Sąd Apelacyjny uchylił wyrok za oszustwa i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania

CZĘŚĆ WSTĘPNA

Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

wyrok Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 16 kwietnia 2025 r., sygn. akt IV K 225/21

Podmiot wnoszący apelację

Oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

Oskarżyciel posiłkowy

Obrońca

Granice zaskarżenia

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

Na niekorzyść

W całości

W części

Co do kary

Co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

Art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

Art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

Art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

Wnioski

Zmiana

Ustalenie faktów w związku z dowodami

przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

Zarzuty objęte apelacją obrońcy oskarżonej E. G. zaskarżającej wyrok w całości

Zasadny



zgodnie ze słusznym stanowiskiem Sądu Najwyższego konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości w rozumieniu art. 437 § 2 zd. drugie k.p.k., jako powód uchylenia przez sąd odwoławczy zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, zachodzi wówczas, gdy orzekający sąd pierwszej instancji naruszył przepisy prawa procesowego, co skutkowało nierzetelnością prowadzonego postępowania sądowego, uzasadniającą potrzebę powtórzenia (przeprowadzenia na nowo) wszystkich czynności procesowych składających się na przewód sądowy w sądzie pierwszej instancji (zob. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 22.05.2019 r., I KZP 3/19, OSNK 2019, z. 6, poz. 3, wyrok Sądu Najwyższego z 4.12.2024 r., III KS 46/24). Zdaniem Sądu Apelacyjnego w realiach sprawy oskarżonych E. G. i C. S. taka potrzeba zaistniała z powodu nierzetelności postępowania sądowego przeprowadzonego przez Sąd Okręgowy w Gliwicach. Wniosek taki jest oczywisty w świetle treści wyroku oraz zarzutów apelacji wywiedzionej przez obrońcę E. G. zaskarżającej wyrok co do winy oskarżonej, a co obligowało Sąd Apelacyjny - zgodnie z art. 447 § 1 k.p.k. - do jego skontrolowania w całości, a więc także w zakresie prawidłowości opisów objętych nim przestępstw,



zgodnie z art. 413 § 2 pkt. 1 k.p.k. wyrok skazujący winien zawierać „dokładne określenie przypisanego oskarżonemu czynu”, nie wyjaśniając zarazem jak ten zwrot należy rozumieć. Z kolei, w art. 413 § 1 pkt. 4 k.p.k. stawiany jest wymóg, aby w części wstępnej wyroku zostało zawarte "przytoczenie opisu (...) czynu, którego popełnienie oskarżyciel zarzucił oskarżonemu", a co z kolei winno odpowiadać wymogom z art. 332 § 1 pkt. 2 k.p.k. Porównanie tego przepisu do regulacji z art. 413 § 2 pkt. 1 k.p.k. prowadzi do wniosku, że zarówno czyn zarzucany, jak i przypisany oskarżonemu musi zostać "dokładnie określony", co dotyczy nie tylko czasu i miejsca, ale także sposobu i okoliczności popełnienia przypisywanego sprawcy przestępstwa oraz jego skutków, a zwłaszcza wysokości powstałej szkody. Z punktu widzenia znamion strony przedmiotowej przestępstwa dokładne określenie sposobu i okoliczności jego popełnienia wymaga jednoznacznego wskazania w opisie czynu tych elementów przebiegu zdarzenia, które te znamiona wypełniają. Innymi słowy opis czynu powinien zawierać komplet znamion, które zostały wypełnione ustalonymi okolicznościami faktycznymi zachowania sprawcy. Nie ulega przy tym kwestii, że sprostanie temu obowiązkowi nie wymaga użycia języka prawniczego, wystarczy bowiem użycie sformułowań języka ogólnego, byle tylko opis przypisywanego przestępstwa w sposób niebudzący wątpliwości odpowiadał pełnemu zespołowi znamion od strony podmiotowej i przedmiotowej danego typu czynu zabronionego, czyli określał sposób i okoliczności popełnienia przestępstwa oraz jego skutki, a zwłaszcza wysokość powstałej szkody, czego wprost wymagają przepisy art. 332 § 1 pkt. 2 k.p.k. w zw. z art. 413 § 1 pkt 4 i § 2 pkt. 1 k.p.k. (zob. min. wyroki Sądu Najwyższego z 20.04.2017 r., V KK 39/17, LEX nr 2278335; z 4.10.2018 r., II K 57/18, LEX nr 2572097; z 4.09.2024 r., III KK 510/23, LEX nr 3753871; wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 28.04.2017 r., II AKa 110/17, LEX nr 2317648; postanowienie Sądu Najwyższego z 6.05.2025 r., II KK 146/25, LEX nr 3873586, Świecki Dariusz (red.), Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz aktualizowany, Lex 2026). Nie ulega także kwestii, że wyrok powinien być zrozumiały nie tylko dla prawnika, ale przede wszystkim dla obiektywnego obserwatora, a zatem musi być jasny i czytelny, a nade wszystko nie może nastręczać wątpliwości co do tego, jaki czyn został oskarżonemu przypisany,



na gruncie rozpoznawanej sprawy już wstępna lektura zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że przy jego redagowaniu doszło do oczywistej obrazy art. 413 § 2 pkt. 1 k.p.k. mającej wpływ na treść wyroku w zakresie opisów wszystkich przypisanych oskarżonej E. G. w punktach 1 i 2 zaskarżonego wyroku czynów od I do LVI części wstępnej kwalifikowanych z art. 286 § 1 k.k. i in, oraz analogicznie oskarżonemu C. S. w punkcie 9 - z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. opisanych w punktach od I do XXV. Przestępstwo oszustwa stypizowane w art. 286 § 1 k.k. polega wszak na działaniu, którego istotą jest wprowadzenie w błąd innej osoby albo wyzyskanie jej błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania sprawcy. W sprawie niniejszej Sąd I instancji określając owe czynności sprawcze jako wprowadzenie w błąd pokrzywdzonych takiego działania nie odzwierciedla w opisach czynów przypisanych oskarżonym w sposób czytelny, a co za tym idzie możliwy do zweryfikowania pod względem poprawności, a dalej zbadania zasadności zarzutów objętych apelacją obrońcy oskarżonej E. G.. Sposób sformułowania zarzutów w akcie oskarżenia, przyjęty następnie bezkrytycznie przez Sąd a quo, który przypisał je oskarżonym w niezmienionej postaci, poza użyciem określeń ustawowych odpowiadających znamionom działania w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, wprowadzenia w błąd pokrzywdzonych oraz doprowadzenia ich do niekorzystnego rozporządzenia mieniem, nie wskazuje w żadnym z rozstrzygnięć skazujących w sposób zrozumiały i jednoznaczny okoliczności ich popełnienia, sposobu działania E. G., a co za tym idzie i mającego udzielić jej określonej pomocy C. S., stwierdzając zarazem wypełnienie owych ustawowych znamion. Nie wiadomo przy tym czego dotyczyły enigmatyczne stwierdzenia dotyczące wprowadzenia w błąd co do „rzeczywistych warunków umów i zamiaru wywiązania się z ich postanowień”, czy „rzeczywistej treści i celu stosunku zobowiązaniowego”. Sytuacja ta komplikuje się o tyle, że w świetle pisemnych motywów wyroku, które także nie wyjaśniają relewantnych na gruncie sprawy zaszłości, nie sposób nawet stwierdzić czy to dysproporcja między wysokością zaciągniętych przez pokrzywdzonych pożyczek a sumą do spłaty miała stanowić substrat inkryminowanego wprowadzenia w błąd co do rzeczywistej treści i celu stosunku zobowiązaniowego, a dalej odpowiadać wartości przedmiotu przestępstwa, czy też była nim odmowa prolongowania terminu spłaty, czy też fakt przewłaszczenia na zabezpieczenie własności nieruchomości należących do pożyczkobiorców, które miały zostać „przejęte” przez oskarżoną, o czym z kolei może świadczyć odwołanie się w opisach przestępstw do oświadczeń pożyczkobiorców o zawarciu rzeczonych „umów przeniesienia własności na zabezpieczenie nieruchomości”, co jednak budzi poważne zastrzeżenia w przypadku gdy ich wartość była zbliżona do sumy niespłaconych pożyczek, rodząc kolejne pytania o to czy owo niekorzystne rozporządzenie mieniem miało dotyczyć różnicy między wysokością pożyczki a wartością nieruchomości. Przypomnieć zatem wypada, że przeniesienie własności nieruchomości stanowi zabezpieczenie wierzytelności wynikającej z zawartej jednocześnie umowy pożyczki, która stanowi przyczynę prawną (causa) dla przeniesienia własności nieruchomości jako zabezpieczenia. W przypadku klasycznego modelu umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie w wypadku zaspokojenia się wierzyciela z przedmiotu zabezpieczenia z powodu niespłacenia pożyczki przez dłużnika jest naturalnym efektem zawarcia takiej umowy, rodząc zarazem obowiązek rozliczenie się stron, co staje się szczególnie istotne, gdy wartość przedmiotu przewłaszczonego przewyższa wysokość długu. Wierzycielowi powinna bowiem przypaść jedynie wartość zaspokajająca jego interes, to jest wartość odpowiadająca wysokości wierzytelności, związanych z nią roszczeń dodatkowych i wartość pokrywająca koszty zaspokojenia. Sąd I instancji w tym przedmiocie nie czyni żadnych ustaleń faktograficznych, stąd nie jest wiadomym jak kształtowały się na gruncie każdego z analizowanych przypadków postawy stron stosunku zobowiązania, a co przecież miało podstawowe znaczenie dla możliwości stwierdzenia kryminalnego charakteru zabiegów oskarżonych, tak jak to arbitralnie przyjął Sąd meriti. Nie ulega wątpliwości, że w sytuacji gdy strony wykorzystały charakterystyczne dla danego typu umowy instrumenty dążąc do celu odmiennego od tego, dla którego dana umowa została ukształtowana doprowadzając do wystąpienia nadmiernego zabezpieczenia i w efekcie nadmiernego zaspokojenia wierzyciela, a zarazem realnej szkody dłużnika, to całokształt okoliczności ustalonych w danym przypadku może być przyczyną nie tylko stwierdzenia nieważności takiej umowy na podstawie art. 58 § 2 i art. 353(1) k.c., ale też być rozpatrywany w kategoriach działania przestępnego, co jednak wymaga adekwatnych ustaleń faktycznych, a tych w sprawie oskarżonych zdecydowanie zabrakło. Przy powyższych rozważaniach pomocne jest sięgnięcie po przepis art. 312 k.c. w zw. z art. 75 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Regulacje te przewidują zakaz umowy o przepadek przedmiotu zabezpieczenia (lex commisoria), którego istotą jest ochrona dłużnika przed ryzykiem straty majątkowej dysproporcjonalnej wobec wysokości zabezpieczonej wierzytelności oraz ryzykiem nadużycia przez wierzyciela silniejszej względem dłużnika pozycji w celu zawłaszczenia przedmiotu zabezpieczenia. O zakresie zastosowania zakazu umowy o przepadek przedmiotu zabezpieczenia rozstrzyga nie typ dokonanej przez strony czynności prawnej, lecz zamierzone przez strony jej praktyczne skutki. Jeśli dokonana przez strony czynność prawna (lub funkcjonalnie powiązane czynności prawne) stwarza dla dłużnika ryzyko uzasadniające ustanowienie zakazu umowy o przepadek przedmiotu zabezpieczenia, czynność tę należy uznać za dokonaną contra legem i - z mocy art. 58 § 1 k.c. - nieważną. Powyższe zasady nie dotyczą tylko i wyłącznie hipoteki czy zastawu, lecz mają zastosowanie również w przypadku przewłaszczenia na zabezpieczenie (wyrok Sądy Apelacyjnego w Krakowie z dnia 5 września 1996 r., I ACr 286/96),



w tym stanie rzeczy w poddanych osądowi zdarzeniach prawnych konieczne było ustalenie czy udzielone przez pokrzywdzonego zabezpieczenie rażąco przekraczało potrzeby wierzyciela, a tym samym nastąpiło przy nieproporcjonalnie niskiej wartości zabezpieczanej wierzytelności w stosunku do wartości nieruchomości, co powinno być punktem wyjścia do dalszych ustaleń w przedmiocie możliwości wykorzystania tego mechanizmu dla osiągnięcia celu przestępczego, a już pobieżna analiza ustalonych zaszłości wskazuje, że taka widoczna dysproporcja dóbr wzajemnych nie występowała, co z kolei wymagałoby odnotowania i zarazem wskazania w czym w takim razie Sąd meriti upatrywał oszukańczych działań po stronie oskarżonych na szkodę określonego pokrzywdzonego i z czego niekorzystność rozporządzenia mieniem wynikała, a nade wszystko jaka była jego wartość,



co więcej, przypisane oskarżonej E. G. przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. i in opisane w punktach XXII i XXVII części wstępnej wyroku, polegać miały na innym mechanizmie kryminalnego działania, którego istota jest dla Sądu Apelacyjnego całkowicie niezrozumiała, skoro wprowadzenie w błąd wynika w tych przypadkach z zawarcia przez pokrzywdzonych z oskarżoną umów sprzedaży określonych nieruchomości i „ostatecznej utraty prawa własności”, czy ich „nie odzyskania”, co ma się nijak do znaczenia przywołanych w tych opisach czynności prawnych, nie mówiąc już o tym, że przestępstwa te potraktowano jako składające się na ciąg przestępstw w rozumieniu art. 91 § 1 k.k. (punkt 1 zaskarżonego wyroku) wymagającego wykorzystania przez sprawcę takiej samej sposobności przy dopuszczeniu się przestępstwa. Nie wyjaśnił tych zaszłości Sąd I instancji w pisemnych motywach wyroku nie spełniając tym samym standardów wymaganych przepisem art. 424 k.p.k.,



konkludując nie wiadomo co miał na myśli Sąd meriti przypisując oskarżonym E. G. i C. S. poszczególne przestępstwa w postaci im zarzuconej, co nie jest możliwe do zweryfikowania i skorygowania w ramach kontroli instancyjnej również dlatego, że w opisie żadnego z nich nie określono skutków przestępstw, wszak poza arbitralnymi zwrotami, że oskarżeni „doprowadzili pokrzywdzonych do niekorzystnego rozporządzenia mieniem”, wysokość tego mienia w żadnym przypadku nie została wskazana, co szczególnie razi w sytuacji przypisania oskarżonej (...)przestępstw opisanych w punktach XXVII, XLIII, LI części wstępnej wyroku, kwalifikowanych z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 1 k.k., a które dotyczyć muszą mienia znacznej wartości. truizmem jest twierdzenie, że wartość przedmiotu przestępstwa poza znaczeniem dla oceny prawnej poddanych osądowi występków, ma także oczywiste znaczenie dla rozstrzygnięć penalnych, w tym wymierzenia sprawiedliwej kary, a przecież tę zaskarżyli oskarżyciel publiczny i posiłkowy zarzucając oczywistą niewspółmierność wymierzonych oskarżonej E. G. kar. Co więcej, determinuje możliwość orzeczenia w trybie art. 46 § 1 i 2 k.k. obowiązków naprawienia szkody czy nawiązki, o których orzeczono w punktach 7 i 8 zaskarżonego wyroku, wszak świadczenia kompensacyjne są ściśle skorelowane ze skutkiem przestępstwa, a tych w sprawie oskarżonych de facto nie ustalono. W tej sytuacji rozstrzygnięcia objęte zaskarżonym wyrokiem jawią się jako arbitralne i nieweryfikowalne,



oczywiste przy tym jest, że w świetle art. 413 § 2 pkt. 1 k.p.k. dopuszczalne jest takie zwerbalizowane przedstawienie zachowania oskarżonego, które w sposób niepozostawiający wątpliwości odpowiada treści poszczególnych znamion przypisanego przestępstwa, albo w drodze nieodpartego logicznego wnioskowania świadczy o wyczerpaniu konkretnego elementu składającego się na ustawowy obraz określonego czynu zabronionego (postanowienie Sądu Najwyższego z 5.05.2021 r., V KK 91/21). Tymczasem zaskarżony wyrok w omawianym względzie ani nie jest niepozostawiający wątpliwości co do znamion przypisanych oskarżonym przestępstw, ani nie pozwala na ustalenie kryminalnego obrazu określonego czynu zabronionego w drodze nieodpartego logicznego wnioskowania, wszak ich opis daje możliwość różnych interpretacji,



w opisanym stanie rzeczy przypisane zaskarżonym wyrokiem oskarżonym E. G., a co za tym idzie także C. S. przestępstwa w postaci ujętej w akcie oskarżenia nie spełniają standardów określoności, a z uwagi na liczbę mankamentów w ich opisach świadczyło to także o naruszeniu przez Sąd meriti zasady samodzielności jurysdykcyjnej sądu karnego (art. 8 § 1 k.p.k.). Samodzielność jurysdykcyjna sądu karnego wiąże się bowiem z istotą rozstrzygania spraw karnych przez sąd, odnosząc się do sprawowania wymiaru sprawiedliwości przez sądy karne orzekające w przedmiocie odpowiedzialności karnej określonej osoby ściganej za określony czyn zabroniony, co musi znajdować odzwierciedlenie w opisach przypisywanych sprawcy przestępstw, czego w sposób oczywisty nie spełnia ich dosłowne „zapożyczenie” od innych organów procesowych, w tym przypadku prokuratora w sytuacji gdy zostały tak wadliwie skonstruowane, jak to ma miejsce w realiach sprawy oskarżonych. Naruszenie tego standardu świadczyło o nierzetelnie przeprowadzonym postępowaniu sądowym ipozostawało w ścisłym związku z obrazą przepisów art. 7 k.p.k. i art. 410 k.p.k. i art. 424 k.p.k., co miało wpływ na treść zaskarżonego wyroku, a o czym przekonują jego pisemne motywy, w których zabrakło rzetelnych ustaleń faktycznych, kompleksowej oceny dowodów przyjętych w podstawie skazania, jak i analizy kwestii kluczowych dla odpowiedzialności karnej oskarżonych, w tym w zakresie strony przedmiotowej i oceny prawnej przypisanych E. G. i C. S. przestępstw, a do czego odniesiono się powyżej,



z przyczyn leżących u podstaw wyroku kasatoryjnego wydanego przez Sąd Apelacyjny i powodów, dla jakich uznano konieczność przeprowadzenia przewodu sądowego w sprawie oskarżonych na nowo w całości, nie było zarazem możliwe kazuistyczne odniesienie się do poszczególnych zarzutów apelacji obrońcy oskarżonej E. G., choć zaznaczenia wymaga, że wyszczególniane w analizowanym środku odwoławczym błędy w rozumowaniu Sądu I instancji, co znajdowało wyraz czy to w wyciąganiu wniosków sprzecznych z zasadami doświadczenia życiowego, czy logicznego rozumowania z naruszeniem art. 7 k.p.k., czy nie uwzględnieniu całokształtu okoliczności ujawnionych na rozprawie z obrazą art. 410 k.p.k., oparte zostały na racjonalnych przesłankach, co każdorazowo odniesiono do poszczególnych dowodów z osobowych i dokumentarnych źródeł, jak i szczegółowo umotywowano. W świetle pisemnych motywów zaskarżonego wyroku nie sposób odmówić apelującemu racji, bo też Sąd meriti ujmując zbiorczo dowody z osobowych źródeł, czy z dokumentów tak naprawdę nie odniósł się do zasadniczych dla osądu sprawy okoliczności winnych być jednoznacznie przesądzonymi, bo to właśnie one warunkowały wypełnienie przez E. G. i współdziałającego z nią C. S. znamion występków oszustw. Obecnie szczegółowa ich weryfikacja nie jest możliwa wszak w opisach przypisanych oskarżonym przestępstw, ogólnikowo i wielowariantowo, a zatem niejednoznacznie oddano ich stronę przedmiotową, stąd nie jest nawet wiadome na czym oszukańcze działanie oskarżonych w danym przypadku polegało i jakie były jego skutki, a czego nie wyjaśnia ani treść zaskarżonego wyroku, ani też jego pisemne motywy, co wyklucza skorygowanie tych rozstrzygnięć przez Sąd Apelacyjny, w sytuacji gdy kwestia odpowiedzialności karnej oskarżonych pozostaje otwarta. Stawiane zatem przez skarżącego obrońcę zarzuty naruszenia regulacji kodeksowych z art. 7 i 410 k.p.k. i z art. 424 § 1 pkt. 2 k.p.k. pozostają w nierozerwalnym związku z oczywistą obrazą przez Sąd I instancji art. 413 § 2 pkt. 1 k.p.k. jako, że mają tożsame źródło, a ich naruszenie miało niewątpliwy wpływ na treść zaskarżonego wyroku, a czego świadectwem były także pisemne jego motywy zbiorczo odwołujące się do poszczególnych inkryminowanych zdarzeń z zupełnym pomijaniem występujących w nich niepowtarzalnych okoliczności, czy pomijające zasadnicze kwestie związane z tym na czym polegało wprowadzenie w błąd każdego z pokrzywdzonych i jaki to wywołało każdorazowo skutek, a dalej ewidentnych zdawkowych rozważaniach prawnych w świetle których istotna przestępstw przypisanych oskarżonym nadal pozostaje niejasna. Nie mogły w tym względzie okazać się pomocne rozstrzygnięcia z punktów 7 i 8 zaskarżonego wyroku zobowiązujące oskarżoną do naprawienia szkód czy nawiązek, wszak niekorzystne rozporządzenie mieniem stanowiące znamię występku i szkoda z niego wynikająca nie są pojęciami równoznacznymi, a co więcej, aby zaistniały podstawy do nałożenia na sprawcę obowiązku naprawienia szkody najpierw trzeba ustalić skutek przestępstwa o charakterze materialnym, a tego w realiach sprawy zabrakło, co czyni omawiane orzeczenia z punktów 7 i 8 wyroku zdecydowanie przedwczesnymi,



zgodnie z treścią art. 455a k.p.k. nie można uchylić wyroku tylko z tego powodu, że jego uzasadnienie nie spełnia wymogów określonych w art. 424 k.p.k., co jednak nie oznacza, że wady pisemnych motywów wyroku utraciły znaczenie w ramach jego instancyjnej kontroli, a sąd I instancji może je sporządzić w sposób dowolny. Jakość i zawartość merytoryczna uzasadnienia może bowiem świadczyć o naruszeniu przez sąd innych niż art. 424 k.p.k. przepisów postępowania, a to art. 413 § 2 pkt. 1 k.p.k., art. 4 k.p.k., art. 7 k.p.k. i art. 8 k.p.k., co miało miejsce w sprawie niniejszej. Jednak szczegółowa weryfikacja opisywanych przez obrońcę dowodów i płynących z nich danych mających znaczenie dla osądu sprawy należeć będzie do sądu ponownie rozpoznającego sprawę, bo przesądzenie wartości poszczególnych dowodów nie jest na tym etapie rozpoznania sprawy możliwe, ani dopuszczalne z uwagi na stwierdzoną nierzetelność postępowania pierwszoinstancyjnego. Sąd meriti mimo złożonego charakteru sprawy nie zdecydował się także na aktywność dowodową, a zmierzające do zweryfikowania tez oskarżenia wnioski dowodowe obrony oddalił twierdząc, iż przedłuży to postępowanie. Z uwagi na konieczność ponowienia przewodu sądowego w sprawie w całości Sąd Apelacyjny zadecydował o oddaleniu wniosków dowodowych zawartych w apelacji obrońcy, albowiem ich przeprowadzenie byłoby przedwczesne i bezcelowe z uwagi na konieczność przeprowadzenia szerokiego postępowania dowodowego przed sądem I instancji,



wyjaśnić jeszcze należy, że w realiach analizowanej sprawy nie było tak, że Sąd Apelacyjny doszedł do wniosku, że z uwagi na niekompletność znamion przypisanego czynu zachowanie oskarżonych wynikające z opisów czynów im zarzuconych nie wyczerpuje wszystkich znamion przestępstw, a stwierdził jedynie, że ich ogólnikowość i niejednoznaczności użytych w opisach sformułowań w postaci zarzuconej, a następnie bez żadnej korekty sądu a quo przypisanej oskarżonym, nie pozwalała na ustalenie rzeczywistego zakresu odpowiedzialności karnej, do jakiej zostali pociągnięci, innymi słowy jakie zachowania sprawcze znamionowały przypisane im występki. Z opisów dotychczas przypisanych oskarżonym czynów wynika, że zrealizowali oni znamiona występków im zarzuconych tyle tylko, że w chaotyczny i niejednoznaczny sposób to zwerbalizowano wykluczając na obecnym etapie ustalenie strony przedmiotowej każdego z nich, w tym skutki obejmujące niekorzystne rozporządzenie przez pokrzywdzonych mieniem, którego źródło także nie zostało ustalone, a dookreśleniu czego przez sąd meriti nie stoi na przeszkodzie zakaz

reformationis in peius. Niedociągnięcia w tym zakresie, gdy jednak ustalenia faktyczne jednoznacznie wykazują, że zdarzenie odpowiadające zachowaniu przestępnemu miało rzeczywiście miejsce i to przy stronie podmiotowej wymaganej w danej sytuacji przez prawo karne, nie może prowadzić do uwolnienia oskarżonego od odpowiedzialności karnej (wyrok Sądu Najwyższego z 26.11.2014 r., II KK 141/14; z 18.03.2026 r., I KK 491/25). W efekcie sąd pierwszej instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy będzie uprawniony i zobowiązany, w razie uznania sprawstwa i winy oskarżonych do zredagowania opisu przypisywanych przestępstw tak, aby odzwierciedlały one zdarzenia przestępne, ze wskazaniem znamion objętych nimi występków, respektując przy tym regulacje kodeksowe z art. 434 § 1 k.p.k. w zw. z art. 443 k.p.k.,



mając na uwadze charakter uchybień, jakich dopuścił się Sąd I instancji oraz ich niewątpliwy wpływ na treść wyroku Sąd Apelacyjny uznał za konieczne jego uchylenie w całości wobec oskarżonych E. G. i w trybie art. 435 k.p.k. także wobec C. S. i przekazanie ich sprawy w całości Sądowi Okręgowemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania z powodu konieczności powtórzenia przewodu sądowego na nowo (art. 437 § 2 zd. drugie

in fine k.p.k.),



tym samym Sąd Apelacyjny ograniczył rozpoznanie środka odwoławczego tylko do ww. uchybień, ponieważ rozpoznanie w tym zakresie było wystarczające do wydania orzeczenia, a rozpoznanie pozostałych uchybień byłoby przedwczesne lub bezprzedmiotowe dla dalszego toku postępowania (art. 436 k.p.k.).

o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonej od zarzucanego jej czynu zabronionego.

Niezasadny

wniosek niezasadny, z uwagi na konieczność uchylenia przez Sąd Apelacyjny zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji

Zarzuty objęte apelacją prokuratora wywiedzionej na niekorzyść oskarżonych E. G. i C. S.:



rażącej niewspółmierności kary wymierzonej oskarżonej,



obrazy przepisów prawa materialnego z art. 4 § 1 k. i art. 91 § 1 k.k.

Niezasadny

w trybie art. 436 k.p.k. Sąd Apelacyjny ograniczył rozpoznanie środków odwoławczych do uchybień podniesionych w apelacji obrońcy, co było wystarczające do wydania orzeczenia, uznając zarazem, że rozpoznanie zarzutów objętych apelacjami prokuratora i oskarżyciela posiłkowego byłoby bezprzedmiotowe.

o adekwatne zmiany zaskarżonego wyroku w rozstrzygnięciach penalnych

Niezasadny

jw.

Zarzuty objęte apelacją pełnomocnika oskarżycieli posiłkowych wywiedzioną na niekorzyść oskarżonej E. G.:



błędnych ustaleń faktycznych dotyczących braku ustalenia, że oskarżona z popełnienia przestępstwa uczyniła sobie stałe źródło dochodu,



naruszenia art. 65 k.k. i art. 64 § 2 k.k. poprzez niezastosowanie,



rażącą niewspółmierność kary.

Niezasadny

w trybie art. 436 k.p.k. Sąd Apelacyjny ograniczył rozpoznanie środków odwoławczych do uchybień podniesionych w apelacji obrońcy, co było wystarczające do wydania orzeczenia, uznając zarazem, że rozpoznanie zarzutów objętych apelacjami prokuratora i oskarżyciela posiłkowego byłoby bezprzedmiotowe.

o zmiany zaskarżonego wyroku w rozstrzygnięciach penalnych z punktów 2 i 7 w zakresie dotyczącym przestępstwa opisanego w punkcie 1.XXVII

Niezasadny

jw.

OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU

ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO

Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji

Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia

Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości

Art. 437 § 2 k.p.k.



z przyczyn omówionych w sekcji 3.1 formularza oceniono apelację obrońcy oskarżonej E. G. zaskarżającą wyrok w całości za zasadną, co skutkowało jego uchyleniem w całości, w tym wobec oskarżonego C. S. w trybie art. 435 k.p.k. i przekazaniem ich sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Gliwicach celem przeprowadzenia przewodu sądowego na nowo,



zgodnie z

art. 435 k.p.k.

sąd odwoławczy uchyla lub zmienia orzeczenie na korzyść współoskarżonych, choćby nie wnieśli środka odwoławczego, jeżeli je uchylił lub zmienił na rzecz współoskarżonego, którego środek odwoławczy dotyczył, gdy te same względy przemawiają za uchyleniem lub zmianą na rzecz tamtych. Taka sytuacja ma miejsce w realiach sprawy w odniesieniu do

oskarżonego C. S., który stanął pod zarzutami popełnienia 25 występków polegających na udzieleniu pomocy oskarżonej E. G. w dokonaniu przypisanych jej przestępstw oszustw, a zapadły w jego sprawie wyrok został zaskarżony wyłącznie przez prokuratora co do kary. W tej sytuacji oczywiste stało się, że uchylenie zaskarżonego wyroku w stosunku do współoskarżonej uzasadniało sięgnięcie do regulacji art. 435 k.p.k. i w efekcie skutkować musiało uchyleniem wyroku i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania także na korzyść C. S., bo te same względy, jakie skłoniły Sąd Apelacyjny do wydania wyroku kasatoryjnego względem E. G., dotyczą także tego oskarżonego. Okoliczności te omówiono w sekcji 3.1 formularza uzasadnienia, stąd nie ma potrzeby do tego wracać.

Konieczność umorzenia postępowania

Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania



z uwagi na powód uchylenia zaskarżonego wyroku w całości wobec oskarżonych E. G. oraz C. S. i przekazania ich sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji konieczne jest przeprowadzenie przewodu sądowego na nowo, w toku którego Sąd Okręgowy przeprowadzi postępowanie sądowe w sposób wolny od wad, a w efekcie dokona samodzielnej, wszechstronnej i logicznej oceny dowodów i poczyni prawidłowe wyrokowe ustalenia faktyczne, w tym w zakresie strony podmiotowej i przedmiotowej zarzuconych oskarżonym czynów z uwzględnieniem zaprezentowanych powyżej uwag, a następnie dokona adekwatnej do rezultatów postępowania sądowego oceny prawnej analizowanych zaszłości,



w razie przyjęcia sprawstwa i winy E. G. i C. S. sąd ponownie rozpoznający sprawę opisze przypisywane im ewentualnie przestępstwa w sposób odzwierciedlający ich znamiona, w tym zobligowany będzie każdorazowo do określenia ich strony przedmiotowej, w tym skutków obejmujących także wartość mienia mającego stanowić ich przedmiot.

Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku

Koszty Procesu

PODPIS

SSA Iwona Hyła SSA Karina Maksym SSA Gwidon Jaworski

Granice zaskarżenia

Podmiot wnoszący apelację

obrońca oskarżonej E. G.

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

w całości

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

W całości

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

Art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

Wnioski

Zmiana

Granice zaskarżenia

Podmiot wnoszący apelację

prokurator w sprawie oskarżonych E. G. i C. S.

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

rozstrzygnięcia co do kary

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na niekorzyść

W części

Co do kary

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

Art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

Art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

Wnioski

Zmiana

Granice zaskarżenia

Podmiot wnoszący apelację

pełnomocnik oskarżycieli posiłkowych M. i K. W.

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

rozstrzygnięcie z punktów 2 i 7 zaskarżonego wyroku

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na niekorzyść

W części

Co do kary

Co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

Art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

Art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

Wnioski

Zmiana