Wpisy prokurator o akcie oskarżenia asesora w sieci. SN poprawił podstawy prawne kary

Sąd Dyscyplinarny przy Prokuratorze Generalnym, orzeczeniem z dnia 16 maja

2025 r. w sprawie o sygnaturze akt […], uznał obwinioną X. Y. - prokuratora

Prokuratury Rejonowej […] w […], w granicach wniosku, za winną:

1. popełnienia czynu w postaci uchybienia godności urzędu, polegającego na

tym, że w dniu 7 czerwca 2022 r., wbrew obowiązkowi, wynikającemu z

art. 92 § 1 w zw. z art. 96 § 1 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. - Prawo

o prokuraturze oraz art. 96 § 2 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. - Prawo

o prokuraturze, jak również z § 11 ust. 2 Zbioru Zasad Etyki Zawodowej

Prokuratorów kierowania się zasadą godności i unikania wszystkiego co

mogłoby przynieść ujmę godności prokuratora, nie posiadając rzetelnych

informacji o zebranym w postępowaniu przygotowawczym materiale

dowodowym, skomentowała na swoim serwisie […] w dniu 7 czerwca

2022 r. skierowanie aktu oskarżenia w sprawie [...] Prokuratury

Rejonowej […] w. […], czym zakwestionowała posiadanie przez asesora

II ZOW 37/25

3

- autorkę aktu oskarżenia waloru nieskazitelnego charakteru w

rozumieniu art. 75 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. - Prawo o

prokuraturze oraz podważyła autorytet prokuratury jako organu

stojącego na straży praworządności, tj. czynu z art. 137 § 1 pkt 5 ustawy

z dnia 28 stycznia 2016 r. - Prawo o prokuraturze, przy czym ustalił, że

czyn ten stanowi wypadek mniejszej wagi i na podstawie art. 137 § 5

ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. - Prawo o prokuraturze odstąpił od

wymierzenia kary obwinionej,

2. popełnienia przewinienia dyscyplinarnego w postaci uchybienia godności

urzędu, polegającego na tym, że w dniu 7 lutego 2023 r., wbrew

wynikającemu z art. 92 § 1 w zw. z art. 96 § 1 ustawy z dnia 28 stycznia

2016 r. - Prawo o prokuraturze oraz art. 96 § 2 ustawy z dnia 28 stycznia

2016 r. - Prawo o prokuraturze, jak również z § 11 ust. 2 Zbioru Zasad

Etyki Zawodowej Prokuratorów, obowiązkowi kierowania się zasadą

godności i unikania wszystkiego co mogłoby przynieść ujmę godności

prokuratora, nie posiadając rzetelnych informacji w postępowaniu

przygotowawczym o materiale dowodowym, skomentowała na swoim

serwisie […], orzeczenie Sądu Rejonowego [...] w […], wydane w

sprawie [...] w ten sposób, że upokorzyła autorkę aktu oskarżenia po

pierwsze zarzucając jej brak siły i charakteru do formułowaniu ocen

własnych, niezależnych od prezentowanych przez przełożonych, działanie

powodowane nadgorliwością i mające na celu osiągnięcie sukcesu

zawodowego oraz po drugie ujawniając, że niezostanie powołana na

stanowisko prokuratora, a przełożonym autorki aktu oskarżenia zarzuciła

to, że doprowadzili do postawienia M. M. w stan oskarżenia wyłącznie z

uwagi na osobę jego ojca lub też „za nazwisko”, czym zakwestionowała

posiadanie przez autorkę aktu oskarżenia i jej przełożonych waloru

nieskazitelnego charakteru w rozumieniu art. 75 § 1 pkt 2 ustawy z dnia

II ZOW 37/25

4

28 stycznia 2016 r. - Prawo o prokuraturze oraz podważyła autorytet

prokuratury jako organu stojącego na straży praworządności, tj. czynu z

art. 137 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. - Prawo o prokuraturze

i na podstawie art. 142 § 1 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. - Prawo o

prokuraturze wymierzył oskarżonej karę dyscyplinarną upomnienia.

Odwołanie od powyższego wniósł Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego

Prokuratora Generalnego dla […] okręgu regionalnego oraz obrońca

obwinionej.

Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego Prokuratora Generalnego dla

[…] okręgu regionalnego zaskarżył orzeczenie w zakresie odnoszącym się do

określenia podstaw prawnych odstąpienia od wymierzenia obwinionej X. Y.

kary (czyn numer I sentencji orzeczenia) oraz wymierzenia obwinionej X. Y.

kary dyscyplinarnej upomnienia (czyn numer II sentencji orzeczenia), na

niekorzyść obwinionej, zarzucając:

1. obrazę przepisu prawa materialnego, w zakresie innymi niż

kwalifikacja prawna czynu przypisanego obwinionej X. Y. w punkcie I sentencji

orzeczenia, to jest art. 142 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. - Prawo

o prokuraturze (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 390), poprzez niewskazanie

przywołanego powyżej przepisu jako podstawy prawnej odstąpienia od

wymierzenia obwinionej kary a powołanie nieistniejącego przepisu 137 § 5

ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. - Prawo o prokuraturze (t.j. Dz. U. z 2024 r.

poz. 390), co spowodowało, że w opisanym zakresie orzeczenie nie odpowiada

prawu,

2. obrazę przepisów postępowania, mającą wpływ na treść

orzeczenia, a mianowicie art. 413 § 1 pkt 5 i 6 k.p.k. i art. 413 § 2 pkt 2 w zw. z

art. 171 pkt 1 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. - Prawo o prokuraturze (t.j. Dz.

U. z 2024 r. poz. 390), poprzez wskazanie w punkcie II sentencji orzeczenia

niepełnego przepisu stanowiącego podstawę prawną wymierzenia obwinionej

II ZOW 37/25

5

X. Y. kary dyscyplinarnej upomnienia, to jest art. 142 § 1 ustawy z dnia 28

stycznia 2016 r. -Prawo o prokuraturze (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 390), zamiast

art. 142 § 1 pkt 1 przywołanej ustawy.

Na podstawie powyższych zarzutów, wniósł o zmianę zaskarżonego

orzeczenia poprzez:

1. określenie, w punkcie I sentencji przypisanego obwinionej X. Y. czynu,

art. 142 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. - Prawo o prokuraturze (t.j.

Dz. U. z 2024 r. poz. 390) jako podstawy prawnej odstąpienia od wymierzenia

kary,

2. uzupełnienie, w punkcie II sentencji przypisanego obwinionej X.

Y. czynu, podstawy prawnej wymierzonej kary dyscyplinarnej upomnienia o

jednostkę redakcyjną w postaci „punktu 1”, to jest przyjęcie, iż podstawę tę

stanowi art. 142 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. - Prawo o

prokuraturze (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 390).

Obrońca obwinionej zaskarżonemu orzeczeniu temu zarzucił:

1. Obrazę prawa materialnego w postaci art. 137§ 1 pkt 5 ustawy z

dnia 28 stycznia 2016 roku Prawo o prokuraturze mającą wpływ na treść

orzeczenia poprzez błędne przyjęcie, iż zachowanie X. Y. opisane w pkt I

orzeczenia odnoszące się do zamieszczonego w dniu 7 czerwca 2022 roku na

portalu społecznościowym […] wpisu krytykującego skierowanie aktu

oskarżenia w sprawie […] przeciwko znanemu raperowi o scenicznym

pseudonimie „M.” (M. M.) z uwagi na to, że jest on synem znanego profesora i

wykorzystaniu do tego asesora prokuratury uzależnionego w aspekcie

ustrojowym od przełożonych, w sytuacji, gdy tego rodzaju sprawa winna zostać

umorzona stanowi uchybienie godności urzędu z uwagi na naruszenie dobra

asesora, przełożonych, a także podważenia autorytetu prokuratury, podczas gdy

prawidłowe odczytanie treści i istoty wpisu, a także intencji autorki prowadzą w

tej materii do wniosku przeciwnego i nakazuje traktowanie tego wpisu jako

II ZOW 37/25

6

dopuszczalnej i uzasadnionej krytyki nie spełniającej wymogu uchybienia

godności urzędu.

2. Obrazę prawa materialnego w postaci art. 137 § 1 pkt 5 ustawy z

dnia 28 stycznia 2016 roku Prawo o prokuraturze mającą wpływ na treść

orzeczenia opisanego w pkt II orzeczenia poprzez błędne przyjęcie, że treść

zamieszczonych przez X. Y. w dniu 7 lutego 2023 roku dwóch wpisów na portalu

społecznościowym [...], upokorzyła autorkę aktu oskarżenia w sprawie […]

przeciwko znanemu raperowi o scenicznym pseudonimie „M.” (M. M.) poprzez

zarzucenie jej braku siły i charakteru do formułowania ocen własnych,

niezależnych od prezentowanych przez przełożonych, działanie powodowane

nadgorliwością i mające na celu osiągnięcie sukcesu zawodowego, a nadto

ujawnienie, że nie zostanie powołana na stanowisko prokuratora oraz

zarzucenie przełożonym autorki doprowadzenie do postawienia M. M. w stan

oskarżenia wyłącznie z uwagi na osobę jego ojca lub też „za nazwisko”, co

stanowiło uchybienie godności urzędu z uwagi na naruszenie § 11 ust. 2 Zbioru

Zasad Etyki Zawodowej Prokuratorów w sytuacji, gdy prawidłowa ocena treści

wpisów w kontekście okoliczności im towarzyszących, prawdziwego charakteru

oraz demaskowania negatywnej praktyki w prokuratorze, a także przy

uwzględnieniu materialnoprawnej oceny deliktu dyscyplinarnego przemawiało

za uniewinnieniem prokurator X. Y. od tego czynu.

3. obrazę przepisów postępowania, mającą wpływ na treść

orzeczenia, a w tym:

- art. 7 k.p.k. w zw. z art. 171 pkt 1 ustawy Prawo o prokuraturze

wynikającej z bardzo dowolnej oceny dowodów, a przede wszystkim zeznań

świadków P. M. oraz M. L. a także nie uwzględniania okoliczności wynikających

z akt sprawy […], które to dowody ocenione w sposób prawidłowy

wskazywałyby na fakt, iż wpisy prokurator X. Y. przedstawiały prawdziwe

II ZOW 37/25

7

okoliczności prezentując niewłaściwy sposób pracy prokuratury i w swej istocie

nie mogły zostać uznane za uchybiające godności urzędu,

- art. 410 k.p.k., art. 413 § 1 pkt 4 k.p.k. w zw. z art. 171 pkt 1 ustawy

Prawo o prokuraturze poprzez przyjęcie w opisie deliktu dyscyplinarnego w pkt

II zachowania objętego pierwszym z przypisanych czynów, a obejmującego

stwierdzenie, że upokorzyła autorkę aktu oskarżenia zarzucając jej brak siły i

charakteru do formułowania ocen własnych, które to zachowanie miało miejsce

w dniu 7 czerwca 2022 roku i nie wynikało z wpisów z dnia 7 lutego 2023 roku.

Na podstawie tak skonstruowanych zarzutów wniósł o zmianę

zaskarżonego wyroku i uniewinnienie prokurator Prokuratury Rejonowej […]

X. Y. od popełnienia obu deliktów dyscyplinarnych.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Podnoszone w wywiedzionym odwołaniu przez Zastępcę Rzecznika

Dyscyplinarnego zarzuty, oscylujące wokół wadliwości zaskarżonego

rozstrzygnięcia w zakresie prawidłowości zastosowania podstawy prawnej

ukarania obwinionej za czyn I oraz II przez sąd I instancji, okazały się zasadne,

doprowadzając do orzeczenia reformatoryjnego. Zgodzić się bowiem należy z

autorem odwołania, że w opisanym zakresie orzeczenie nie odpowiada prawu.

Jednocześnie, odwołanie obrońcy obwinionej nie zasługiwało na uwzględnienie.

Sąd Najwyższy podziela stanowisko sądu a quo, że wpisy obwinionej

prokurator - X. Y. na portalu społecznościowym […] (obecnie „[…]”) powinny

być zakwalifikowane w kategorii wypowiedzi naruszających postanowienia z §

11 ust. 2 Zbioru Zasad Etyki Zawodowej Prokuratorów i stanowiły postawę do

uznania, że X. Y. uchybiła godności urzędu prokuratora, a tym samym dopuściła

się dwóch deliktów dyscyplinarnych.

Sąd Najwyższy zaaprobował w pełni dokonaną przez sąd I instancji ocenę

dowodów. W pisemnym uzasadnieniu wyroku Sąd Dyscyplinarny I instancji

poddał wszechstronnej analizie logicznej zgromadzone dowody. W sposób w

II ZOW 37/25

8

pełni przekonywujący, zgodnie ze wskazaniami wiedzy i doświadczenia

życiowego, ustalił na jakich przesłankach faktycznych oparł swoje przekonanie

co do wiarygodności dowodów i z jakich względów nie dał wiary pozostałym

dowodom zgromadzonym w sprawie. Wnioski ocenne zostały wyprowadzone z

całokształtu okoliczności ujawnionych w toku przewodu sądowego, z tego też

względu nie doszło do obrazy art. 410 k.p.k. Nie naruszono również dyrektywy

prawdy wynikającej z treści przepisu art. 2 § 2 k.p.k. oraz zasady obiektywizmu

o której mowa w art. 4 k.p.k. Tym samym Sąd Najwyższy uznał, że Sąd

Dyscyplinarny I instancji dokonał oceny materiału dowodowego z

zachowaniem wymienionych kryteriów, nie wykraczając poza granice

zakreślone dyspozycją art. 7 k.p.k. Jeszcze raz podkreślić należy, że Sąd

Najwyższy nie stwierdził, aby sąd I instancji dopuścił się jakichkolwiek

uchybień w toku procesu.

W niniejszej sprawie stan faktyczny nie budził wątpliwości. Kwestią

sporną było natomiast ustalenie, czy prokurator X. Y. komentując prowadzenie

sprawy przez asesora prokuratora - referenta w sprawie […] na swoim koncie w

serwisie […] w dniu 7 czerwca 2022 r. i w dniu 7 lutego 2023 r. przekroczyła

granice wolności wypowiedzi.

W tym kontekście należy zauważyć, że media społecznościowe stanowią

współcześnie najbardziej popularne i ogólnodostępne forum debaty publicznej,

a wypowiedzi zamieszczane za ich pośrednictwem korzystają co do zasady z

ochrony przewidzianej w art. 54 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 10 Europejskiej

Konwencji Praw Człowieka. Jednocześnie specyfika mediów

społecznościowych powoduje, iż ryzyko naruszenia dóbr prawnie chronionych

jest w nich szczególnie wysoka.

Przez pojęcie wolności słowa należy rozumieć wolność wyrażania swoich

poglądów, wolność pozyskiwania informacji oraz wolność rozpowszechniania

informacji, a także możliwość korzystania ze środków masowego przekazu. Z

II ZOW 37/25

9

kolei zgodnie z przyjętym w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego oraz

doktrynie stanowiskiem, słowo „pogląd” powinno być interpretowane jak

najszerzej, nie tylko jako wyrażenie osobistych ocen co do faktów, ale również

przypuszczeń oraz opinii (zob. wyroki Trybunału Konstytucyjnego: z 5 maja

2004 r., sygn. P 2/03, OTK ZU nr 5/A/2004, poz. 39 oraz z 23 marca 2006 r.,

sygn. K 4/06, OTK ZU nr 3/A/2006, poz. 32; zob. też. P. Sarnecki, uwaga 5 do

art. 54, [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, Komentarz, red. L. Garlicki,

t. III, Warszawa 2003).

Funkcja i ranga wolności słowa wielokrotnie stanowiły przedmiot

rozważań polskich sądów, prowadzonych zarówno na tle Konstytucji,

ustawodawstwa, jak i umów międzynarodowych. Dogłębna analiza tych kwestii

przeprowadzona została również przez Sąd Najwyższy. W wyroku z 29

września 2000 r. (sygn. akt V KKN 171/98, OSNKW 2001/3-4/31), został

wyrażony pogląd m.in., że: „Treścią wolności słowa – będącego pochodną

wolności wypowiedzi – jest prawo nieskrępowanego wyrażania poglądów

zarówno w formie mówionej, jak i do utrwalania tych słów oraz do ich publikacji

w postaci pisma odręcznego, druku, zapisu dźwiękowego oraz zapisu za pomocą

dźwięku i obrazu.

I tak, z jednej strony prokurator - ma prawo do wolności wypowiedzi, tak

jak inni członkowie społeczeństwa. Z drugiej strony wolność ta nie ma

charakteru absolutnego – gdyż wypowiedź prokuratora czy jego zachowanie

może wpłynąć na ogólny wizerunek organów ścigania i stanowić argument na

rzecz podważania niezależności prokuratury wobec innych ośrodków władzy

publicznej.

Należy zauważyć, że Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu

(ETPCz) już w wyroku z 7 grudnia 1976 r. (wydanym w składzie plenarnym)

sformułował pogląd, w myśl którego swoboda wypowiedzi stanowi jeden z

zasadniczych filarów społeczeństwa demokratycznego, jeden z podstawowych

II ZOW 37/25

10

warunków jego postępu i rozwoju każdej osoby. Swoboda wypowiedzi nie ma

się przy tym ograniczać do informacji i poglądów, które są odbierane

przychylnie, uważane za nieobraźliwe lub neutralne, lecz odnosi się także do

tych, które obrażają, oburzają lub wprowadzają niepokój w państwie lub części

społeczeństwa. Takie są wymagania pluralizmu, tolerancji, otwartości na inne

poglądy, bez których nie istnieje demokratyczne społeczeństwo (zob. Handyside

przeciwko Wielkiej Brytanii; por. I. Kamiński, Swoboda wypowiedzi w

orzeczeniach Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, Kraków

2003, s. 27-41). ETPCz w swoim orzecznictwie uznał także, że możliwe jest

zastosowanie art. 10 EKPCz względem funkcjonariuszy publicznych, w tym

przedstawicieli wymiaru sprawiedliwości (zob. wyrok z 23 czerwca 2016 r.,

Baka przeciwko Węgrom, skarga nr 20261/12, pkt 140 i przywołane tam

obszerne orzecznictwo). Jak jednak zauważył, od urzędników publicznych

pełniących służbę w sądownictwie można oczekiwać, iż wykażą się

powściągliwością w wykonywaniu prawa do wolności wyrażania opinii we

wszystkich sprawach, w których istnieje prawdopodobieństwo, że powaga i

bezstronność władzy sądowej mogą być kwestionowane, a ponadto wielokrotnie

podkreślał szczególną rolę społeczną władzy sądowej, która jako gwarant

sprawiedliwości, a więc fundamentalnej wartości w państwie prawa, musi

cieszyć się zaufaniem publicznym, jeżeli ma z powodzeniem realizować swoje

zadania (wyrok z 23 czerwca 2016 r. Baka przeciwko Węgrom, Skarga nr

20261/12, pkt 164 i przywołane tam obszerne orzecznictwo; postanowienie SN

z 8 lutego 2023 r.). Odnosząc się do dopuszczalności publicznych wypowiedzi

sędziów i prokuratorów ETPCz orzekł, że z uwagi na pełnienie przez takie osoby

funkcji publicznej, w szczególności gdy dodatkowo działają jako reprezentanci

stowarzyszenia sędziów i prokuratorów, mają nie tylko prawo, ale i obowiązek

wypowiadania się na tematy związane z wymiarem sprawiedliwości i

informowania opinii publicznej o wszelkich ważnych kwestiach w tej mierze,

II ZOW 37/25

11

byle mieściło się to w granicach dozwolonej krytyki (zob. wyrok ETPCz z dnia

9 marca 2021 r., skarga nr 76521/12 Eminağaoğlu przeciwko Turcji). Poza tym,

istotne w ocenie ETPCz jest wyraźne rozróżnienie pomiędzy krytyką, a obrazą

(zob. wyrok z 27 maja 2003 r., Skałka p. Polsce, skarga nr 43425/98, pkt 36.).

ETPCz w wyroku w sprawie Worm vs Austrii wyraził pogląd, że sądy nie

mogą działać w próżni. Dyskusja dotycząca kwestii będących przedmiotem

procesu karnego jest dopuszczalna zarówno w mass mediach jak i w

społeczeństwie jako takim. Jednak należy pamiętać, że opinia publiczna

przyzwyczajana do „spektaklu osądzania przez media” może w dłuższej

perspektywie utracić przekonanie, iż sąd jest właściwym miejscem do

decydowania w sprawach karnych o winie lub niewinności. Dlatego też państwo

powinno dążyć do takiej sytuacji, że społeczeństwo szanuje sądy, wyraża

zaufanie do ich rozstrzygnięć oraz bezstronności. Analogicznie należy odnieść

się do organów ścigania.

W sprawie Pedersen i Baadsgaard przeciwko Danii ETPCz uznał, że

prokuratorzy oraz wyżsi rangą funkcjonariusze policji są urzędnikami

cywilnymi, których zadaniem jest przyczynianie się do właściwego

funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. W tej mierze stanowią oni część

systemu sądownictwa w szerszym znaczeniu tego pojęcia. W interesie

publicznym jest, by cieszyli się oni, jak sędziowie, zaufaniem publicznym.

Może więc okazać się koniecznym, by państwo chroniło ich przed

nieuzasadnionymi oskarżeniami (orzeczenie w sprawie Pedersen i Baadsgaard

przeciwko Danii z 19 czerwca 2003 r., sygn. 49017/99, LEX nr 79554.).

Podobne zapatrywanie zostało wyrażone w sprawie Lešnik przeciwko Słowacji

(orzeczenie w sprawie Lešnik przeciwko Słowacji z 11 marca 2003 r., skarga nr

35640/97, LEX 79557), kiedy to ETPCz uznał, że granice dopuszczalnej krytyki

w odniesieniu do urzędników cywilnych korzystających ze swych uprawnień

mogą, co prawda, w pewnych okolicznościach być szersze niż w odniesieniu do

II ZOW 37/25

12

osób prywatnych. Jednakże nie można uznać, że urzędnicy cywilni świadomie

wystawiają na szczegółową kontrolę każde swoje słowo lub postępek w stopniu,

w jakim czynią to politycy i w związku z tym powinni być oni traktowani na

równi z politykami, jeżeli chodzi o krytykę, jakiej poddawane są ich działania.

Co więcej, urzędnicy cywilni (w tym prokuratorzy) muszą cieszyć się zaufaniem

publicznym w warunkach wolnych od nadmiernego niepokojenia ich, jeżeli

mają dobrze wywiązywać się ze swoich zadań. Może się więc okazać

niezbędnym chronienie ich od obraźliwych i obelżywych ataków słownych w

czasie pełnienia obowiązków. Wprawdzie nie ma wątpliwości, że w

demokratycznym społeczeństwie jednostki są uprawnione do komentowania i

krytykowania wymiaru sprawiedliwości oraz jego urzędników, jednak

krytycyzm ten nie może przekroczyć pewnych granic. Z pewnością zostaną one

przekroczone, gdy dana wypowiedź stanowiąca wyrażenie opinii nie zostanie

oparta na określonej podstawie, w razie braku takiej podstawy opinia będzie

uznana za przesadną (ang. excessive) (Orzeczenie w sprawie De Haes i Gijsels

przeciwko Belgiii z 24 lutego 1997 r., Reports 1997– I, s. 236, § 47; orzeczenie

w sprawie Oberschlick przeciwko Austrii (nr 2) z 1 lipca 1997 r., Reports 1997–

IV, s. 1276, § 33.).

Nie można przy tym wszystkim zapomnieć o potrzebie rozróżnienia

„pomiędzy stwierdzeniem faktów a sądami wartościującymi. Podczas gdy

istnienie pewnych faktów może być udowodnione, sądy wartościujące nie

podlegają udowodnieniu. Wymóg udowodnienia sądu wartościującego jest

niemożliwy do spełnienia i narusza sam w sobie wolność wyrażania opinii, która

jest fundamentalną częścią prawa chronionego art. 10 EKPCz”. Jednak, nawet

jeśli stwierdzenie jest równoznaczne z sądem wartościującym, proporcjonalność

ingerencji może zależeć od tego, czy istnieje wystarczająca podstawa faktyczna

dla zakwestionowanego stwierdzenia, albowiem nawet sąd wartościujący,

II ZOW 37/25

13

niepoparty podstawą faktyczną, może być nadużyciem (zob. orzeczenie w

sprawie Turhan przeciwko Turcji z 19 maja 2005 r., skarga nr 48176/99, § 24.

ETPCz konsekwentnie podkreśla, że nawet wypowiedzi o charakterze

opinii muszą opierać się na wystarczającej podstawie faktycznej, w przeciwnym

razie nie korzystają z ochrony art. 10 Konwencji (zob. Orzeczenie w sprawie

Jerusalem przeciwko Austrii z 27 lutego 2001 r., skarga nr 26958/95, § 43).

Zarówno zatem z orzecznictwa ETPCz, jak i dotychczasowego

orzecznictwa SN wynika, że co do zasady prokuratorzy mogą korzystać z

wolności wypowiedzi, pod warunkiem, że wykażą się powściągliwością w

wykonywaniu prawa do wolności wypowiedzi, a w szczególności wypowiedzi

te nie będą mieć charakteru obraźliwego. Powinność sprawowania urzędu

prokuratora z godnością może zatem stanowić źródło ograniczeń w korzystaniu

z wolności wypowiedzi, choć Sąd Najwyższy przyznaje, że granice te są

zarysowane dość nieostro. Ograniczenia te mają na celu ochronę szeroko

pojętego dobra wymiaru sprawiedliwości, jednak nie mogą iść w swojej

surowości za daleko. Granica wolności słowa prokuratora przebiega więc tam,

gdzie jego wypowiedź podważa autorytet organów ścigania, narusza zaufanie

obywateli do bezstronności prokuratury, godzi w dobra osobiste innych

prokuratorów, czy też tworzy wrażenie wewnętrznych konfliktów personalnych

przenoszonych do sfery publicznej.

Jednocześnie należy podkreślić, że granice dopuszczalnej krytyki w

mediach społecznościowych są istotnie węższe w odniesieniu do prokuratora niż

w stosunku do polityków czy osób niepełniących funkcji publicznych, gdyż

krytyka instytucji publicznych, w szczególności organów konstytucyjnych

państwa, sędziów, prokuratorów może przybrać formę paraliżującą możliwość

efektywnego wykonywania przez nich zadań w imię dobra wspólnego.

Prawidłowe funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości jest niewątpliwie

istotnym zagadnieniem o znaczeniu publicznym. Zachowanie powagi i

II ZOW 37/25

14

bezstronności wymiaru sprawiedliwości może stać się powodem

usprawiedliwiającym wprowadzanie ograniczeń swobody wypowiedzi.

Potwierdza to art. 10 ust. 2 EKPCz, który w swej treści zawiera klauzulę

dotyczącą wymiaru sprawiedliwości.

Powyższe stanowi istotę niniejszej sprawy, dlatego Sąd Najwyższy uznał

za konieczne szersze odniesienie się do problematyki granic wolności

wypowiedzi prokuratora w przestrzeni mediów społecznościowych, albowiem

właśnie ta sfera stała się obecnie jednym z głównych obszarów potencjalnych

naruszeń standardów etycznych przez osoby wykonujące zawody zaufania

publicznego.

Obwiniona – prokurator z wieloletnim stażem - X. Y., która znana jest w

przestrzeni publicznej z walki o niezależność prokuratury i praworządność w

Polsce, nie posiadając rzetelnych informacji o zebranym w postępowaniu

przygotowawczym materiale dowodowym, a zatem bez jakiejkolwiek podstawy

merytorycznej pozwalającej na prawidłowość podjętych w sprawie decyzji,

skomentowała na swoim serwisie […] w dniu 7 czerwca 2022 r. skierowanie

aktu oskarżenia w sprawie [...] Prokuratury Rejonowej […] w. […], w sposób,

kwestionujący posiadanie przez asesora - autorkę aktu oskarżenia waloru

nieskazitelnego charakteru w rozumieniu art. 75 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o

prokuraturze oraz podważyło autorytet prokuratury jako organu stojącego na

straży praworządności.

Oczywiście, Sąd Najwyższy wskazuje, iż dopuszczalna jest krytyka

systemowa, organizacyjna lub legislacyjna, niemniej jednak należy odróżnić ją

od krytyki personalnej i to osoby zajmującej niższe stanowisko w hierarchii

zawodowej. Granica wolności słowa zostaje zatem przekroczona wówczas, gdy

wypowiedź odnosi się do konkretnej osoby, zawiera oceny jej kompetencji

zawodowych, podważa rzetelność lub uczciwość wykonywania obowiązków, a

II ZOW 37/25

15

przede wszystkim nie jest oparta na zweryfikowanych faktach, a na

przypuszczeniach.

Stąd też należało uznać, iż momentem przekroczenia granicy wolności

słowa w z zakresie czynu z pkt I była chwila, w której wypowiedź obwinionej

przestała być wyrazem poglądu, a stała się nieuprawnionym zarzutem,

skierowanym przeciwko konkretnej osobie – asesorowi prowadzącemu

postępowanie, który nie był anonimową osobą. Trudno w takiej sytuacji uznać,

że owa krytyka była próbą zobrazowania nieprawidłowej działalności organu

ścigania jakim była prokuratura. Sąd Najwyższy w wyroku z 28 marca 2003 r.,

sygn. akt IV CKN 1901/00 wskazał, że prawo do krytyki nie może być

wykonywane w taki sposób, aby naruszało dobre imię lub cześć krytykowanego

(…).

Znamiennym jest, że krytyka sposobu prowadzenia postępowania

wymierzona została w asesora prokuratorskiego – osobę na niższym szczeblu

kariery, przez prokuratora, walczącego o przywrócenie niezależności

prokuratury oraz godności prokuratorom.

Podobnie, choć nieco surowiej należało ocenić także drugi z przypisanych

obwinionej czynów. Obwiniona nie tylko dokonała wpisu, w oparciu o

doniesienia medialne dotyczące zapadłego w dniu 7 lutego 2023 r. w sprawie o

sygn. [...] orzeczenia Sądu Rejonowego [...] w […] umarzające postępowanie,

dezawuując pracę konkretnego prokuratora, ale także skomentowała ten wpis,

odnosząc się bezpośrednio do prowadzącej postępowanie, wskazując, że już

niedługo nie będzie prokuratorem.

W takiej sytuacji nie sposób mówić o ochronie prawa do krytyki, gdy

proporcje nie zostały zachowane, a krytyka przekroczyła granicę wolności

wypowiedzi, przybrała formę bezpodstawnej i bezcelowej agresji, wymierzonej

w konkretną osobę. Po przekroczeniu tej granicy wypowiedź przestaje korzystać

z konstytucyjnej i konwencyjnej ochrony, a staje się zachowaniem sprzecznym

II ZOW 37/25

16

z godnością urzędu oraz zasadami etyki zawodowej, uzasadniającym

odpowiedzialność dyscyplinarną.

W konsekwencji Sąd Najwyższy uznał, iż odstąpienie od wymierzenia X.

Y. kary za czyn z pkt I było słuszne, a wymierzona obwinionej w pkt II kara

była w pełni adekwatna. Należy bowiem zważyć na konieczność zachowania

równowagi pomiędzy odpowiedzialnością dyscyplinarną a tzw. efektem

mrożącym. Odpowiedzialność dyscyplinarna nie może prowadzić do

całkowitego wyłączenia prokuratorów z przestrzeni mediów społecznościowych

czy debaty publicznej. Dokonane w pkt I i II orzeczenia zmiany stanowiły

jedynie korekty w zakresie prawidłowości zastosowania podstawy prawnej.

Jednocześnie Sąd Najwyższy wyeliminował w punkcie II orzeczenia

sformułowanie „zarzucając jej brak siły i charakteru do formułowania ocen

własnych, niezależnych od prezentowanych przez przełożonych”, stanowiącego

powtórzenie opisu czynu z pkt I.

O kosztach postępowania Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 166

ustawy prawo o prokuraturze.

[M. T.]

[r.g.]

Jarosław Gałkiewicz Wiesław Kozielewicz Barbara Skoczkowska