Opóźnienia w uzasadnieniach sędziego. SN zamienił przeniesienie na obniżkę pensji o 15%

We wniosku z dnia 24 stycznia 2022 r., o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej,

Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego przy Sądzie Okręgowym w O. zarzuciła X. Y.

– sędziemu Sądu Rejonowego w S. to, że w okresie od dnia 1 listopada 2016 r. do

dnia 31 grudnia 2020 r. w Sądzie Rejonowym w S., jako sędzia orzekający w I

Wydziale Cywilnym, będąc referentem spraw:

- dopuścił się oczywistej i rażącej obrazy art. 329 k.p.c., poprzez sporządzenie

uzasadnień orzeczeń z przekroczeniem ustawowego terminu w sprawach o

następujących sygnaturach: […] - o 82 dni, […] - o 88 dni, […] - o 70 dni, […] - o 33

dni, […] - o 17 dni, […] - o 14 dni, […] - o 297 dni, […] - o 26 dni, […] - o 22 dni, […]

- o 73 dni, […] - o 97 dni, […] - o 90 dni, […] - o 87 dni, […] - o 82 dni, […] - o 48 dni,

[…] - o 48 dni, […] - o 48 dni, […] - o 13 dni, […] - o 25 dni, […] - o 18 dni, […] - o 14

dni, […] - o 69 dni, […] – o 84 dni, […] - o 77 dni, […] - o 86 dni, […] - o 83 dni, […] -

o 98 dni, […] - o 83 dni, […] - o 76 dni, […] - o 73 dni, […] - o 63 dni, […] - o 63 dni,

[…] - o 96 dni, […] – o 94 dni, […] - o 77 dni, […] - o 36 dni, […] - o 43 dni,

- dopuścił się oczywistej i rażącej obrazy art. 6 § 1 k.p.c., polegającej na

bezczynności skutkującej stwierdzeniem przewlekłości postępowania w sprawach o

następujących sygnaturach: […], […],

- dopuścił się oczywistej i rażącej obrazy art. 6 § 1 k.p.c. w. zw. z art. 767² § 1 k.p.c.

w następujących sprawach: […], […], […], […], […], […], […], […], […], […], […], […],

[…], […], […], […], […], […],

tj. popełnienia przewinienia dyscyplinarnego określonego w art. 107 § 1 pkt 1 ustawy

z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych – dalej powoływanej

jako u.s.p. (k. 277 - 282, k. 293 - 298 akt o sygn. […]).

II ZOW 10/24

3

Sąd Dyscyplinarny przy Sądzie Apelacyjnym w [...] wyrokiem z dnia 26

października 2023 r., sygn. akt [...], uznał obwinionego X. Y. – sędziego Sądu

Rejonowego w S., za winnego popełnienia zarzuconego mu czynu opisanego w

części wstępnej wyroku, stanowiącego przewinienie dyscyplinarne z art. 107 § 1 pkt

1 u.s.p. i za to na podstawie art. 107 § 1 pkt 1 u.s.p. w zw. z art. 109 § 1 pkt 4 u.s.p.

wymierzył mu karę dyscyplinarną przeniesienia na inne miejsce służbowe, tj. do sądu

równorzędnego w obszarze właściwości miejscowej Sądu Apelacyjnego w [...]1; na

podstawie art. 133 u.s.p. kosztami postępowania dyscyplinarnego obciążył Skarb

Państwa (k. 481 - 481v akt o sygn. [...]).

Od powyższego wyroku odwołania złożyli: Krajowa Rada Sądownictwa oraz

obwiniony X. Y. – sędzia Sądu Rejonowego w S.

Krajowa Rada Sądownictwa zaskarżyła wyrok na korzyść X. Y. - sędziego

Sądu Rejonowego w S., w części dotyczącej orzeczenia o karze. W odwołaniu

zarzuciła rażącą niewspółmierność wymierzonej obwinionemu kary przeniesienia na

inne miejsce służbowe, której dolegliwość przekracza stopień winy obwinionego oraz

nie uwzględnia właściwości i warunków osobistych sprawcy, tj. w szczególności faktu,

iż nie był on wcześniej karany za popełnienie deliktów dyscyplinarnych i wniosła o

zmianę zaskarżonego wyroku w części dotyczącej orzeczenia o karze przez

wymierzenie obwinionemu kary dyscyplinarnej obniżenia wynagrodzenia

zasadniczego o 5% na okres 6 miesięcy (k. 512 - 514 akt o sygn. [...])

Obwiniony X. Y. – sędzia Sądu Rejonowego w S. w swoim odwołaniu wskazał

na uchybienia w postaci:

- wyroku niespełniającego wymogów z art. 413 § 1 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 128

u.s.p., poprzez błędne wskazanie w jego części wstępnej w miejscu Zastępcy

Rzecznika Dyscyplinarnego przy Sądzie Okręgowym w O. – X. Y., co nie powinno

podlegać sprostowaniu jako oczywista omyłka pisarska;

- pozbawienia prawa do obrony, poprzez brak wysłania przed wyznaczonym

na dzień 29 września 2023 r. terminem rozprawy zawiadomienia o składzie

orzekającym zgodnie z dyspozycją art. 42a § 5 zdanie trzecie u.s.p.;

- niezasadnego oddalenia wniosku dowodowego o przesłuchanie w

charakterze świadka sędzi wizytator X.2 Y.2 na okoliczność prawidłowości,

II ZOW 10/24

4

rzetelności i obiektywizmu sporządzonych protokołów wizytacji i lustracji załączonych

do akt sprawy;

- błędnego uznania przez sąd dyscyplinarny pierwszej instancji o braku

podstaw do wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym o

zgodność przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie

prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym

prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez

nieuzasadnionej zwłoki;

Podnosząc te zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Dyscyplinarnemu przy Sądzie

Apelacyjnym w [...], zaś z ostrożności procesowej wniósł o zmianę zaskarżonego

wyroku i wymierzenie kary dyscyplinarnej upomnienia (k. 504 - 508 akt o sygn. [...]).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Oba odwołania zasługują na uwzględnienie w części w której wnoszą o

złagodzenie kary dyscyplinarnej wymierzonej obwinionemu X. Y. – sędziemu Sądu

Rejonowego w S.. Niezasadne są natomiast pozostałe zarzuty odwołania

obwinionego.

Obwiniony X. Y. – sędzia Sądu Rejonowego w S., w pierwszej kolejności

zarzucił, iż zaskarżony wyrok nie spełnia wymogów wynikających z art. 413 § 1 pkt

1 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p., albowiem w części wstępnej zaskarżonego wyroku

jako biorący udział w postępowaniu Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego przy

Sądzie Okręgowym w O. został wskazany błędnie „X. Y.” zamiast X.1 Y.1 W ocenie

obwinionego, tego rodzaju uchybienie nie podlega sprostowaniu, gdyż nie jest

oczywistą omyłką pisarską. Nie można podzielić tego poglądu. Faktem jest, że Sąd

Dyscyplinarny przy Sądzie Apelacyjnym w [...] błędnie w części wstępnej wyroku z

dnia 26 października 2023 r., sygn. akt [...], jako Zastępcę Rzecznika

Dyscyplinarnego przy Sądzie Okręgowym w O. wpisał obwinionego X. Y., a powinien

wpisać SSO X.1 Y.1 Jest to klasyczna omyłka pisarska, gdyż w rozprawie

uczestniczył SSO X.1 Y.1 - Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego przy Sądzie

Okręgowym w O., która powinna zostać sprostowana w trybie art. 105 k.p.k. w zw. z

art. 128 u.s.p. Nie sposób uznać, aby to uchybienie miało jakikolwiek wpływ na

rozstrzygnięcie wydane przez sąd dyscyplinarny pierwszej instancji.

II ZOW 10/24

5

Kolejnym uchybieniem, na które zwrócił uwagę obwiniony X. Y. sędzia Sądu

Rejonowego w S., to brak doręczenia mu zawiadomienia o składzie orzekającym

zgodnie z dyspozycją art. 42a § 5 zdanie 3 u.s.p., co spowodowało według Jego

oceny, że został pozbawiony prawa do obrony. Zdaniem Sądu Najwyższego, również

ten zarzut należy ocenić, w realiach faktycznych niniejszej sprawy, jako niezasadny.

Zgodnie z art. 42a § 5 zdanie 3 u.s.p., sąd przy doręczeniu pierwszego pisma w

sprawie zawiadamia uprawnionego o składzie rozpoznającym sprawę, a przy

każdym kolejnym - jeżeli skład rozpoznający sprawę uległ zmianie. Wniosek w trybie

42a § 5 u.s.p., składa się w terminie 7 dni od dnia zawiadomienia uprawnionego do

złożenia wniosku o składzie rozpoznającym sprawę. Po upływie tego terminu, prawo

do złożenia wniosku wygasa. Prawdą jest, że w niniejszej sprawie Sąd Dyscyplinarny

przy Sądzie Apelacyjnym w [...] uchybił obowiązkowi wysłania obwinionemu

zawiadomienia o składzie orzekającym wraz z wysłanym zawiadomieniem o

wyznaczeniu pierwszego terminu rozprawy na dzień 29 września 2023 r. Niemniej,

zauważony przez obwinionego X. Y. - sędziego Sądu Rejonowego w S., błąd został

naprawiony poprzez wysłanie zawiadomienia o składzie orzekającym w terminie

późniejszym, tj. przed kolejnym terminem rozprawy wyznaczonym na dzień 26

października 2023 r. Należy zauważyć, że na rozprawie w dniu 29 września 2023 r.

doszło do otwarcia przewodu sądowego, lecz na tym terminie nie zapadło orzeczenie

kończące sprawę, a przewodniczący zarządził przerwę do dnia 26 października

2023 r. m.in. celem wysłania zawiadomienia obwinionemu o składzie orzekającym.

Ostatecznie obwiniony X. Y. – sędzia Sądu Rejonowego w S., nie złożył wniosku w

trybie art. 42a § 5 u.s.p. Ponadto, obwiniony mógł też złożyć wniosek o wyłączenie

sędziego w trybie art. 41 § 1 k.p.k., bądź art. 42 § 1 k.p.k. Ewentualne uchybienia w

zakresie procedur związanych z umożliwieniem stronie doprowadzenia do tzw. „testu

sędziego,” przewidzianego w art. 42a u.s.p., nie są podstawą domniemania, że w

składzie sądu zasiadał sędzia niespełniający w danej sprawie wymogów

niezawisłości i bezstronności. W postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 1 lutego

2024 r., sygn. akt V KK 542/23, LEX nr 3666645, podniesiono, że bezpośrednio

przed rozpoczęciem przewodu sądowego istnieje także możliwość weryfikacji

podstawowych kryteriów służby sędziowskiej, o ile oczywiście istnieje okoliczność

tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności

II ZOW 10/24

6

sędziego w danej sprawie, tj. w trybie i na zasadach określonych w art. 41 § 1 i art.

42 § 1 i 4 k.p.k.

Wpływu na treść wyroku zaskarżonego odwołaniem, nie miało również

oddalenie przez sąd dyscyplinarny pierwszej instancji wniosku dowodowego o

przesłuchanie w charakterze świadka sędzi wizytator w Sądzie Okręgowym w O. X.2

Y.2, na okoliczność prawidłowości, rzetelności i obiektywizmu sporządzonych

protokołów wizytacji i lustracji załączonych do akt sprawy. Sąd Najwyższy podziela

w tej kwestii stanowisko, zajęte przez Sąd Dyscyplinarny przy Sądzie Apelacyjnym

w [...] w postanowieniu z dnia 26 października 2023 r. o oddaleniu wniosku o

przesłuchanie ww. świadka, gdyż ten wniosek dowodowy w stopniu oczywistym

zmierzał do przedłużenia postępowania. Zawsze bowiem sąd dokonuje wstępnej

oceny proponowanego dowodu, z tym, że nie jest to ocena dowodu zmierzająca do

ustalenia faktów sprawy, tylko poprzedzająca jego przeprowadzenie, czyli tzw.

aprioryczna ocena koncentrująca się na kwestii dopuszczalności dowodu oraz jego

przydatności dla ustalenia okoliczności stanowiącej tezę dowodową (por. np. M.

Cieślak, Polska procedura karna. Podstawowe założenia teoretyczne, Warszawa, s.

364 – 365). Fakt przekroczenia przez obwinionego X. Y. – sędziego Sądu

Rejonowego w S., terminów do sporządzenia pisemnych uzasadnień w sprawach

wymienionych we wniosku o ukaranie został potwierdzony stosownymi dokumentami.

Jak słusznie wskazał sąd dyscyplinarny pierwszej instancji w pisemnych motywach

orzeczenia, wizytator sędzia X.2 Y.2 podała w protokole z dnia 10 listopada 2020 r.

konkretne dane liczbowe, które stanowiły podstawę oceny pracy obwinionego (k. 188

- 204v akt o sygn. […]). Powyższe prowadzi do wniosku, że nie zachodziła

konieczność ich uzupełnienia poprzez przesłuchanie jako świadka X.2 Y.2. Zebrany

w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla ustalenia faktu sporządzania

przez obwinionego X. Y. – sędziego Sądu Rejonowego w S., w okresie od dnia 1

listopada 2016 r. do dnia 31 grudnia 2020 r., pisemnych uzasadnień z

przekroczeniem terminu z art. 329 k.p.c., jak również potwierdzenia, że doszło do

przewlekłości postępowania w dwóch sprawach, a także opóźnień stanowiących

naruszenie przepisu art. 767² § 1 k.p.c. w osiemnastu sprawach dotyczących skarg

na czynności komornika.

II ZOW 10/24

7

Niezasadny jest też zarzut błędnego, zdaniem Skarżącego, stwierdzenia

przez Sąd Dyscyplinarny przy Sądzie Apelacyjnym w [...] braku podstaw do

wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym o zgodność

przepisów art. 2 ust. 1 i art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na

naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym

prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez

nieuzasadnionej zwłoki, z przepisami art. 45 ust. 1 i art. 176 ust. 1 Konstytucji RP.

Sąd Najwyższy nie zgadza się z zaprezentowaną w odwołaniu argumentacją co do

braku zgodności wskazanych przepisów powołanej ustawy, z wymienionymi

przepisami Konstytucji RP.

Na uwzględnienie zasługiwały zaś zarzuty odwołań odnośnie do rażącej

niewspółmierności kary dyscyplinarnej. Krajowa Rada Sądownictwa wskazała, że

wymierzona kara dyscyplinarna przeniesienia na inne miejsce służbowe jest karą

rażąco niewspółmiernie surową, gdyż jej dolegliwość przekracza stopień winy

obwinionego oraz nie uwzględnia właściwości i warunków osobistych sprawcy, tj. w

szczególności faktu, że obwiniony nie był wcześniej karany za popełnienie

przewinień dyscyplinarnych. Z kolei obwiniony X. Y. – sędzia Sądu Rejonowego w

S., w odwołaniu podniósł, że sąd dyscyplinarny pierwszej instancji chociaż w

uzasadnieniu wskazuje, że przy wymiarze kary nie brał pod uwagę poprzedniego

orzeczenia w sprawie o sygn. akt […] z uwagi na zatarcie skazania, to orzekł jedną

z surowszych kar dyscyplinarnych przewidzianych w u.s.p., nie wskazując przy tym

żadnych konkretnych powodów. Obwiniony wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w

części orzeczenia o karze i wymierzenie kary upomnienia. Krajowa Rada

Sądownictwa wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku w części dotyczącej

orzeczenia o karze i wymierzenie kary dyscyplinarnej obniżenia wynagrodzenia

zasadniczego o 5% na okres 6 miesięcy.

Niewątpliwie samo pojęcie niewspółmierności kary dyscyplinarnej jest

niezwykle ocenne, szczególnie z powodu niedookreśloności kryteriów owej

„współmierności”. W orzecznictwie karnym dominuje pogląd, że taka rażąca

niewspółmierność kary zachodzi wówczas, gdy na podstawie ujawnionych

okoliczności, które powinny mieć zasadniczy wpływ na wymiar kary, można było

przyjąć, iż zachodziłaby wyraźna różnica pomiędzy karą wymierzoną przez sąd

II ZOW 10/24

8

pierwszej instancji a karą, jaką należałoby wymierzyć w instancji odwoławczej w

następstwie prawidłowego zastosowania w sprawie dyrektyw wymiaru kary

przewidzianych w k.k. oraz zasad ukształtowanych przez orzecznictwo Sądu

Najwyższego (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 września 1973 r., sygn.

akt III KR 254/73, OSNPG 1974, z. 3 – 4, poz. 51). Słowo rażący oznacza: „rzucający

się w oczy, dający się łatwo stwierdzić, wyraźny, oczywisty, bezsporny, niewątpliwy”

(por. M. Szymczak, Słownik języka polskiego. T III, Warszawa 1982, s. 24). W

doktrynie karnistycznej, podkreśla się, iż górną granicę kary wymierzanej wyznacza

zawsze stopień zawinienia sprawcy, gdyż kara swoją dolegliwością nie może

przekraczać intensywności zarzutu stawianego sprawcy. Z kolei dolną granicę

wymiaru kary wyznaczają potrzeby prewencji ogólnej, gdyż wymierzona kara nie

może być swoją dolegliwością łagodniejsza od dolnego progu społecznej tolerancji

(por. A. Zoll, Polityka karna w kontekście obowiązku poszanowania godności osoby

karanej, w: J. Utrat – Milecki, Kara w nauce i kulturze, Warszawa 2009, s. 52). Kary

dyscyplinarne są przede wszystkim ukierunkowane na zapewnienie prawidłowego

wykonywania określonego zawodu (por. W. Kozielewicz, Odpowiedzialność

dyscyplinarna sędziów, prokuratorów, adwokatów, radców prawnych i notariuszy,

Warszawa 2023, s. 62 – 70). Wskazuje się, że w przypadku kar dyscyplinarnych na

pierwszy plan wysuwają się: funkcja wychowawcza, prewencyjna,

„wewnątrzsanacyjna” – polegająca na tym, że postępowanie dyscyplinarne służy

samooczyszczaniu danej grupy społecznej (por. B. Janusz – Pohl, Optymalizacja

sankcji dyscyplinarnej – rozważania w kontekście gwarancyjnej funkcji zakazu

reformationis in peius na gruncie ustawy o Policji, w. P. Jóźwiak (red), Sankcje

dyscyplinarne w służbach mundurowych, Piła 2019, s. 15 – 25). W zakresie

orzekania o karze w postępowaniu dyscyplinarnym odpowiednie zastosowanie mają

dyrektywy wymiaru kary sformułowane w art. 53 k.k. Kara dyscyplinarna wymierzana

w konkretnej sprawie nie może zatem przekraczać stopnia winy i musi należycie

uwzględniać stopień społecznej szkodliwości czynu. Sąd dyscyplinarny orzekając

karę musi mieć na uwadze, że aby karę dyscyplinarną można było uznać za

sprawiedliwą, to powinna być współmierna do społecznej szkodliwości czynu i do

stopnia winy oraz uwzględniać jej cele, tj. zarówno prewencję ogólną, jak i

indywidualną.

II ZOW 10/24

9

Sąd Najwyższy kierując się powyższym doszedł do przekonania, że

wymierzona obwinionemu X. Y. - sędziemu Sądu Rejonowego w S., kara

dyscyplinarna przeniesienia na inne miejsce służbowe, tj. do sądu równorzędnego w

obszarze właściwości miejscowej Sądu Apelacyjnego w [...]1, określona w art. 109 §

1 pkt 4 u.s.p., w okolicznościach niniejszej sprawy, jest karą rażąco surową. Zdaniem

Sądu Najwyższego, adekwatną do stopnia zawinienia oraz stopnia społecznej

szkodliwości przypisanego obwinionemu X. Y. - sędziemu Sądu Rejonowego w S.,

przewinienia dyscyplinarnego będzie kara dyscyplinarna obniżenia wynagrodzenia

zasadniczego o 15 % na okres jednego roku, określona w art. 109 § 1 pkt 2a u.s.p.

W ocenie Sądu Najwyższego kara ta, w realiach niniejszej sprawy, powinna

zrealizować cele jakie stawia się karze orzekanej w postępowaniu dyscyplinarnym

sędziów. Cele te natomiast nie zostaną zrealizowane przy przyjęciu wnioskowanej

przez Krajową Radę Sądownictwa kary tego samego rodzaju, ale w łagodniejszym

wymiarze, tj. obniżenia wynagrodzenia o 5% na okres 6 miesięcy, a tym bardziej przy

przyjęciu wnioskowanej przez obwinionego kary upomnienia. Z analizy orzecznictwa

sądów dyscyplinarnych wynika, iż karę określoną w art. 109 § 1 pkt 4 u.s.p. orzeka

się za ciężkie przewinienia dyscyplinarne. Niewątpliwie jest to kara surowa, bowiem

oddziałuje nie tylko na wymiar zawodowy, ale także prywatny i osobisty sędziego

(por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 października 2017 r., sygn. akt SNO

30/17, LEX nr 2401092). Sąd Najwyższy uwzględnił przy wymiarze kary zarówno

okoliczności łagodzące, takie jak wieloletnia służba sędziowska obwinionego i jego

niekaralność dyscyplinarną, oraz okoliczności obciążające, w tym wysoki stopień

społecznej szkodliwości przypisanego mu przewinienia dyscyplinarnego, zwłaszcza

gdy weźmie się pod uwagę czas jego popełnienia (cztery lata). Wymierzona

obwinionemu X. Y. – sędziemu Sądu Rejonowego w S., kara dyscyplinarna obniżenia

wynagrodzenia zasadniczego o 15 % na okres jednego roku, jest wystarczająco

dolegliwa i spełnia, w realiach faktycznych niniejszej sprawy, ustawowe wymagania

dotyczące orzeczenia sprawiedliwej kary dyscyplinarnej.

Kierując się przedstawionymi motywami, Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku.

[M. T.]

II ZOW 10/24

10

[r.g.]

Jarosław Gałkiewicz Wiesław Kozielewicz Zbigniew Korzeniowski