Auto nie wyłącznie kierowcy po alkoholu. Sąd zamienił przepadek na nawiązkę 10 tys. zł

Część wstępna

Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

Wyrok Sądu Rejonowego w Rzeszowie z dnia 1 grudnia 2025 r. w sprawie o sygn. akt X K 133/25 przeciwko I. J. oskarżonemu o czyn z art. 178a §1 kk

Podmiot wnoszący apelację

Oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na niekorzyść

W części

Co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

Wnioski

Zmiana

Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

Fakty uznane za udowodnione

I. J.

Uprzednia niekaralność

Dowody będące podstawą ustalenia faktów

Dotychczasowa niekaralność oskarżonego

Informacja z (...)

Dowód w postaci informacji z (...) w odniesieniu do oskarżonego I. J. nie budzi wątpliwości, ani w zakresie formy, ani treści. Została ona sporządzona przez uprawniony do tego podmiot w formie przewidzianej dla tej czynności. Żadna ze stron postępowania nie kwestionowała jej autentyczności i rzetelności.

Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów

.

STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

Zarzut oskarżyciela publicznego

błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę orzeczenia, poprzez dowolne i nieznajdujące oparcia w zebranym materiale dowodowym przyjęcie, że w niniejszej sprawie zachodzi wyjątkowy wypadek, uzasadniony szczególnymi okolicznościami, usprawiedliwiającymi odstąpienie od orzeczenia obligatoryjnego przepadku równowartości pojazdu na rzecz Skarbu Państwa, podczas gdy waga popełnionego przestępstwa, jego charakter i okoliczności oraz stan nietrzeźwości oskarżonego znacznie przekraczający 0,75 mg/1 alkoholu w wydychanym powietrzu nie uzasadniają odstąpienia od orzeczenia przepadku, co w konsekwencji miało wpływ na treść wyroku poprzez zaniechanie przez Sąd orzeczenia przepadku równowartości pojazdu marki O. o nr rej. (...) na rzecz Skarbu Państwa;

Częściowo zasadny

W wywiedzionej apelacji trafnie wskazano, iż w niniejszej sprawie waga popełnionego czynu, jego charakter i okoliczności oraz stan nietrzeźwości oskarżonego znacznie przekraczający 0,75 mg/dm

3 alkoholu w wydychanym powietrzu nie uzasadniają odstąpienia od orzeczenia przepadku równowartości pojazdu, co miało wpływ na treść zaskarżonego wyroku. W realiach sprawy nie zachodził wypadek wyjątkowy, uzasadniony szczególnymi okolicznościami usprawiedliwiającymi odstąpienie od obligatoryjnego przepadku równowartości pojazdu. Rajcę ma Skarżący, gdy twierdzi, że zgodnie z art. 178a § 5 kk sąd orzeka przepadek, o którym mowa w art. 44b kk, w razie popełnienia przestępstwa określonego w art. 178a § 1 kk, chyba że zawartość alkoholu w organizmie sprawcy tego przestępstwa była niższa niż 1,5 promila we krwi lub 0,75 mg/dm

3 w wydychanym powietrzu albo nie prowadziła do takiego stężenia (uwagi aktualne na czas popełnienia czynu, na czas orzekania przez Sąd Rejonowy i na czas wniesienia apelacji). Sąd zaś może odstąpić od orzeczenia przepadku, jeżeli zachodzi wyjątkowy wypadek, uzasadniony szczególnymi okolicznościami. Takie okoliczności w niniejszej sprawie nie wystąpiły, w tym zakresie trafny jest zarzut poczynienia przez Sąd Rejonowy błędnych ustaleń faktycznych, przyjętych za podstawę orzeczenia o odstąpieniu od obligatoryjnego orzeczenia przepadku równowartości pojazdu. Wskazane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku w tej mierze okoliczności nie są tego rodzaju, by argumentowały w sposób przekonujący wystąpienie okoliczności szczególne usprawiedliwiające odstąpienie od przepadku pojazdu, jak również o zachodzeniu wyjątkowego wypadku. Przywoływane okoliczności stanowią bowiem elementy odnoszące się do znamion przypisanego oskarżonemu czynu, nie zaś świadczące o tym, że zachodzi w realiach sprawy wyjątkowy wypadek, uzasadniony szczególnymi okolicznościami usprawiedliwiającymi odstąpienie od stosowania obligatoryjnego środka. Na takie okoliczności nie wskazuje także obrońca oskarżonego w kwestionującej zarzut oskarżyciela publicznego odpowiedzi na apelację. Taką okolicznością nie może być sama wartość pojazdu, który podlega na mocy art. 178a § 5 kk przepadkowi (bez względu na wartość). Sąd w wyroku w zaskarżonym jego pkt VIII wskazuje na odstąpienie od przepadku pojazdu. W uzasadnieniu zaś wskazuje na odstąpienie od przepadku równowartości pojazdu. Ta rozbieżność, wobec trafności zarzutu apelacji, zwłaszcza zaś z powodu uwag zamieszczonych w punkcie 4 uzasadnienia, nie ma większego znaczenia. W realiach tej sprawy I. J. przypisano popełnienie czynu z art. 178a § 1 kk w sytuacji, gdy stwierdzony stan jego nietrzeźwości w czasie prowadzenia pojazdu mechanicznego przewyższał zakreśloną przez ustawodawcę granicę (wynosił 0,90 mg/l z tendencją rosnącą). Tym samym sąd

meriti, stosownie do dyspozycji art. 178a § 5 kk

in principio, co do zasady obowiązany był do orzeczenia przepadku uregulowanego w dyspozycji art. 44b § 1 kk (był to wypadek przewidziany w ustawie). Przepis ten bowiem w § 1 stanowi, że w wypadkach wskazanych w ustawie sąd orzeka przepadek pojazdu mechanicznego prowadzonego przez sprawcę w ruchu lądowym. Zgodnie jednak z jego § 2, jeżeli w czasie popełnienia przestępstwa pojazd nie stanowił wyłącznej własności sprawcy albo po popełnieniu przestępstwa sprawca zbył, darował lub ukrył podlegający przepadkowi pojazd, orzeka się przepadek równowartości pojazdu. Powyższe uwagi prowadzą do wniosku, że w odniesieniu do pojazdu mechanicznego prowadzonego przez oskarżonego w ruchu lądowym, jeżeli orzeczenie przepadku pojazdu jest niemożliwe ze względów prawnych (brak po stronie sprawcy wyłącznego prawa własności), Sąd orzeka się przepadek równowartości pojazdu mechanicznego (art. 44b § 2 kk). Już jedynie na marginesie powyższych okoliczności dostrzec należy, iż sąd rejonowy winien był również mieć na względzie stan techniczny samochodu, bacząc na fakt jego uszkodzenia w trakcie zdarzenia drogowego z dnia 19 września 2024 r. gdyż to art. 44b § 5 kk stanowi, że przepadku pojazdu mechanicznego oraz przepadku równowartości pojazdu nie orzeka się, jeżeli orzeczenie przepadku pojazdu mechanicznego jest niemożliwe lub niecelowe z uwagi na jego utratę przez sprawcę, zniszczenie lub znaczne uszkodzenie. Przed podjęciem decyzji w przedmiocie orzeczenia przepadku, sąd

meriti winien był więc także rozważyć czy charakter uszkodzeń pojazdu czynił dopuszczalnym orzeczenie jego przepadku. W przywołanych regulacjach zarzut apelacji był trafny.

o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez orzeczenie wobec oskarżonego I. J. przepadku równowartości pojazdu mechanicznego marki O. o nr rej. (...) na rzecz Skarbu Państwa, a w pozostałym zakresie o utrzymanie wyroku w mocy

Częściowo zasadny

Zważywszy na przyczyny wskazane w pkt 4 uzasadnienia wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez orzeczenie przepadku równowartości pojazdu mechanicznego marki O. o nr rej. (...), nie jest zasadny. Przy braku występowania przyczyn uchylenia orzeczenia z urzędu zasadny był wniosek o utrzymanie wyroku w pozostałym zakresie w mocy.

Okoliczności podlegające uwzględnieniu z urzędu

1. Prawo intertemporalne – zmiana ustawy w okresie między popełnieniem czynu a czasem orzekania.

W realiach niniejszej sprawy oskarżony I. J. w dniu19 września 2024 r. popełnił czyn z art. 178a § 1 kk objęty postępowaniem, w którym Sąd Rejonowy wydał w dniu 1 grudnia 2025 r. wyrok skazujący, którego rozstrzygnięcia nie zostały zakwestionowane, poza zaskarżeniem apelacją wniesioną przez oskarżyciela publicznego odstąpienia w pkt VIII wyroku przez Sąd od orzeczenia wobec oskarżonego przepadku pojazdu, którym poruszał się w czasie przypisanego mu czynu. Trafnie wskazano w apelacji, że z uwagi na to, iż oskarżony I. J. w dniu 19 września 2024 r. dopuścił się czynu wyczerpującego ustawowe znamiona występku z art. 178a § 1 kk, gdzie stan jej nietrzeźwości w czasie prowadzenia pojazdu mechanicznego przewyższał zakreśloną przez ustawodawcę granicę (0,75 mg/dm

3), Sąd

meriti był – stosownie do dyspozycji art. 178a § 5 kk

in principio, przy jednoczesnym braku okoliczności pozwalających na przyjęcie, że zachodzi wyjątkowy wypadek uzasadniony szczególnymi okolicznościami – zobowiązany do orzeczenia przepadku uregulowanego w art. 44b kk. Zgodnie zaś z art. 44b § 1 kk w wypadkach wskazanych w ustawie sąd orzeka przepadek pojazdu mechanicznego prowadzonego przez sprawcę w ruchu lądowym, jednakże zgodnie z art. 44b § 2 kk, jeżeli w czasie popełnienia przestępstwa pojazd nie stanowił wyłącznej własności sprawcy albo po popełnieniu przestępstwa sprawca zbył, darował lub ukrył podlegający przepadkowi pojazd (druga sytuacja nie wystąpiła), orzeka się przepadek równowartości pojazdu. Za równowartość pojazdu uznaje się wartość pojazdu określoną w polisie ubezpieczeniowej na rok, w którym popełniono przestępstwo, a w razie braku polisy - średnią wartość rynkową pojazdu odpowiadającego, przy uwzględnieniu marki, modelu, roku produkcji, typu nadwozia, rodzaju napędu i silnika, pojemności lub mocy silnika oraz przybliżonego przebiegu, pojazdowi prowadzonemu przez sprawcę, ustaloną na podstawie dostępnych danych, bez powoływania w tym celu biegłego. Natomiast przepadku pojazdu lub przepadku równowartości nie orzeka się, jeżeli orzeczenie przepadku jest niemożliwe lub niecelowe z uwagi na jego utratę, zniszczenie lub znaczne uszkodzenie (art. 44b § 5 kk). Ten stan prawny, obowiązujący nie tylko w dacie czynu i w dacie wydania zaskarżonego wyroku, ale także w dacie wnoszenia apelacji, czynił zasadnymi zarzuty apelacji.

Nowelizacja ustawy karnej (tak art. 178a kk, jak i art. 44b kk) ustawą z dnia 4 grudnia 2025 r.

o zmianie niektórych ustaw w celu poprawy bezpieczeństwa ruchu drogowego (Dz. U. 2025 r., poz. 1872) wchodzącą w życie w dniu 29 stycznia 2026 r. sprawiła, że na konsekwencje zdarzenia poddanego prawnokarnej ocenie, w tym zwłaszcza w zaskarżonej części w dniu orzekania przez Sąd Odwoławczy należało spojrzeć przez pryzmat reguł prawa intertemporalnego. Przepis, na zastosowanie którego powołał się Sąd Rejonowy wydając zaskarżone orzeczenie, jak i przepisy na których swoje zarzuty opierał skarżący, uległy bowiem zmianie.

W pierwszej kolejności należy odnotować uchylenie art. 178a § 5 kk, który w dotychczasowym brzmieniu stanowił z jednej strony podstawę orzeczenia przepadku, o którym mowa w art. 44b kk, w razie popełnienia przestępstwa z art. 178a § 1 kk (także z art. 178a § 4 kk), chyba że zawartość alkoholu w organizmie sprawcy przestępstwa z art. 178a § 1 kk była niższa niż 1,5 promila we krwi lub 0,75 mg/dm

3 w wydychanym powietrzu albo nie prowadziła do takiego stężenia. Z drugiej zaś strony stanowił fakultatywną podstawę odstąpienia od orzeczenia przepadku, jeżeli zachodzi wyjątkowy wypadek, uzasadniony szczególnymi okolicznościami.

Diametralnej zmianie uległ także art. 44b kk, do stosowania którego odwoływał się art. 178a § 5 kk.

W pierwotnym – w dacie czynu – brzmieniu (ustawa stara) przewidywał bowiem:



przepadek pojazdu mechanicznego prowadzonego przez sprawcę w ruchu lądowym (art. 44b § 1 kk),



przepadek równowartości pojazdu (art. 44b § 2 kk) jeżeli:

1) w czasie popełnienia przestępstwa pojazd nie stanowił wyłącznej własności sprawcy (jeżeli w czasie popełnienia przestępstwa pojazd nie stanowił wyłącznej własności sprawcy, orzeka się przepadek równowartości pojazdu - wyrok SN z dnia 16 grudnia 2025 r., II KK 347/25).

2) po popełnieniu przestępstwa sprawca zbył, darował lub ukrył pojazd podlegający przepadkowi;



sposób obliczania równowartości pojazdu mechanicznego (art. 44b § 2 i § 3 kk);



nawiązkę w wysokości co najmniej 5.000 zł na rzecz Funduszu Pokrzywdzonym i Pomocy Postpenitencjarnej orzekaną zamiast przepadku pojazdu mechanicznego oraz przepadku równowartości pojazdu, o którym mowa w § 2 art. 44b kk, jeżeli sprawca prowadził niestanowiący jego własności pojazd mechaniczny wykonując czynności zawodowe lub służbowe polegające na prowadzeniu pojazdu na rzecz pracodawcy (art. 44b § 4 kk);



podstawy odstąpienia od orzeczenia przepadku lub przepadku równowartości pojazdu, jeżeli orzeczenie przepadku pojazdu mechanicznego jest niemożliwe lub niecelowe z uwagi na jego utratę przez sprawcę, zniszczenie lub znaczne uszkodzenie (art. 44b § 5 kk).

W dacie orzekania przez Sąd odwoławczy art. 178a § 5 kk – stanowiący podstawę zaskarżonego orzeczenia wyroku Sądu Rejonowego – przestał obowiązywać, wobec jego uchylenia (ustawa nowa). Jednak w tożsamym niemal brzmieniu jego regulacja została wprowadzona do art. 44b kk, ale również zmianie uległy pozostałe dyspozycje art. 44b kk, w szczególności zaś przewiduje on nową:



podstawę fakultatywnego orzeczenia przepadku pojazdu mechanicznego prowadzonego przez sprawcę w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym, w razie skazania sprawcy za przestępstwa określone w art. 178a § 1 lub § 4 kk, art. 178c § 1 pkt 2 kk, art. 178d lub art. 244 kk, jeżeli czyn sprawcy polegał na niestosowaniu się do zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, a także wobec sprawcy określonego w art. 178 § 1 lub § 1a kk (art. 44b § 1 kk);



względnie obligatoryjną podstawę orzeczenia przepadku pojazdu mechanicznego prowadzonego przez sprawcę w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym, w razie skazania za przestępstwo określone w art. 178a § 1 lub § 4 kk, art. 178c § 1 pkt 2 kk, art. 178d kk, a także wobec sprawcy określonego w art. 178 § 1 lub § 1a kk, jeśli zawartość alkoholu w organizmie sprawcy przestępstwa wynosiła co najmniej 1,5 promila we krwi lub 0,75 mg/dm

3 w wydychanym powietrzu albo prowadziła do takiego stężenia, chyba że zachodzi wyjątkowy wypadek, uzasadniony szczególnymi okolicznościami (art. 44b § 1a kk);



sytuacje, gdy przepadku pojazdu mechanicznego nie orzeka się, jeżeli:

1) w czasie popełnienia przestępstwa pojazd mechaniczny nie stanowił wyłącznej własności sprawcy (art. 44b § 5 pkt 1 kk), wówczas sąd orzeka obligatoryjnie nawiązkę na rzecz Skarbu Państwa w wysokości od 5.000 zł do 500.000 zł (art. 44b § 6 kk),

2) orzeczenie przepadku nie jest możliwe lub celowe, w szczególności z uwagi na jego zbycie albo utratę przez sprawcę, zniszczenie lub znaczne uszkodzenie (art. 44b § 5 pkt 2 kk), wówczas sąd może orzec nawiązkę na rzecz Skarbu Państwa w wysokości od 5.000 zł do 500.000 zł (art. 44b § 6 kk).

Przepisy art. 44b § 2 - § 4 kk zostały uchylone. Dotyczyły one przepadku równowartości pojazdu mechanicznego i sposobu ustalania jego wartości rynkowej.

Po powyższych uwagach odnoszących się do przedstawienia mających zastosowanie do rozważanej w ramach zaskarżenia kwestii przepisów dwóch stanów prawnych, jednego – ustawa stara – z daty czynu (także z daty orzekania przez Sąd I instancji i daty wniesienia apelacji) oraz drugiego – ustawa nowa – z daty orzekania przez sąd odwoławczy, wskazać należy, że zgodnie z dyspozycja art. 4 § 1 kk zastosowanie ma co do zasady ustawa nowa, a wcześniejsze ustawy (ustawa stara), o tyle o ile są względniejsze dla sprawcy. Ustawa względniejsza w rozumieniu art. 4 § 1 kk to taka, która stwarza możliwość osądu korzystniejszego dla interesów sprawcy (korzystniejszej oceny prawnokarnej czynu), skutkując tym samym przyjęciem mniej surowych reguł odpowiedzialności lub zastosowaniem mniej dotkliwych sankcji. Przy ocenie „względności ustawy” należy brać pod uwagę wszystkie prawnokarne instytucje porównywanych ustaw, które mogłyby mieć zastosowanie do danego sprawcy, tj. nie tylko samo zagrożenie karą, lecz także np. przedawnienie, instytucje probacyjne, granice wieku odpowiedzialności karnej, dyrektywy wymiaru kary, powrotność do przestępstwa, zatarcie skazania, nadzwyczajne złagodzenie kary. Względność ustaw dokonana w ramach stosowania art. 4 § 1 kk, powinna być oceniana przez całościowe (zbiorcze) porównanie wszystkich rozwiązań dotyczących orzekania, w realiach niniejszej sprawy, w obydwu stanach prawnych. Ustawą względniejszą jest w związku z tym ta ustawa, która – po przeprowadzeniu kompletnej oceny wszelkich skutków zastosowania tych konkurujących ze sobą ustaw –

in concreto przewiduje dla danego oskarżonego łagodniejsze konsekwencje. Takie porównanie nie może ograniczać się do prostego zestawienia wysokości sankcji zawartych w porównywanych przepisach, lecz wymaga analizy wszystkich prawnokarnych skutków wynikających dla oskarżonego z zastosowania ustawy nowej albo obowiązującej poprzednio, również takich jak, np. rodzaj możliwych albo koniecznych do orzeczenia środków karnych czy nawet okres wymagany do zatarcia skazania. Regulacja zawarta w art. 4 § 1 kk ma zastosowane na każdym etapie postępowania przed jego prawomocnym zakończeniem (wyrok SN z dnia 6 lutego 2025 r., V KK 583/24). Dlatego też na etapie postępowania odwoławczego należy dokonać oceny stosowania ustawy obowiązującej w dacie czynu, bądź nowej obowiązującej w dacie wyrokowania przez sąd odwoławczy. Jeżeli sąd wybierze, jako względniejszy dla oskarżonego, jeden reżim prawny, to powinien konsekwentnie zastosować jego regulacje w całości do wszystkich rozstrzygnięć zawartych w wyroku (wyrok SN z dnia 24 października 2023 r., II KK 346/23). Odnośnie danego czynu (jego konsekwencji prawnych) należy zastosować ustawę względniejszą dla sprawcy w całości i nie jest dopuszczalne równoczesne stosowanie dwóch czy więcej stanów prawnych.

Przepisy mające zastosowanie do niekwestionowanego w apelacji stanu faktycznego w zakresie przypisania oskarżonemu sprawstwa i zawinienia zarzucanego oskarżonemu I. J. typu czynu zabronionego z art. 178a § 1 kk, jak również do podstaw wymiaru kary (przy uwzględnieniu dyrektyw ustawowego i sądowego wymiaru sankcji, np. z art. 53 kk), jak i zastosowania środka probacyjnego w postaci warunkowego zawieszenia wykonania orzeczonej kary pozbawienia wolności (art. 69 kk oraz powiązane art. 70 kk i art. 72 kk) oraz obligatoryjnego środka karnego w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów albo pojazdów określonego rodzaju, jeżeli sprawca w czasie popełnienia przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji był w stanie nietrzeźwości (art. 42 § 2 kk i wiążącego się z nim art. 43 kk oraz art. 63 § 4 kk), jak i obligatoryjnego świadczenia pieniężnego na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym i Pomocy Postpenitencjarnej orzekanego w razie skazania sprawcy za przestępstwo określone w art. 178a § 1 kk w wysokości co najmniej 5.000 zł do wysokości nieprzekraczającej 60.000zł (art. 43a kk) zachowały niezmienioną treść, zatem żaden z nich nie wymagał pogłębionych rozważań przez pryzmat względności ustawy na potrzeby dyspozycji art. 4 § 1 kk.

Sytuacja oskarżonego I. J. pod rządami starej ustawy obowiązującej:



w dniu 19 września 2024 r. (data popełnienia przypisanego czynu z art. 178a § 1 kk),



w dniu 1 grudnia 2025 r. (data orzekania przez Sąd Rejonowy),



w dniu 14 stycznia 2026 r. (data wniesienia apelacji przez oskarżyciela publicznego),

jak i nowej ustawy obowiązującej w dniu orzekania przez Sąd Odwoławczy, nie ulegała zmianie, zatem nie rzutowała na ocenę stanu faktycznego, czy okoliczności zastosowanych wobec oskarżonego sankcji, w zakresie niezaskarżonym apelacją wniesioną na niekorzyść oskarżonego przez oskarżyciela publicznego, powyżej wskazanych kary zasadniczej, zastosowanej probacji oraz środków karnych.

W zakresie zaskarżonego pkt VIII wyroku, od dnia 29 stycznia 2026 r. zastosowanie ma obowiązujący w zmienionej treści art. 44b § 1 i § 1a kk, który podobnie jak w starym brzmieniu przewiduje podstawę prawną orzeczenia przepadku pojazdu prowadzonego przez sprawcę w ruchu lądowym (art. 44b § 1 kk w zw. z art. 178a § 5 kk w starym brzmieniu) odnosząc ustawę wyłącznie do realiów niniejszej sprawy, w razie skazania sprawcy przestępstwa określonego w art. 178a § 1 kk, jeśli zawartość alkoholu w organizmie sprawcy przestępstwa wnosiła co najmniej 1,5 promila we krwi lub 0,75 mg/dm

3 w wydychanym powietrzu albo prowadziła do takiego stężenia, sąd orzeka przepadek pojazdu prowadzonego przez sprawcę, chyba że zachodzi wyjątkowy wypadek, uzasadniony szczególnymi okolicznościami (podobnie jak w przypadku art. 178a § 5 kk uchylonego nowelizującą przepisy bezpieczeństwa w ruchu drogowym z dniem 29 stycznia 2026 r.). Jednocześnie jednak nowa ustawa z jednej strony w art. 44b § 5 kk wskazywała na przypadki wyłączenia orzeczenia przepadku pojazdu, z drugiej zaś wprowadzała w takich przypadkach nawiązkę – art. 44b § 6 kk. W realiach sprawy, skoro w czasie popełnienia przestępstwa pojazd mechaniczny nie stanowił wyłącznej własności sprawcy przepadku pojazdu mechanicznego nie orzeka się (art. 44b § 5 pkt 1 kk), jednak sąd orzeka nawiązkę na rzecz Skarbu Państwa w wysokości od 5.000 do 500.000 zł (art. 44b § 6 kk

in principio). Przepadku pojazdu mechanicznie nie orzeka się, jeżeli orzeczenie przepadku pojazdu mechanicznego nie jest możliwe lub celowe, w szczególności z uwagi na zbycie albo utratę przez sprawcę, zniszczenie lub znaczne uszkodzenie (art. 44b § 5 pkt 2 kk), wówczas sąd może orzec nawiązkę na rzecz Skarbu Państwa w wysokości od 5.000 zł do 500.000 zł (art. 44b § 6 kk

in fine).

Wprawdzie do dnia wejścia w życie znowelizowanych przepisów nie zachodziła w ogóle możliwość orzekania nawiązki w wypadku innym niż sytuacja gdy sprawca prowadził niestanowiący jego własności pojazd mechaniczny wykonując czynności zawodowe lub służbowe polegające na prowadzeniu pojazdu na rzecz pracodawcy (art. 44b § 4 kk w starym brzmieniu), to jednak w wypadku spełnienia przesłanek z dyspozycji 44b § 6 kk w brzmieniu nowym możliwość orzeczenia nawiązki w zestawieniu z przepadkiem równowartości pojazdu (art. 178a § 5 kk w starym brzmieniu) sprawia, że względniejsza jest ustawa nowa, obowiązująca w toku postępowania odwoławczego, a nie ustawa w brzmieniu obowiązującym w czasie, gdy orzekał Sąd I instancji i która obowiązywała w dacie popełnienia zarzucanego i przypisanego zaskarżonym wyrokiem oskarżonemu czynu.

Rozstrzygnięcie sądu odwoławczego

Przedmiot utrzymania w mocy

Sąd Okręgowy, z uwzględnieniem uwag z pkt 5.2 uzasadnienia, utrzymał w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Rzeszowie z dnia 1 grudnia 2025 r. (sygn. akt X K 133/25), którym Sąd ten uznał I. J. za winnego popełnienia występku z art. 178a § 1 kk polegającego na tym, że oskarżony w dniu 19 września 2024 r. około godziny 18:39 na ul. (...) w K. znajdując się w stanie nietrzeźwości ((...) alkoholu w wydychanym powietrzu) prowadził w ruchu lądowym pojazd mechaniczny marki O. o nr rej. (...). Sąd Okręgowy zaakceptował rodzaj i rozmiar wymierzonej przez Sąd Rejonowy, za tak przypisany czyn, na podstawie art. 178a § 1 kk, kary 6 miesięcy pozbawienia wolności (pkt I), której wykonanie, na podstawie art. 69 § 1 i 2 kk oraz art. 70 § 1 kk warunkowo zawiesił na okres próby 2 lat (pkt II), a na podstawie art. 72 § 1 pkt 1 kk zobowiązał oskarżonego do informowania Sądu o przebiegu okresu próby pisemnie raz na 3 miesiące (pkt III) i na podstawie art. 72 § 1 pkt 5 kk zobowiązał oskarżonego do powstrzymywania się od nadużywania alkoholu (pkt IV). Sąd odwoławczy zaaprobował także wysokość orzeczonego przez Sąd Rejonowy wobec oskarżonego, na podstawie art. 42 § 2 kk, środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym na okres 5 lat (pkt V), z zaliczeniem na jego poczet, na podstawie art. 63 § 4 kk, okresu zatrzymania prawa jazdy od dnia 19 września 2024 r. (pkt VI). Również utrzymane w mocy zostało orzeczenie Sądu Rejonowego oparte na podstawie art. 43a § 2 kk dotyczące świadczenia pieniężnego polegającego na zasądzeniu od oskarżonego na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej świadczenia w kwocie 20.000 zł (pkt VII). Nadto Sad Odwoławczy zaaprobował orzeczenie w przedmiocie kosztów sądowych, polegające na zasądzeniu przez Sąd Rejonowy, na podstawie art. 627 kpk, od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa tych kosztów w kwocie 8.862,63 zł (pkt IX).

W pierwszej kolejności zauważyć należy, że nie było żadnych merytorycznych czy formalnych racji, które przemawiałyby za koniecznością uchylenia zaskarżonego wyroku w całości. Sąd Rejonowy wykorzystał w toku rozprawy istniejące możliwości weryfikacji tez aktu oskarżenia i twierdzeń obrony, w granicach niezbędnych dla ustalenia faktów istotnych dla wydanego w utrzymanej w mocy części rozstrzygnięcia. Sąd Rejonowy oparł orzeczenie na prawidłowo zgromadzonym materiale dowodowym w toku poprawnie przeprowadzonego postępowania sądowego. Wobec dokonania przez Sąd Rejonowy stanowczych ustaleń faktycznych, oparcia się na kompletnym materiale dowodowym, poddanym prawidłowej ocenie z zachowaniem dyspozycji art. 7 kpk, wyprowadzeniu stąd słusznych wniosków co do ustalonych okoliczności mających istotne znaczenie dla przedmiotu rozstrzyganej sprawy, brak jest podstaw do kwestionowania zasadności i poprawności czynionych ustaleń faktycznych stanowiących podstawę w utrzymanej w mocy części zaskarżonego wyroku. Jednocześnie prawidłowo Sąd ustalił stopień społecznej szkodliwości przypisanego I. J. czynu i stopnia zawinienia oskarżonego, co przy uwzględnieniu właściwości i warunków osobistych oskarżonego znalazło odzwierciedlenie w rodzaju i wymiarze orzeczonej wobec niego kary i zastosowanego środka probacyjnego, jak też obligatoryjnych środków karnych: zakazu prowadzenia pojazdów i świadczenia pieniężnego. W zakresie utrzymanego w mocy orzeczenia rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego nie były kwestionowane w zarzutach apelacji oskarżyciela publicznego. Również nie miały na nie wpływu zmiany przepisów ustawy, niemniej jednak wymagało podkreślenia stosowania przepisów w brzmieniu (niezmienionym) ustawy nowej obowiązującej w dacie orzekania, a nie w brzmieniu (tak samo brzmiącym) obowiązującym w dacie wydania przez Sąd Rejonowy zaskarżonego wyroku, jak i w dacie popełnienia przez oskarżonego przypisanego mu czynu z art. 178a § 1 kk. Mając na uwadze powyższe szczegółowo wskazane okoliczności, w szczególności zaś brak zaskarżenia i nie dopatrując się przesłanek z art. 439 § 1 kpk oraz z art. 440 kpk, Sąd odwoławczy, na podstawie art. 437 kpk, art. 449 kpk i art. 456 kpk, utrzymał w mocy zaskarżony wyrok z zastrzeżeniem uwag z pkt 4 uzasadnienia i w konsekwencji zmian opisanych poniżej w pkt 5.2 uzasadnienia.

Przedmiot i zakres zmiany

Sąd Okręgowy zaskarżony wyrok, na podstawie art. 455 kpk, zmienił w ten sposób, że: do podstaw prawnych przypisania oskarżonemu I. J. zarzucanego mu występku z art.178a § 1 kk, wymiaru kary, środka probacyjnego i związanych z nim zobowiązań oraz środków karnych i zaliczenia okresu zatrzymania prawa jazdy (punkty I – VII wyroku) stosuje ustawę obowiązującą w dacie orzekania, z przyczyn szczegółowo wskazanych w pkt 4 uzasadnienia. Zmieniając zaskarżony wyrok z tych samych przyczyn Sąd Okręgowy uchylił pkt VIII tego wyroku i w miejsce odstąpienia od orzeczenia przepadku pojazdu marki O. o nr rej. (...) (art. 178a § 5 kk w zw. z art. 44b § 2 kk w starym brzmieniu ustawy), na podstawie art. 44b § 6 kk (brzmienie nowe) Sąd odwoławczy orzekł od oskarżonego I. J. na rzecz Skarbu Państwa nawiązkę w wysokości 10.000 zł.

Konieczność ingerencji w część niezaskarżoną wyroku Sądu Rejonowego wynika z faktu, iż w dacie orzekania przez Sąd Okręgowy obowiązywały przepisy ustawy karnej w zmienionym brzmieniu, a odnośnie do danego czynu i jego konsekwencji prawnych należy stosować jedną ustawę w całości, bo nie jest dopuszczalne równoczesne stosowanie dwóch stanów prawnych. Ponieważ regulacja zawarta w art. 4 § 1 kk ma zastosowane na każdym etapie postępowania przed jego prawomocnym zakończeniem (wyrok SN z dnia 6 lutego 2025 r., V KK 583/24), Sąd odwoławczy dokonał oceny stanu faktycznego przez pryzmat przepisów mających do niego zastosowanie w brzmieniu obu ustaw (kodeks karny przed nowelizacją ustawą z dnia 4 grudnia 2025 r.

o zmianie niektórych ustaw w celu poprawy bezpieczeństwa ruchu drogowego – Dz. U. 2025, poz. 1872 i Kodeks karny po tej nowelizacji), wyniki tej analizy przedstawiono w pkt 4 uzasadnienia. W realiach sprawy zastosowanie mają dwa porządki prawne, jeden obowiązujący w dacie czynu i orzekania przez Sąd Rejonowy oraz wnoszenia na niekorzyść oskarżonego apelacji (ustawa stara), drugi zaś obowiązujący w dacie rozpoznania wniesionej apelacji przez Sąd Odwoławczy (ustawa nowa). Zgodnie z dyspozycją art. 4 § 1 kk Sąd ma obowiązek stosowania ustawy nowej, a starej tylko wtedy gdy jest względniejsza dla sprawcy. W pkt 4 uzasadnienia wskazano szczegółowo wchodzące w grę zmieniane przepisy i przyczyny wykluczenia, by stara ustawa w realiach sprawy była dla oskarżonego względniejsza. Dlatego też na etapie postępowania odwoławczego, skoro sąd odwoławczy dokonał wyboru nowego reżimu prawnego, jako względniejszego dla oskarżonego, w związku z koniecznością konsekwentnego zastosowania jego regulacji w całości do wszystkich rozstrzygnięć zawartych w wyroku Sądu Rejonowego (wyrok SN z dnia 24 października 2023 r., II KK 346/23) niezbędna była – bez zmian ustaleń faktycznych na podstawie art. 455 kpk zmiana w prawnych podstawach rozstrzygnięć w wyroku Sądu Rejonowego co do zasady utrzymywanych w mocy, także mimo w tej części niezaskarżonych apelacją oskarżyciela publicznego, dla podkreślenia, że to przepisy nowej ustawy są stosowane w odniesieniu do przypisania oskarżonemu I. J. sprawstwa występku z art. 178a § 1 kk i wymiaru kary i stosowanych wobec oskarżonego środków, tych zastosowanych (niezaskarżonych) utrzymanych w mocy (pkt 5.1. uzasadnienia) przez Sąd Rejonowy oraz orzeczonej tylko w wyroku Sądu Odwoławczego nawiązki od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa w wysokości 10.000 zł. Podstawa orzeczenia nawiązki obligatoryjnej - wobec brzmienia art. 44b § 6 kk, przy barku negatywnych przesłanek z art. 44b § 1a kk (zasadność apelacji oskarżyciela publicznego) została omówiona w pkt 4 uzasadnienia. Ustalając wysokość nawiązki Sąd Odwoławczy miał na względzie wartość pojazdu prowadzonego przez oskarżonego w stanie nietrzeźwości (właściwie jego równowartości zważywszy na to, iż nie był on wyłączną własnością oskarżonego), przy uwzględnieniu uszkodzeń (koszty naprawy, czy też wartość z uwzględnieniem uszkodzeń), jednocześnie jednak wysokość orzeczonej przez Sąd Odwoławczy nawiązki uwzględnia także wysokość orzeczonego przez Sąd Rejonowy świadczenia pieniężnego z art. 43a § 2 kk (Sąd Rejonowy ustalił tą wysokość mając na względzie odstąpienie od orzeczenia przepadku pojazdu – zaskarżony pkt VIII wyroku) wobec faktu, iż nawiązka zostaje orzeczona na skutek zmiany orzeczenia o odstąpieniu od orzeczenia przepadku pojazdu mechanicznego.

Koszty procesu

P unkt rozstrzygnięcia z wyroku

Punkt III wyroku

Mając na względzie uwzględnienie w części apelacji oskarżyciela publicznego na podstawie art. 627 kpk w zw. z art. 634 kpk oraz art. 2 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 8 ustawy o opłatach w sprawach karnych zasądził od oskarżonego I. J. na rzecz Skarbu Państwa kwotę 170 zł tytułem kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze.

SSO Grażyna Artymiak

Granice zaskarżenia

Podmiot wnoszący apelację

Oskarżycie publiczny

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

Wyrok Sądu Rejonowego w Rzeszowie z dnia 1 grudnia 2025 r. (sygn. akt X K 133/25) przeciwko I. J.

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na niekorzyść

W części

Co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

Wnioski

Zmiana