponieważ zgodnie z przepisem art. 35 ust. 1 pkt 1 u.e.e. w przypadku niedopełnienia obowiązku, o którym mowa w art. 12 ust. 1 u.e.e., Prezes URE nakłada na przedsiębiorstwo energetyczne, odbiorcę końcowego oraz towarowy dom maklerski lub dom maklerski, o których mowa w art. 12 ust. 2, w drodze decyzji, karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% przychodu osiągniętego w roku podatkowym poprzedzającym rok nałożenia kary.

Odpowiedzialność za naruszenie art. 12 u.e.e. jest co do zasady odpowiedzialnością obiektywną, gdyż nie jest konieczne wykazanie umyślnej albo nieumyślnej winy ukaranego podmiotu. Nie oznacza to jednak, iż nie istnieje możliwość ograniczenia lub wyłączenia przedmiotowej odpowiedzialności

(tak Sąd Najwyższy w wyroku z 1 czerwca 2010 r. sygn. III SK 5/10, LEX nr 622205).

Jak słusznie wskazał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z 5 lutego 2015 r.

(sygn. akt III SK 36/14, LEX nr 1652700), zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego do stwierdzenia naruszenia przez przedsiębiorstwo energetyczne ciążących na nim obowiązków wystarczające jest ustalenie, że dany podmiot zachował się w sposób niezgodny z wiążącym go nakazem albo zakazem

(wyroki Sądu Najwyższego z 30 września 2011 r., III SK 10/11; z 5 listopada 2008 r., III SK 6/08 i powołane tam przykłady). Jednakże gdy dochodzi do nałożenia kary pieniężnej, konieczne jest uwzględnienie różnego rodzaju elementów o charakterze subiektywnym, składających się na podmiotową stronę odpowiedzialności zagrożonej dolegliwymi karami pieniężnymi

(wyrok Sądu Najwyższego z 30 września 2011 r., III SK 10/11,

Lex nr 1101332). O ile zatem do zastosowania klasycznych sankcji administracyjnych wystarczające jest stwierdzenie obiektywnego stanu niezgodności zachowania adresata z treścią normy, o tyle w przypadku nakładania przez organ kary pieniężnej, wymierzania jej wysokości oraz oceny możliwości odstąpienia od jej wymierzenia, istotną rolę odgrywają czynniki o charakterze subiektywnym, odtwarzane w oparciu o analizę całokształtu zachowania karanego przedsiębiorcy, jego motywacji, kontekstu zarzucanego mu naruszenia, czy chociażby wpływu przedsiębiorstwa na uchybienie obowiązującym normom. Dlatego w orzecznictwie Sądu Najwyższego ukształtowała się linia orzecznicza, zgodnie z którą w sprawach z odwołania od decyzji regulatora rynku nakładających kary pieniężne z tytułu naruszenia obowiązków wynikających z mocy ustawy lub decyzji, należy zapewnić przedsiębiorcom wyższy poziom sądowej ochrony praw, zaś zasady sądowej weryfikacji prawidłowości orzeczenia organu regulacji w zakresie dotyczącym kary pieniężnej, powinny odpowiadać wymogom analogicznym do tych, jakie obowiązują sąd orzekający w sprawie karnej

(wyroki Sądu Najwyższego z 14 kwietnia 2010 r., sygn. akt III SK 1/10 Lex nr 1037765 i z 1 czerwca 2010 r., sygn. akt III SK 5/10, Lex nr 622205). Zgodnie z tą linią orzeczniczą przyjęto, że przedsiębiorstwo energetyczne może uniknąć kary, gdy wykaże, że obiektywne okoliczności danej sprawy uniemożliwiają mu przypisanie odpowiedzialności za naruszenia przepisów ustawy, z uwagi na podjęte przez to przedsiębiorstwo działania o charakterze ostrożnościowo-prewencyjnym.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, należy stwierdzić, że Powód nie wykazał, ani nawet nie wskazał, aby podjął takie działania. Powód poprzestał przede wszystkim na twierdzeniu, że w latach 2016- 2017 doszło do załamania rynku świadectw pochodzenia energii odnawialnej, spadków i wzrostów ich cen, ograniczeniu oferowania świadectw pochodzenia na wolnym rynku, podczas gdy jego zdaniem Prezes URE nie podjął wystarczających działań w kierunku stabilizacji systemu handlu świadectwami pochodzenia.

Odnosząc się do powyższego trzeba zaznaczyć, że wskazane przez Powoda okoliczności nie wyłączają stosowania przytoczonych na wstępie przepisów prawa ustanawiających obowiązek pozyskania świadectwa efektywności energetycznej, co ważne alternatywnego do obowiązku uiszczenia opłaty zastępczej. Zatem jeśli Powód w swoim przekonaniu miał trudności z pozyskaniem świadectw pochodzenia, mógł zwolnić się z tego obowiązku uiszczając odpowiednią opłatę zastępczą. Z kolei ewentualny brak środków na uiszczenie opłaty zastępczej, tym bardziej nie może wyłączać odpowiedzialności Powoda. Powód, jako profesjonalista w branży energetycznej, musi być bowiem przygotowany na pewne fluktuacje na rynku energetycznym. W takim wypadku niedochowanie obowiązku, którym podlegali wszyscy przedsiębiorcy objęci normą art. 12 ust. 2 u.e.e., podlega karze na zasadzie z art. 35 ust. 1 pkt 1 u.e.e.

Organ nie był również uprawniony do odstąpienia od wymierzenia kary w świetle ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o efektywności energetycznej, gdyż ta nie przewiduje takiego rozwiązania. Zasady wymiaru kary za naruszenia przepisów ustawy określone zostały w rozdziale 6 „Kary pieniężne”, w tym w art. 36 tej ustawy wskazano dyrektywy wymiaru kary, tak więc należy uznać, że przedmiotowa ustawa zawiera kompleksowe regulacje, również na wypadek niepodporządkowania się ustanowionym w niej obowiązkom, tym bardziej, że nie odsyła do stosowania przepisów sankcyjnych innych ustaw, zwłaszcza Prawa energetycznego. Z tych powodów nie ma możliwości skorzystania z regulacji art. 56 ust. 6a p.e. normującej instytucję odstąpienia od wymierzenia kary w Prawie energetycznym. Instytucja ta zarezerwowana jest bowiem dla przypadków deliktów wymienionych w art. 56 ust. 1 p.e.

Dodatkowo należy zaznaczyć, że instytucja odstąpienia od wymierzenia kary została wprowadzona dopiero do ustawy o efektywności energetycznej z dnia 20 maja 2016 r. Tym niemniej nie można stosować nowych przepisów ustawy w danym zakresie z uwagi na bezpośrednie wskazanie w art. 53 nowej ustawy, iż do wykonania i rozliczenia obowiązku, o którym mowa w art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r., za okres przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 20 maja 2016 r. o efektywności energetycznej (tj. przed dniem 1 października 2016 r.) oraz w zakresie kar pieniężnych za niedopełnienie tego obowiązku stosuje się przepisy dotychczasowe.

Natomiast Prezes URE rozważył możliwość zastosowania w sprawie art. 189f § 1 k.p.a. zgodnie z którym

„

Organ administracji publicznej, w drodze decyzji, odstępuje od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestaje na pouczeniu, jeżeli:

1) waga naruszenia prawa jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa lub

2) za to samo zachowanie prawomocną decyzją na stronę została uprzednio nałożona administracyjna kara pieniężna przez inny uprawniony organ administracji publicznej lub strona została prawomocnie ukarana za wykroczenie lub wykroczenie skarbowe, lub prawomocnie skazana za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe i uprzednia kara spełnia cele, dla których miałaby być nałożona administracyjna kara pieniężna.”.

W rozpoznawanej sprawie znaleźć mógł zastosowanie jedynie pkt 1 ww. przepisu, tym samym konieczne było aby zostały spełnione łącznie obie przesłanki, czyli waga naruszenia prawa powinna być znikoma, a strona powinna zaprzestać naruszania prawa. Brak choćby jednej z wymienionych przesłanek uniemożliwia Prezesowi URE skorzystanie z tego dobrodziejstwa.

Wbrew oczekiwaniu Powoda, z treści omawianego przepisu jednoznacznie wynika, że konkretne przesłanki, tj. znikoma waga naruszenia prawa i zaprzestanie naruszania prawa muszą być spełnione łącznie. Tak też przepis ten jest wykładany w doktrynie

(zobacz A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2022, art. 189(f). P. Przybysz [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. XIII, Warszawa 2021, art. 189(f).) oraz orzecznictwie (zobacz

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 2 grudnia 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 160/21, LEX nr 3281991 oraz Wyrok SOKIK w Warszawie z 14 grudnia 2021 r.,sygn. akt XVII AmE 131/20, LEX nr 3342856).

W niniejszej sprawie nie doszło do kumulatywnego spełnienia omawianych przesłanek, bowiem Powód nie zaprzestał naruszania prawa. Przekonanie Powoda, iż nie mógł wykonać obowiązku ze względu na drastyczne zmiany na rynku energetycznym, w szczególności w postaci załamania cen świadectw pochodzenia, nie zmienia faktu naruszania prawa.

Należy zauważyć, że nawet ewentualne wpłacenie przez Powoda brakującej kwoty po ustawowym terminie nie mogłoby doprowadzić do skutecznego zrealizowania obowiązku umorzeniowego, a tym samym do zaprzestania naruszania prawa. Termin na uiszczenie opłaty zastępczej, określony w art. 12 ust. 6 u.e.e., ma bowiem charakter materialny, który nie podlega przedłużeniu ani przywróceniu, zatem każda czynność dokonana po jego upływie jest bezskuteczna.

O charakterze prawnym terminu decyduje między innymi charakter przepisu prawa określającego dany termin. Nie ma natomiast wątpliwości, że przepis art. 12 ust. 1 ustawy o efektywności energetycznej w związku z ust. 6 jest przepisem prawa materialnego, który określa publicznoprawny obowiązek podmiotów wskazanych w tym przepisie do uiszczenia opłaty zastępczej, a zatem termin określony w ust. 6 jest terminem prawa materialnego.

Ponadto oceniając charakter prawny analizowanego terminu przez pryzmat skutków jego dochowania lub niedochowania należy zważyć, że uiszczenie opłaty zastępczej w terminie do 31 marca danego roku jest wykonaniem przez zobowiązane przedsiębiorstwo obowiązku uiszczenia takiej opłaty, który ma charakter obowiązku publicznoprawnego ex lege, ustanowionego na mocy przepisu ustawy i niewymagającego autorytatywnej konkretyzacji w drodze decyzji administracyjnej. Treścią tego obowiązku jest uiszczenie opłaty zastępczej w należnej kwocie na właściwy rachunek bankowy w terminie do 31 marca. Natomiast uiszczenie tej kwoty przez zobowiązanego na rachunek bankowy po tym dniu należy kwalifikować jako nieuiszczenie opłaty zastępczej w rozumieniu art. 35 ust. 1 pkt 1 ustawy o efektywności energetycznej, zgodnie z którym Prezes URE nakłada m.in. na przedsiębiorstwo energetyczne, o którym mowa w art. 12 ust. 2, w drodze decyzji, karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% przychodu osiągniętego w roku podatkowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeżeli podmiot ten nie dopełnia obowiązku uzyskania i przedstawienia do umorzenia Prezesowi URE świadectwa efektywności energetycznej lub nie uiszcza opłaty zastępczej, o których mowa w art. 12 ust. 1. Wynika z tego, że dochowanie terminu ustawowego przez zobowiązanego powoduje wygaśnięcie obowiązku publicznoprawnego, natomiast niedochowanie tego terminu skutkuje podleganiem zobowiązanego karze pieniężnej, o której mowa w art. 35 ust. 1 pkt 1 ustawy o efektywności energetycznej, co łącznie przemawia za materialnoprawnym charakterem terminu do uiszczenia opłaty zastępczej. W rezultacie należy przyjąć, że przedsiębiorca uiszczając prawidłową kwotę na właściwy rachunek bankowy po upływie nieprzekraczalnego i nieprzywracalnego terminu ustawowego, tj. 31 marca 2017 r. - nie dopełnia ciążącego na nim obowiązku ustawowego, o którym mowa w art. 12 ust. 1 ustawy o efektywności energetycznej

(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 2018 r. sygn. III SK 7/17, LEX nr 2510180, wyrok Sądu Najwyższego z 26 marca 2019 r. sygn. akt I NSK 20/18, Lex nr

2652372). Powyższe stanowisko jest powszechnie akceptowane w orzecznictwie tutejszego Sądu, jak również Sądu Apelacyjnego w Warszawie.

Uiszczenie przez podmiot zobowiązany opłaty zastępczej po dniu 31 marca oznacza spełnienie świadczenia nienależnego, które powinno zostać na ogólnych zasadach (art. 410 w zw. z art. 405 k.c.) zwrócone wpłacającemu taką kwotę (

wyrok Sądu Najwyższego z 26 marca 2019 r. sygn. akt I NSK 20/18, Lex nr 2652372).

Reasumując, wobec materialnego charakteru terminu do uiszczenia opłaty zastępczej, nie mogła zostać zrealizowana przesłanka zaprzestania naruszania prawa.

Co więcej, według Sądu, waga naruszenia prawa przez Powoda nie była znikoma. Zaważyła na tym przede wszystkim wysokość nieuiszczonej przez Powoda opłaty zastępczej w kwocie (...) zł, gdyż w tak sporym zakresie nie doszło do wypełnienia celów regulacji art. 12 ust. 1 ustawy.

W tej sytuacji Prezes URE prawidłowo wymierzył Powodowi karę pieniężną, miarkując jej wysokość zgodnie z art. 36 u.e.e., w myśl którego przy ustalaniu wysokości kar pieniężnych, o których mowa w art. 35, należy uwzględnić w szczególności stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy.

Z tego względu należało wziąć pod uwagę cel regulacji art. 12 ust. 1 ustawy jakim było stworzenie ram prawnych dla działań na rzecz poprawy efektywności energetycznej gospodarki m.in. poprzez wprowadzenie mechanizmu wsparcia tych działań, które w konsekwencji wpłyną na ograniczenie szkodliwego oddziaływania sektora energetycznego na środowisko, czy też przyczynią się do poprawy bezpieczeństwa energetycznego kraju. Powyższe łączy się z wprowadzeniem systemu świadectw efektywności energetycznej, będących potwierdzeniem deklarowanej oszczędności energii wynikającej z przedsięwzięć służących poprawie efektywności energetycznej, stanowiącym zachętę do inwestycji mających na celu zwiększenie efektywności energetycznej gospodarki (np. poprzez oszczędność energii przez przedsiębiorstwa energetyczne dzięki modernizacji urządzeń wytwórczych, czy też sieci przesyłowych i dystrybucyjnych, oszczędność energii w procesach przemysłowych przez modernizacje lub wymianę urządzeń biorących udział w tych procesach). Prawa majątkowe wynikające z wydanych przez Prezesa URE świadectw efektywności energetycznej mogą zostać sprzedane, na (...) S.A., przez podmioty, które je uzyskały i w ten sposób stanowią ich dodatkowe źródło przychodów. Jeśli przedsiębiorstwo energetyczne, o którym mowa w art. 12 ust. 2 ustawy, nie uzyskuje i nie przedstawia do umorzenia takiego świadectwa powinno zatem przynajmniej uiścić stosowną opłatę zastępczą. Opłata zastępcza, stanowiąca dochód NFOŚiGW może bowiem zostać przeznaczona na wspieranie rozwoju technologicznego w tym sektorze energetyki. Dlatego w interesie społecznym leży zapewnienie, aby przedsiębiorstwa energetyczne realizowały ustawowy obowiązek z art. 12 ust. 1 ustawy o efektywności energetycznej, który pozwala na realizację wskazanych wyżej celów. Zaniechanie wypełnienia tego obowiązku wpływa zatem istotnie na stopień wsparcia działań prowadzących do poprawy efektywności energetycznej, w szczególności, że kwota nieuiszczonej przez Powoda w terminie opłaty zastępczej wyniosła aż (...) zł.

Wprawdzie należy uwzględnić, że Powód nie zbagatelizował całościowo spoczywającego na nim obowiązku, ponieważ będąc zobowiązanym do uzyskania i przedstawienia do umorzenia Prezesowi URE świadectwa efektywności energetycznej za okres od 1 stycznia 2016 r. do 30 września 2016 r. w ilości 1 317,093 toe, względnie do uiszczenia opłaty zastępczej w wysokości (...) zł, do dnia 31 marca 2017 r. uiścił opłatę zastępczą w łącznej wysokości (...) zł tytułem realizacji przedmiotowego obowiązku, co odpowiada 1 064,271 toe, tym samym realizując obowiązek częściowo. Tym niemniej istotny był fakt, iż Przedsiębiorca był już dotychczas karany za brak realizacji obowiązku z art. 12 ust. 1 u.e.e. za rok 2013 i 2015 decyzjami Prezesa URE, co stanowi okoliczność obciążającą, ponieważ Przedsiębiorca po raz kolejny nie wywiązał się z tożsamego obowiązku nawet pomimo jego ukarania.

W tych okolicznościach Pozwany słusznie nałożył na Powoda karę w wysokości (...) zł, w której mieści się brakująca opłata zastępcza w wysokości (...) zł.

W zakresie możliwości finansowych Powoda należało zaznaczyć, że w 2021 r. powód osiągnął przychód netto w wysokości (...) zł, co oznacza, że kara w wysokości (...) zł stanowiąca (...) % osiągniętego przychodu jest możliwa do poniesienia przez niego bez uszczerbku i utraty płynności finansowej skoro osiągnął w tym roku zysk w wysokości (...) zł. Powód powołał się wszelako na złą sytuację finansową Spółki, aczkolwiek nie przedłożył w tym zakresie stosownych dokumentów finansowych przemawiających za niższą karą pieniężną.

Warto w tym miejscu podkreślić, że kara administracyjna nie stanowi odpłaty za popełniony czyn, lecz ma charakter środka przymusu służącego zapewnieniu realizacji wykonawczo – zarządzających zadań administracji agregowanych przez pojęcie interesu publicznego (tak Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 31 marca 2008 r., sygn. akt SK 75/06, OTK-A 2008, Nr 2, poz. 30). Wskazać przy tym należy, iż kara w nałożonej wysokości będzie na tyle dolegliwa, aby spełniła swoje funkcje- represyjną i zapobiegawczą sprawiając, że Powód, jako podmiot ukarany będzie stosował się do obowiązującego porządku prawnego, a także wychowawczą oddziałując zniechęcająco na innych przedsiębiorców do podejmowania działań niezgodnych z prawem.

Zdaniem Sądu wymierzona kara nie stanowi nadmiernego obciążenia dla Powoda, jest odpowiednia do stopnia oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy. Kara ta nie przekracza limitu określonego treścią art. 35 ust. 1 pkt 1 u.e.e. Wobec tego Sąd uznał, że będzie adekwatna i proporcjonalna.

Na koniec, odnosząc się do zarzutów Powoda dotyczących naruszenia przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, należy stwierdzić, że nie mogły one odnieść skutku, albowiem do kognicji Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nie należy kontrola prawidłowości postępowania prowadzonego przed Prezesem Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów

(tak Sąd Najwyższy w uzasadnieniu do wyroku z 13 maja 2004 r., sygn. akt III SK 44/04, Lex nr 137437), jest to bowiem postępowanie sądowe pierwszoinstancyjne, w którym strona może przedstawić wszystkie okoliczności faktyczne i dowody na potwierdzenie zasadności swojego stanowiska, tak więc co do zasady ewentualne uchybienia postępowania administracyjnego nie mają znaczenia dla rozpoznania sprawy przed tym Sądem.

Biorąc powyższe względy pod uwagę Sąd Okręgowy w Warszawie - Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów nie znajdując podstaw do jego uwzględnienia, oddalił wniesione przez Powoda odwołanie na podstawie art. 479

(

53) § 1 k.p.c.

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c., zgodnie z którym strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Z uwagi na nieuwzględnienie odwołania, Powoda należało uznać za stronę, która przegrała proces i zasądzić od niego na rzecz Pozwanego zwrot kosztów procesu, na które złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 720,00 zł ustalone w oparciu o § 14 ust. 2 pkt 3

Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. 2018, poz. 265).

Sędzia SO Anna Maria Kowalik