Sąd odstąpił od przepadku samochodu kierowcy pijanego za kierownicą, bo korzystali z niego rodzice

Część wstępna

Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

Wyrok Sądu Rejonowego w Strzyżowie z dnia 28 maja 2026 r. w sprawie o sygn. akt II K 263/25 przeciwko I. A. (1) oskarżonemu o czyn z art. 178a § 1 kk

Podmiot wnoszący apelację

Obrońca

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

W części

Co do kary

Co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

Art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

Art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

Art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

Wnioski

Zmiana

Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

Fakty uznane za udowodnione

1. I. A. (1)

Uprzednia niekaralność

Dowody będące podstawą ustalenia faktów

Dotychczasowa niekaralność oskarżonego

Informacja z (...)

Dowód w postaci informacji z (...) w odniesieniu do oskarżonego I. A. (1) nie budzi wątpliwości, ani w zakresie formy, ani treści. Została ona sporządzona przez uprawniony do tego podmiot w formie przewidzianej dla tej czynności. Żadna ze stron postępowania nie kwestionowała jej autentyczności i rzetelności.

Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów

.

STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

1) Ad 1)

2) Ad 2)

3) Ad 3)

4) Ad 4)

obrazy prawa materialnego, tj. art. 44b § 1a kk w zw. z art. 53 § 1 i 2 kk oraz art. 56 kk, polegającą na błędnym przyjęciu, że w realiach niniejszej sprawy orzeczenie przepadku pojazdu miało charakter bezwzględnie obligatoryjny i nie zachodzi wyjątkowy wypadek uzasadniony szczególnymi okolicznościami, podczas gdy prawidłowa wykładnia art. 44b § 1a kk wymagała dokonania realnej, indywidualnej i proporcjonalnej oceny skutków przepadku, w tym funkcji pojazdu w rodzinie oskarżonego, sytuacji majątkowej oskarżonego, wartości pojazdu, sytuacji jego rodziców oraz tego, że znaczna część dolegliwości wynikającej z przepadku dotykałaby osoby trzecie, które nie popełniły czynu zabronionego

Częściowo zasadny

Nie można podnosić skutecznie zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli jednocześnie Skarżący czyni zarzut błędu w ustaleniach faktycznych. Naruszenie prawa materialnego można zarzucić, jeżeli nie jest kwestionowany ustalony stan faktyczny. Dyrektywy sądowego wymiaru kary wynikające z art. 53 kk – stosowanego na mocy art. 56 kk do wymiaru środków karnych, nie są normami o charakterze nakazów bądź zakazów określonego zachowania. Z tego względu postawiony zarzut naruszenia art. 53 § 1 i § 2 kk oraz art. 56 kk i tym motywowany zarzut apelacji jest chybiony. Sfera sędziowskiego wymiaru kary (środka karnego) w pierwszej kolejności zarezerwowana jest dla Sądu I instancji, który w tym zakresie orzeka biorąc pod uwagę wskazania wynikające z treści art. 53 kk w zw. z art. 56 kk. Należy jednak zaznaczyć, co akcentowane jest w orzecznictwie, że przepis ten „nie zawiera unormowania stanowczego, a ujęte w nim dyrektywy i przesłanki podlegają ocenie w ramach swobodnego uznania sędziowskiego. Z tego względu kontrola instancyjna wyroku Sądu

meriti w zakresie wymiaru kary i środka karnego (w zw. z art. 56 kk) musi być dokonywana z uwzględnieniem szerokiego zakresu oceny uznania Sądu co do tego, jaka sankcja będzie stanowiła trafną reakcję karną na przestępstwo (wyrok SN z dnia 7 grudnia 2021 r., IV KK 481/21) w ramach zarzutu niewspółmierności orzeczonej kary lub środka karnego. Wymiar kary kształtowany jest tak, iż górną granicę limituje stopień winy, dolną zaś wyznaczają potrzeby prewencji ogólnej (wyrok SA w Krakowie z dnia 24 października 2002 r., II AKa 258/02). Podważanie stanowiska Sądu I Instancji nie może się zatem sprowadzać tylko do wyrażenia odmiennego poglądu co do doniosłości okoliczności sprawy w kontekście dyrektyw sądowego wymiary kary (środka karnego).

Przepadek pojazdu mechanicznego jest środkiem penalnym uzupełniającym sankcję stosowaną wobec sprawcy występku z art. 178a § 1 kk. Zgodnie bowiem z art. 44b § 1a kk w wypadkach wskazanych w ustawie – popełnienie przestępstwa z art. 178a § 1 kk, gdy zawartość alkoholu w organizmie sprawcy przestępstwa wynosiła co najmniej 1,5 ‰ we krwi lub 0,75 mg/dm

3 w wydychanym powietrzu albo prowadziła do takiego stężenia – sąd orzeka przepadek pojazdu prowadzonego przez sprawcę występku przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji, chyba że zachodzi wyjątkowy wypadek uzasadniony szczególnymi okolicznościami. Zasadą zatem jest, w wypadku realizacji wskazanych w art. 44b § 1a kk okoliczności, orzekanie przepadku pojazdu. Skoro kierowany w czasie popełnienia przypisanego oskarżonemu I. A. (1) występku samochód stanowił jego własność, to Sąd Rejonowy miał prawną podstawę do orzeczenia przepadku tego pojazdu, gdyż stężenie alkoholu w wydychanym powietrzu wynosiło odpowiednio: I badanie – 0,85 mg/l, II badanie – 0,72 mg/l, III badanie – 0,84 mg/l, IV badanie – 0,84 mg/l, V badanie – 0,77 mg/l, VI badanie – 0,80 mg/l alkoholu w wydychanym powietrzu. Zgodzić należy się ze Skarżącym, że przepadek pojazdu mechanicznego nie ma charakteru bezwzględnie obligatoryjnego. Sąd bowiem orzeka przepadek pojazdu tylko przy jednoczesnym braku okoliczności pozwalających na przyjęcie, że zachodzi wyjątkowy wypadek uzasadniony szczególnymi okolicznościami. Na wyjątkowy wypadek uzasadniony szczególnymi okolicznościami wskazywał w swoich wyjaśnieniach oskarżony. Wyjaśnił bowiem, że ten pojazd jest jedynym w rodzinie, a zabezpieczenie samochodu jest nie tyle karą dla oskarżonego, co „wielkim udręczeniem dla moich rodziców”. Samochód kierowany przez oskarżonego w czasie przypisanego mu występku będąc jego własnością, jednocześnie stanowił istotny element wspólnego gospodarstwa rodziny oskarżonego oraz był wykorzystywany i użytkowany nie tylko przez niego. Z samochodu korzystali także rodzice oskarżonego. Tą okoliczność wziął pod uwagę Sąd Rejonowy, który zabezpieczony na etapie postępowania przygotowawczego pojazd postanowieniem z dnia 13 lutego 2026 r. oddał na przechowanie ojcu oskarżonego (k. 89). Rację ma Skarżący, gdy podnosi, iż orzeczenie na podstawie art. 44b § 1a kk przepadku pojazdu wymagało nie tylko ograniczenia się, jak uczynił to Sąd Rejonowy, do stwierdzenia własności pojazdu, wysokiego – określonego w przepisie - stężenia alkoholu w wydychanym powietrzu, ale także oceny okoliczności naprowadzanych w wyjaśnieniach oskarżonego dotyczących jego sytuacji rodzinnej oraz funkcji pojazdu w rodzinie oskarżonego i skutków przepadku tego pojazdu nie tyle dla oskarżonego, co przede wszystkim dla sytuacji rodziców oskarżonego i dolegliwości, jakie także dla nich z sobą będzie niosło zastosowanie tego środka penalnego wobec oskarżonego. W tym zakresie zarzut zasługiwał na częściowe uwzględnienie

obrazy przepisów postępowania mającej wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 7 kpk, art. 410 kpk polegającej na dowolnej i niepełnej ocenie materiału dowodowego w zakresie przesłanek odstąpienia od przepadku pojazdu, w szczególności przez jednoczesne uznanie wyjaśnień oskarżonego za jasne, logiczne i korespondujące z pozostałym materiałem dowodowym, a następnie pominięcie lub arbitralne zdeprecjonowanie tej części wyjaśnień, w której oskarżony wskazywał, że pojazd był jedynym środkiem lokomocji rodziny, służył także jego rodzicom będącym emerytami, zaś zatrzymanie pojazdu stanowiło dla nich wyjątkowo dotkliwą dolegliwość;

Niezasadny

Sąd I instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny, wywodząc logiczne wnioski z właściwie przeprowadzonej oceny dowodów zebranych w sprawie. Jak wynika z pisemnych motywów zaskarżonego wyroku, sąd

meriti zapoznał się ze wszystkimi dowodami, jakie strony mu przedstawiły, rozważył je wnikliwie oraz dokonał wyboru, którym z nich daje wiarę, a którym tej wiary odmawia i z jakiego powodu. W tych okolicznościach nie sposób więc skutecznie wywodzić, jak czyni to apelujący, że doszło do naruszenia wskazanych w apelacji przepisów prawa procesowego (art. 7 kpk, art. 410 kpk). Uzasadnienie zaskarżonego wyroku przekonuje, że zasada obiektywizmu została w tej sprawie dochowana. Zasada swobodnej oceny dowodów przewidziana w art. 7 kpk, którego obrazę zarzuca Skarżący, nie daje podstaw do apriorycznego preferowania lub dyskwalifikowania jednych dowodów na rzecz innych, zarówno według klucza najkorzystniejszego dla oskarżonego, jak też przeciwnego kryterium. O wartości procesowej dowodu przesądza wyłącznie jego treść w aspekcie jego wewnętrznej spójności, jak i przekonywalności w konfrontacji z treścią innych dowodów. Dla skuteczność zarzutu obrazy art. 7 kpk konieczne jest wykazanie, który konkretnie dowód (dowody) został przez sąd dowolnie oceniony oraz w czym owa dowolność się przejawia. Sąd orzekający ma prawo, a nawet obowiązek, oceniania wszystkich dowodów przeprowadzonych w sprawie (to Sąd Rejonowy uczynił). Wymóg aby podstawę wyroku stanowił całokształt okoliczności ujawnionych w toku rozprawy głównej (art. 410 kpk) oznacza konieczność znajdowania się w polu uwagi sądu w chwili rozstrzygania wszystkich okoliczności dowodowych. Nie chodzi zaś o to, aby orzeczenie zapadło na podstawie wykluczających się dowodów, bo jest to oczywiście niemożliwe. Sąd ma prawo oprzeć się na jednych dowodach, a pominąć inne, jeśli ich treść jest rozbieżna. W takiej sytuacji istota rozstrzygania polega na daniu priorytetu niektórym dowodom. Obowiązkiem sądu jest wówczas wskazanie, dlaczego nie uznał dowodów przeciwnych (art. 424 § 2 pkt 1 kpk). Z obowiązku tego Sąd Rejonowy wywiązał się należycie. Ocenę dowodów Sąd I instancji przeprowadził z poszanowaniem zasady obiektywizmu (art. 4 kpk), na podstawie wszechstronnej analizy całokształtu materiału dowodowego (art. 410 kpk), dążąc do czynienia prawdziwych ustaleń faktycznych celem potwierdzenia bądź zaprzeczenia zarzutów aktu oskarżenia (art. 2 § 1 pkt 1 kpk). Nie wykazuje ona błędów natury faktycznej (niezgodności z treścią dowodów), czy logicznej (błędność rozumowania i wnioskowania) i jest zgodna ze wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego, a zatem w sposób odpowiadający zasadzie swobodnej oceny dowodów określonej w art. 7 kpk. Naruszenie art. 410 kpk może polegać na oparciu wyroku na okolicznościach nieujawnionych w toku rozprawy głównej, albo pominięciu przy wyrokowaniu okoliczności wynikających z przeprowadzonych dowodów (postanowienie SN z dnia 14 grudnia 2006 r., sygn. akt III KK 372/06). Na żadną z takich sytuacji Skarżący nie wskazuje. Dokonanie zaś ocen nie jest obrazą tego przepisu (wyrok SA w Krakowie z dnia 29 grudnia 2006 r., II AKa 223/06). Sąd Rejonowy, jak to zauważa Skarżący dokonał oceny wyjaśnień oskarżonego uznając je za jasne, logiczne i korespondujące z pozostałym materiałem dowodowym. Nie jest kwestią oceny wiarygodności przeprowadzonych dowodów, czy też nieuwzględnienie ich w podstawie faktycznej i dowodowej wydawanego rozstrzygnięcia, co Skarżący formułuje w zarzucie jako pominięcie lub arbitralne zdeprecjonowanie tej części wyjaśnień, w której oskarżony wskazywał, że pojazd był jedynym środkiem lokomocji rodziny, służył także jego rodzicom będącym emerytami, zaś zatrzymanie pojazdu stanowiło dla nich wyjątkowo dotkliwą dolegliwość. Uznanie przez Sąd, że fakt korzystania z pojazdu również przez rodziców oskarżonego, nie stanowi jeszcze wyjątkowego wypadku uzasadnionego szczególnymi okolicznościami w rozumieniu art. 44b § 1a kk, nie jest wyrażeniem poglądu spowodowanym pominięciem wskazywanego dowodu z wyjaśnień oskarżonego (art. 410 kpk), bo Sąd Rejonowy miał na względzie przywoływane w zarzucie okoliczności, tylko wyciągnął odmienne wnioski niż oczekiwałby Skarżący. Również Sąd Rejonowy dokonał oceny dowodów pozostającej pod ochroną art. 7 kpk. Nie odrzucił twierdzeń przywołanych w apelacji tylko z tego powodu, że wyjaśnienia oskarżonego w tej mierze nie są wiarygodne. Rozbieżność stanowiska Sądu Rejonowego z oczekiwaniami Skarżącego z punktu widzenia wykorzystania twierdzeń oskarżonego o sposobie wykorzystywania samochodu w jego rodzinie oraz dolegliwości, jaką doznają rodzice oskarżonego z powodu orzeczenia przepadku samochodu, nie ma źródła w ocenie wartości dowodowej wyjaśnień oskarżonego, a w ocenie wskazanych przez niego w ocenionych jako wiarygodne wyjaśnieniach okoliczności, które zdaniem Skarżącego są wystarczające do przyjęcia wystąpienia negatywnej przesłanki orzeczenia przepadku, podczas gdy Sąd wyraził stanowisko, iż nie stanowi jeszcze wyjątkowego wypadku uzasadnionego szczególnymi okolicznościami. W kontekście wykorzystania wyjaśnień oskarżonego jako wykazania wystąpienia negatywnej przesłanki stosowania przepadku, zarzut naruszenia art. 7 kpk i art. 410 kpk, w realiach niniejszej sprawy, tak postawiony nie jest trafny.

błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia o przepadku, mający wpływ na treść wyroku, polegający na przyjęciu, że brak jest podstaw do uznania, iż pojazd był szczególnie istotny dla zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych rodziców oskarżonego, podczas gdy z wyjaśnień oskarżonego wynikało, że samochód był jedynym środkiem lokomocji rodziny, rodzice oskarżonego są emerytami, nie stać ich na zakup innego pojazdu, a faktyczne skutki przepadku w istotnym zakresie obciążałyby właśnie ich, a nie wyłącznie oskarżonego co doprowadziło do niesłusznego zastosowania przepadku pojazdu marki W. o nr rej. (...), rok produkcji (...), nr VIN (...), w wyniku nieuwzględnienia, że w realiach sprawy dolegliwość przepadku, oceniana łącznie z karą 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, trzyletnim okresem próby, świadczeniem pieniężnym w kwocie 5.000 zł, kosztami sądowymi oraz zakazem prowadzenia pojazdów, przekracza cele zapobiegawcze i wychowawcze możliwe do osiągnięcia wobec oskarżonego, a jednocześnie nieproporcjonalnie dotyka osób najbliższych niebędących sprawcami czynu

Częściowo zasadny

Sąd odwoławczy podzielił w części podniesiony przez obrońcę oskarżonego zarzut błędu w ustaleniach faktycznych. Podkreślić należy, że zarzut błędu w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę wyroku, wprawdzie stanowi polemikę z ustaleniami sądu wyrażonymi w uzasadnieniu wyroku, lecz skutecznie zmierza do wykazania, jakich konkretnych uchybień w zakresie logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego dopuścił się sąd w wyciąganiu wniosków z oceny zebranego materiału dowodowego. Pojazd stanowiący własność oskarżonego był także szczególnie istotny dla zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych rodziców oskarżonego. Sąd Rejonowy nie uwzględnił tej okoliczności, jako mogącej być wyjątkową, zasługującą na szczególne uwzględnienie okolicznością i w konsekwencji uzasadniać odstąpienie od orzeczenia przepadku pojazdu mechanicznego, mimo spełnienia pozostałych warunków orzeczenia przepadku. Zgodzić należy się ze Skarżącym, że dając wiarę wyjaśnieniom oskarżonego, Sąd nie nadał takiej – oczekiwanej przez Skarżącego – wartości podkreślanych przez oskarżonego okoliczności – samochód był jedynym środkiem lokomocji rodziny, brak majątkowych możliwości zakupu nowego samochodu przez rodziców, brak możliwości korzystania z samochodu odczuwany jako „wielkie udręczenie” – dla wyciąganych wniosków o stosowanych wobec oskarżonego sankcjach. Orzeczenie przepadku pojazdu sprawia, że rodzice oskarżonego będący już emerytami, których nie stać – zważywszy na ich sytuację materialną – na zakup innego pojazdu, a także miejsce ich zamieszkania, dowodzą, że faktyczne skutki przepadku w istotnym zakresie obciążać będą właśnie ich, a nie wyłącznie oskarżonego. To zaś, jak słusznie podkreśla Skarżący doprowadziło do niesłusznego zastosowania przepadku pojazdu. Co nie tyle stanowi podstawę do uznania, że Sąd czynił błędne ustalenia faktyczne, jak zarzuca Skarżący, co wyciągnął z poczynionych ustaleń nietrafne wnioski.

rażącej niewspółmierności środka karnego w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 5 lat, podczas gdy prawidłowa ocena stopnia winy i społecznej szkodliwości czynu, dotychczasowej niekaralności oskarżonego, jego przyznania się do winy, złożenia wyjaśnień, wyrażenia żalu, deklarowanego zaprzestania spożywania alkoholu, braku innych toczących się przeciwko niemu postępowań oraz pozytywnej prognozy kryminologicznej przyjętej przez Sąd I instancji przy warunkowym zawieszeniu wykonania kary pozbawienia wolności uzasadnia orzeczenie zakazu w ustawowym minimalnym wymiarze 3 lat.

Niezasadny

Jest rzeczą oczywistą, że Sąd I instancji kierując się dyrektywami wymiaru kary, wymierza ją według swojego uznania. Ustawodawca chroniąc swobodę orzekania nie pozwala sądowi odwoławczemu na ingerencję w wymiar kary orzeczonej przez Sąd I instancji w każdym przypadku, gdy w jego ocenie orzeczona kara mogłaby być surowsza lub łagodniejsza. Ingerencja taka jest dopuszczalna tylko wówczas, gdy stwierdzona łagodność lub surowość razi swoją niewspółmiernością. Z sytuacją rażącej niewspółmierności kary mamy do czynienia także wtedy, gdy rozmiar represji w rozpoznawanej sprawie jest w sposób oczywisty nieproporcjonalny w stosunku do dolegliwości wymierzanych podobnym sprawcom w podobnych sprawach. W realiach niniejszej sprawy nie doszło – wbrew zarzutowi Skarżącego - do wymierzenia oskarżonemu rażąco niewspółmiernej kary, w tym także środka karnego w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 5 lat. Wskazać bowiem należy, że treść przywoływanego w apelacji art. 438 pkt 4 kpk nakazuje Sądowi odwoławczemu uchylić lub zmienić orzeczenie w przypadku niewspółmierności sankcji, tylko wówczas gdy owa niewspółmierność jest rażąca. Dysproporcja ta musi się rzucać w oczy już przy wstępnym oglądzie i nie nadawać się do zaakceptowania. Zachodzi to w szczególności wówczas, gdy rozmiar zastosowanej represji jest w sposób oczywisty nieproporcjonalny do dolegliwości represji wymierzanych podobnym sprawcom w podobnych sprawach. Niewspółmierność sankcji występuje, gdy na podstawie ujawnionych okoliczności, które powinny mieć zasadniczy wpływ na jej rozmiar i wymiar, można przyjąć, że zachodzi wyraźna różnica pomiędzy sankcją wymierzoną przez Sąd I instancji a sankcją jaką należałoby zastosować w następstwie prawidłowego uwzględnienia w sprawie dyrektyw wymiaru kary przewidzianych w art. 53 kk, mającego na mocy art. 56 kk odpowiednie zastosowanie do środków karnych oraz sięgnięcia po zasady ukształtowane przez orzecznictwo. Zatem zarzut rażącej niewspółmierności kary, jako zarzut z kategorii ocen, można zasadnie podnosić wówczas, gdy kara jakkolwiek mieści się w granicach ustawowego zagrożenia, to jednak nie uwzględnia w sposób właściwy zarówno okoliczności popełnienia przypisanego oskarżonemu przestępstwa z art. 178a § 1 kk, jak i osobowości oskarżonego. Innymi słowy w społecznym odczuciu jest karą niesprawiedliwą. Chodzi jednak nie o każdą ewentualną różnicę co do wymiaru kary, ale o różnicę ocen tak zasadniczej natury, iż karę wymierzoną można byłoby nazwać również w potocznym znaczeniu tego słowa niewspółmierną w stopniu nie dającym się wręcz zaakceptować (wyrok SN z dnia 2 lutego 1995 r., II KRN 198/94). Artykuł 53 kk nie ma charakteru normy stanowczej w rozumieniu normy zawierającej nakaz lub zakaz określonego zachowania. Implikuje on objęte sferą swobodnego sędziowskiego uznania ogólne dyrektywy wymiaru kary brane przez Sąd orzekający pod uwagę przy podejmowaniu decyzji w przedmiocie wyboru rodzaju i wymiaru kary, jak również wymiaru obligatoryjnego środka karnego zakazu prowadzenia pojazdów. Ocenie dowodów w przedmiotowej sprawie zaprezentowanej przez Sąd I instancji nie można zarzucić, by w sposób istotny, pociągający za sobą potrzebę korekty orzeczenia w zaskarżonej części, naruszała którąkolwiek z dyrektyw sądowego wymiaru kary. Sąd Rejonowy uwzględnił, wskazywane w treści art. 53 kk (stosowane na mocy art. 56 kk do wymiaru środka karnego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych) okoliczności, właściwie oceniając występujące po stronie oskarżonego okoliczności łagodzące i w żadnym wypadku nie przeceniając okoliczności go obciążających, wymierzył sankcję adekwatną do stopnia zawinienia i odzwierciedlającą stopień społecznej szkodliwości czynu przypisanego oskarżonemu. Orzekając środek karny w wymiarze 5 lat zakazu prowadzenia pojazdów Sąd Rejonowy miał na względzie stopień zagrożenia, jakie oskarżony stworzył oraz cele zapobiegawcze i wychowawcze. Chodzi tu jednak nie o każdą ewentualną różnicę co do wymiaru środka karnego, ale o różnicę ocen tak zasadniczej natury, iż środek karny w wymierzonym rozmiarze można byłoby nazwać również w potocznym znaczeniu tego słowa „rażąco” niewspółmiernym, to jest niewspółmiernym w stopniu nie dającym się wręcz zaakceptować (wyrok SN z dnia 2 lutego 1995 r., II KRN 198/94). W sytuacji, gdy wymiar i dolegliwość środka karnego w sposób istotny odbiega od ustalonych okoliczności sprawy, rzutujących na kwestie jego wymiaru, tj. gdy w sposób rażący, widoczny już na pierwszy rzut oka jest niewłaściwy, nadmierny w świetle dyrektyw wskazanych w art. 53 kk w zw. z art. 56 kk. Taka sytuacja nie zachodzi odnośnie do sankcji wymierzonej oskarżonemu, zważywszy na orzeczenie wobec oskarżonego kwestionowanego środka karnego w wymiarze 5 lat zakazu prowadzenia pojazdów, zważywszy na okoliczności popełnienia przypisanego występku oraz granice ustawowego zagrożenia (od 3 do 15 lat). Stąd nie sposób zgodzić się ze skarżącym, że środek karny w tym wymiarze jest niewspółmiernie surowy. Sąd Odwoławczy po zapoznaniu się z materiałem dowodowym niniejszej sprawy, treścią wyroku, jego pisemnym uzasadnieniem oraz lekturą wywiedzionej apelacji zauważa, iż nie podziela stanowiska skarżącego obrońcy oskarżonego co do tego, że wysokość orzeczonego wobec oskarżonego środka karnego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych za przypisany oskarżonemu występek nosi cechy rażącej surowości. Artykuł 53 kk mający na mocy art. 56 kk zastosowanie do środków karnych, nie ma charakteru normy stanowczej w rozumieniu normy zawierającej nakaz lub zakaz określonego zachowania. Określa on objęte sferą swobodnego sędziowskiego uznania ogólne dyrektywy wymiaru środka karnego brane przez Sąd orzekający pod uwagę przy podejmowaniu decyzji w przedmiocie wyboru rodzaju i wymiaru środka. Ocenie dowodów w przedmiotowej sprawie zaprezentowanej przez Sąd I instancji nie można zarzucić, by w sposób istotny, pociągający za sobą potrzebę korekty orzeczenia w odniesieniu do środka karnego, naruszała którąkolwiek z dyrektyw sądowego wymiaru kary. Sąd Rejonowy orzekając obligatoryjny środek karny zakazu prowadzenia pojazdów przy jego rozmiarze uwzględnił, wskazywane w treści art. 53 kk w zw. z art. 56 kk okoliczności, właściwie oceniając występujące po stronie oskarżonego okoliczności łagodzące i w żadnym wypadku nie przeceniając okoliczności go obciążających, wymierzył środek karny adekwatny do stopnia zawinienia i odzwierciedlający stopień społecznej szkodliwości czynu przypisanego oskarżonemu. Zważywszy na wysoki stopień nietrzeźwości (stężenie alkoholu oscylujące w granicach od 0,85 do 0,72 mg/l alkoholu w wydychanym powietrzu) w znacznej mierze rzutujące na wysokość społecznej szkodliwości czynu, ale również odległość i sposób poruszania się po drogach publicznych (stopień zagrożenia bezpieczeństwa w ruchu drogowym) - wbrew twierdzeniom skarżącego jest wysoka i uwzględniona została przy wymiarze środka karnego. Sąd Rejonowy brał pod uwagę również stopień zawinienia oskarżonego, a orzeczony środek karny i okres zakazu nie przekracza jego stopnia. Tak orzeczony środek karny nie stoi w sprzeczności z koniecznymi do uzyskania efektami wychowawczymi, zapobiegawczymi, także w zakresie prewencji ogólnej. Nie można zatem uznać, nawet w zestawieniu z wnioskami apelacyjnymi o zmianę orzeczonego wobec oskarżonego środka karnego (orzeczenie go w minimalnym okresie zakreślonym w ustawie – 3 lat zakazu prowadzenia pojazdów), by Sąd Rejonowy w realiach niniejszej sprawy wymierzył środek karny rażąco surowy. Miarą surowości tak jak kary, tak i środka karnego nie jest bowiem ilościowe oznaczenie czasu trwania danego rodzaju zakazu, ale stopień wykorzystania sankcji karnej przewidzianej w danych okolicznościach. Stąd też tak postawiony zarzut nie jest zasadny. Zważywszy na orzeczenie go w bezpośredniej bliskości dolnej granicy ustawowego zagrożenia (od trzech lat zakazu prowadzenia pojazdów) przy uwzględnieniu okoliczności czynu i stopnia stanu nietrzeźwości oskarżonego orzeczony w wymiarze 5 lat zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym nie może być uznany za orzeczony w nadmiernym – rażąco niesprawiedliwym – wymiarze. Stąd też tak postawiony zarzut nie jest zasadny. O rażącej niewspółmierności w rozumieniu art. 438 pkt 4 kpk nie można mówić w sytuacji, gdy sąd

meriti wymierzając środek karny za przypisany występek, uwzględnił wszystkie okoliczności wiążące się z poszczególnymi ustawowymi dyrektywami i wskaźnikami ich wymiaru, czyli wówczas gdy granice swobodnego uznania sędziowskiego, stanowiącego ustawową, wynikającą z reguł zawartych w art. 53 § 1 kk zasadę sądowego wymiaru kary (środka karnego) i inne wynikające z dyspozycji art. 53 kk oraz art. 56 kk, nie zostały przekroczone w rozmiarach nie dających się utrzymać w kontekście wymagań wynikających z ustawowych dyrektyw determinujących wymiar tych sankcji. Zarzut zawarty w apelacji obrońcy oskarżonego w tych okolicznościach nie jest zasadny.

o zmianę zaskarżonego wyroku Sądu Rejonowego w Strzyżowie II Wydziału Karnego z dnia 28 maja 2026 r., sygn. akt II K 263/25, w pkt III poprzez orzeczenie wobec oskarżonego I. A. (2) zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 3 lat, z zaliczeniem na jego poczet okresu zatrzymania prawa jazdy od dnia 5 października 2025 r.;

o zmianę zaskarżonego wyroku w pkt VI poprzez odstąpienie od orzeczenia przepadku pojazdu marki W. o nr rej. (...), rok produkcji (...), nr VIN (...);

o zwolnienie oskarżonego od kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze w całości, z uwagi na jego aktualną sytuację majątkową, brak stałego zatrudnienia, dochody uzyskiwane wyłącznie z prac dorywczych oraz kumulację pozostałych dolegliwości wynikających z wyroku.

Częściowo zasadny

Ponieważ nie wszystkie zarzuty apelacji podnoszone przez Skarżącego zyskały aprobatę Sądu Odwoławczego a niektóre z nich uznane zostały za niezasadne, również nie mógł zyskać akceptacji postawiony przez Skarżącego wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku i orzeczenie zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych na okres minimalny 3 lat, w miejsce orzeczonego zakazu na okres 5 lat. Orzeczenie Sądu I instancji w tym zakresie jest prawidłowe. Opiera się na całokształcie zebranych - w poprawnie przeprowadzonym postępowaniu - dowodów, następnie kompleksowo i we wzajemnym powiązaniu ocenionych. Sąd Rejonowy właściwie ustalił stan faktyczny, dokonał prawidłowej kwalifikacji prawnej czynu i orzekł nie tylko karę zasadniczą ale także środki karne w sposób uwzględniający stopień społecznej szkodliwości czynu, stopień zawinienia oskarżonego, także jego dotychczasową niekaralność za przestępstwa oraz właściwości i warunki osobiste. Wobec dokonania przez Sąd Rejonowy stanowczych ustaleń faktycznych, oparcia się na kompletnym materiale dowodowym, poddanym prawidłowej ocenie z zachowaniem dyspozycji art. 7 kpk, wyprowadzeniu stąd słusznych wniosków co do ustalonych okoliczności mających istotne znaczenie dla przedmiotu rozstrzyganej sprawy, brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o znamię zaskarżonego wyroku przez orzeczenie wobec oskarżonego I. A. (2) zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 3 lat. Sąd Rejonowy prawidłowo ustalił stopień społecznej szkodliwości i stopień zawinienia przypisanego oskarżonemu występku, co przy uwzględnieniu właściwości i warunków osobistych oskarżonego I. A. (1) znalazło odzwierciedlenie w rodzaju i wymiarze orzeczonej przez Sąd Rejonowy kary (niekwestionowanej przez Skarżącego), jak również orzeczonych środków karnych, zważywszy na rodzaj przypisanego występku, obligatoryjnego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych oraz świadczenia pieniężnego na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej. Wybór właściwej reakcji karnej opartej na różnych względach i celach musi pozostać do uznania sądu, tak jak i wybór odpowiedniej racjonalizacji, która jest podstawową przesłanką właściwego wymiaru kary z zastosowaniem środka probacyjnego uwzględniającego przekonanie, że zadania procesu zostaną osiągnięte, a oskarżony mimo niewykonania orzeczonej wobec niego kary pozbawienia wolności w przyszłości nie popełni przestępstwa, a będzie przestrzegał porządek prawny. Ustawodawca wprowadzając szczególne okoliczności uzasadniające względnie obligatoryjne stosowanie przepadku wprowadził dodatkową okoliczność – stopień stężenia alkoholu w wydychanym powietrzu – rzutujący na ocenę wyższego stopnia społecznej szkodliwości czynu w wypadku przekroczenia wskazanych w art. 44b § 1a kk granic. Tym samym w sytuacji, gdy stężenie alkoholu w wydychanym powietrzu w czasie czynu przypisanego oskarżonemu było wyższe niż 0,75 mg/l, a nie mógł – stanowić czynu, którego stopień społecznej szkodliwości nie jest znaczny. Te same dyrektywy mają również zastosowanie przy wymierzaniu innych środków przewidzianych w kodeksie i nawet jeśli owo stosowanie ma być „odpowiednie”, nie oznacza to jeszcze uprawnienia ustawodawcy do arbitralnego wyłączenia możliwości jakiegokolwiek dostosowania dolegliwości środka karnego do charakteru popełnionego przez sprawcę czynu i tym samym do stawiania się na miejscu sądu. Zważywszy na zasadność w części zarzutów apelacji obrońcy oskarżonego na uwzględnienie zasługiwał wniosek o odstąpienie od orzeczenia przepadku pojazdu marki W. oraz zwolnienia oskarżonego od zapłaty kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze.

Okoliczności podlegające uwzględnieniu z urzędu

1.

Rozstrzygnięcie sądu odwoławczego

Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

1. Przedmiot utrzymania w mocy

Sąd Okręgowy utrzymał w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Strzyżowie z dnia 28 maja 2026 r. (sygn. akt II K 263/25), którym Sąd Rejonowy uznał I. A. (1) za winnego popełnienia czynu z art. 178a § 1 kk, polegającego na tym, że oskarżony w dniu 5 października 2025 r. w miejscowości A., gm. O., pow. (...), woj. (...), kierował w ruchu lądowym samochodem marki W. o nr rej. (...), znajdując się w stanie nietrzeźwości: I badanie – 0,85 mg/l, II badanie – 0,72 mg/l, III badanie – 0,84 mg/l, IV badanie – 0,84 mg/l, V badanie – 0,77 mg/l, VI badanie – 0,80 mg/l alkoholu w wydychanym powietrzu. Za tak przypisany czyn na podstawie art. 178a § 1 kk Sąd wymierzył oskarżonemu I. A. (2) karę 6 miesięcy pozbawienia wolności, której wykonanie na podstawie art. 69 § 1 kk i art. 70 § 1 kk warunkowo zawiesiła na okres próby 3 lat. Jednocześnie Sąd na podstawie art. 42 § 2 kk orzekł wobec oskarżonego środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 5 lat, na poczet którego Sąd na podstawie art. 63 § 4 kk, zaliczył okres zatrzymania prawa jazdy od 5 października 2025 r. do dnia 28 maja 2026 r. Sąd Rejonowy na podstawie art.43a § 2 kk orzekł wobec oskarżonego oświadczenie pieniężne na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej w kwocie 5.000zł.

Sąd Odwoławczy zaaprobował rozstrzygnięcie o koszach procesu, polegające na zasądzeniu, na podstawie art. 627 kpk od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa koszty sądowe w części w kwocie 1.000 zł, a na podstawie art. 624 § 1 kpk w pozostałej części zwolnił oskarżonego od ich zapłaty.

Sąd Rejonowy wykorzystał w toku rozprawy istniejące możliwości weryfikacji tez aktu oskarżenia i twierdzeń obrony, w granicach niezbędnych dla ustalenia faktów istotnych dla wydanego rozstrzygnięcia. Sąd Rejonowy oparł orzeczenie na prawidłowo zgromadzonym materiale dowodowym w toku poprawnie przeprowadzonego postępowania sądowego. W tym zakresie podniesiony zarzut błędu w ustaleniach faktycznych nie był zasadny. Dokonana zaś ocena dowodów mieści się w granicach zakreślonych dyspozycją art. 7 kpk. Istotne dla rozstrzygnięcia w kwestii odpowiedzialności za zarzucany oskarżonemu czyn okoliczności ujawnione w toku postępowania przed Sądem Rejonowym zostały omówione w pisemnych motywach zaskarżonego wyroku. Sąd Okręgowy podziela zajęte w tej mierze stanowisko. W wyczerpującym uzasadnieniu, Sąd

meriti poddał wszechstronnej i logicznej analizie zebrane dowody, w sposób w pełni przekonujący oraz zgodny ze wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego, przedstawił, na jakich przesłankach faktycznych i prawnych oparł swoje przekonanie odnośnie do wiarygodności tych dowodów, które włączył do podstawy faktycznej wyroku. Kontrola instancyjna nie potwierdziła w pełni zasadności podniesionych w środku odwoławczym uchybień. Sąd I instancji dokonał ustaleń faktycznych opierając się na całokształcie materiału dowodowego, a wyciągając trafne wnioski poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne, z których wyciągnął słuszne wnioski co do podstaw przypisania oskarżonemu zarzucanego aktem oskarżenia czynu. Przy braku podstaw do uwzględnienia wszystkich zarzutów apelacji brak jest merytorycznych podstaw do postulowanej w znacznej części zmiany zaskarżonego wyroku, poza omówioną poniżej zmianą w zakresie przepadku pojazdu. Wybór właściwej reakcji karnej opartej na różnych względach i celach musi pozostać do uznania sądu, tak jak i wybór odpowiedniej racjonalizacji, która jest podstawową przesłanką właściwego wymiaru kary z zastosowaniem środka probacyjnego uwzględniającego przekonanie, że zadania procesu zostaną osiągnięte, a oskarżony mimo niewykonania orzeczonej wobec niego kary pozbawienia wolności w przyszłości nie popełni przestępstwa, a będzie przestrzegał porządek prawny. Mając na uwadze powyższej szczegółowo wskazane okoliczności, zwłaszcza oparcie orzeczenia na kompletnym materiale dowodowym jak również niezasadność zarzutu niewspółmiernej surowości orzeczonego środka karnego zakazu prowadzenia pojazdów podniesionego przez Skarżącego, przy braku wystąpienia przyczyn z art. 439 kpk i art. 440 kpk Sąd Odwoławczy na podstawie art. 437 kpk, art. 449 kpk i art. 456 kpk, w znacznej części utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie Sądu Rejonowego.

Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

1. Przedmiot i zakres zmiany

Sąd Okręgowy zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że odstąpił od orzeczonego w pkt. VI przepadku pojazdu marki W. szczegółowo w tym punkcie opisanego,

Zasadność częściowa podniesionego w apelacji zarzutu naruszenia prawa materialnego – art. 44b § 1a kk, przy uwzględnieniu argumentacji wynikającej także z częściowo słusznych zarzutów obrazy przepisów postępowania i błędu w ustaleniach faktycznych, prowadziła do zmiany zaskarżonego wyroku poprzez odstąpienie od orzeczonego w pkt VI zaskarżonego wyroku przepadku szczegółowo w tym punkcie opisanego pojazdu marki W., w sytuacji, w której tak ukształtowany przepadek w sposób rażący wykraczał poza rzeczywiste potrzeby wynikające z całokształtu okoliczności sprawy oraz prowadzonego postępowania karnego, a w konsekwencji prowadzi do powstania po stronie oskarżonego, ale przede wszystkim osób trzecich (rodziców oskarżonego) skutków nader rażąco dolegliwych i pozostających w fundamentalnej kolizji z treścią konstytucyjnych zasad proporcjonalności i równości, tj. art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Ustawodawca wprowadzając szczególne okoliczności uzasadniające względnie obligatoryjne stosowanie przepadku wprowadził dodatkową okoliczność – stopień stężenia alkoholu w wydychanym powietrzu – rzutujący na ocenę wyższego stopnia społecznej szkodliwości czynu w wypadku przekroczenia wskazanych w art. 44b § 1a kk granic. Tym samym w sytuacji, gdy stężenie alkoholu w wydychanym powietrzu w czasie czynu przypisanego oskarżonemu było wyższe niż 0,75 mg/l, nie mógł – stanowić czynu, którego stopień społecznej szkodliwości nie jest znaczny. Te same dyrektywy mają również zastosowanie przy wymierzaniu innych środków przewidzianych w kodeksie i nawet jeśli owo stosowanie ma być „odpowiednie”, nie oznacza to jeszcze uprawnienia ustawodawcy do arbitralnego wyłączenia możliwości jakiegokolwiek dostosowania dolegliwości środka karnego do charakteru popełnionego przez sprawcę czynu i tym samym do stawiania się na miejscu sądu. Stąd art. 44b § 1a kk nie może być odczytywany jako sankcja bezwzględnie oznaczona. Wprowadzony

in fine tego przepisu wyjątek winien być w orbicie ocen Sądu Rejonowego, nie zaś traktowany jako zasadniczo niewystępujący. W treści uzasadnienia apelacji obrońca wskazał na zachodzące po stronie oskarżonego okoliczności (podnoszone w wyjaśnieniach przez I. A. (1)) świadczące o skrajnie negatywnym wpływie orzeczonego przepadku kierowanego przez oskarżonego pojazdu mechanicznego nie tylko sytuację oskarżonego (ograniczenie możliwości w znalezieniu zatrudnienia, przemieszczania się z miejsca zamieszkania do możliwych miejsc pracy ale także rodzaju wykonywanych czynności – w związku z orzeczonym zakazem prowadzenia pojazdów), ale także a właściwie przede wszystkim jego rodziców – szczególnie w obliczu jego trudnej sytuacji zawodowej – pozostawanie oskarżonego bez pracy, ograniczone możliwości zarobkowania i przyczyniania się do utrzymania, a z tego powodu większe obciążenia rodziców, którzy z racji wieku – pobieranie świadczeń emerytalnych - mają także znacznie mniejsze możliwości uzyskania dodatkowego dochodu, to zaś pociąga za sobą brak środków na zakup nowego samochodu. Dolegliwości dla rodziców oskarżony ujął w swoich wyjaśnienia jako „wielkie udręczenie”. Te okoliczności uzasadniały zmianę zaskarżonego wyroku w kierunku postulowanym przez Skarżącego. Zważywszy bowiem na zasadność w części zarzutów apelacji obrońcy oskarżonego prowadzących do uznania, że zastosowany środek penalny przekracza ramy proporcjonalności stosowanych sankcji karnych i niezbędności orzekania środków penalnych, zwłaszcza mając na względzie na ich niewątpliwy wpływ nie tylko na sytuację sprawcy przestępstwa, ale także osób, które nie uczestniczyły w procesie karnym, a orzeczony przepadek pojazdu pociąga dla nich nieuzasadnioną i dużą dolegliwość, nie dającą się usprawiedliwić stosowaniem sankcji karnej (nawet zasadnej) wobec syna. Stąd też z przytoczonych w apelacji powodów na uwzględnienie zasługiwał wniosek o odstąpienie od orzeczenia przepadku pojazdu marki W..

Koszty procesu

Punkt III wyroku

Wobec nieuwzględnienia w znacznej części apelacji obrońcy oskarżonego od wyroku skazującego oskarżonego I. A. (1) za popełnienie występku z art. 178a § 1 kk, stosownie do dyspozycji art. 636 § 1 kpk, koszty procesu za postępowanie odwoławcze obciążają oskarżonego. Podzielając ustalenia Sądu Rejonowego w odniesieniu do sytuacji majątkowej, rodzinnej i możliwości zarobkowania oskarżonego Sąd Odwoławczy zwolnił I. A. (1) od uiszczenia kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze, a poniesionymi w tym zakresie wydatkami obciążył Skarb Państwa. Orzekając o kosztach postępowania odwoławczego Sąd Okręgowy, kierując się dyspozycją art. 624 § 1 kpk w zw. z art. 634 kpk oraz art. 17 ust. 1

ustawy o opłatach w sprawach karnych, uznał, że poniesienie przez oskarżonego kosztów sądowych, a także opłaty byłoby dla niego zbyt uciążliwe ze względu na sytuację rodzinną, majątkową, a także całkowity brak dochodów, ograniczone możliwości podjęcia zatrudnienia w wyuczonym zawodzie, zmniejszone szanse uzyskania dochodów.

SSO Grażyna Artymiak

Granice zaskarżenia

Podmiot wnoszący apelację

Obrońca oskarżonego I. A. (1)

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

Wyrok Sądu Rejonowego w Strzyżowie z dnia 28 maja 2026 r. (sygn. akt II K 263/25)

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

W części

Co do kary

Co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

Art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

Art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

Art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

Wnioski

Zmiana