Spółka pozwała bank o zapłatę. SN odmówił przekazania sprawy do innego sądu

Postanowieniem z 4 listopada 2025 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy-Woli

w Warszawie na podstawie art. 441 § k.p.c. zwrócił się do Sądu

Najwyższego o przekazanie sprawy do rozpoznania innemu sądowi

równorzędnemu, z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości.

W uzasadnieniu Sąd występujący wyjaśnił, że jest nadmiernie obciążony

sprawami ze względu na właściwość miejscową, co uniemożliwia rozpoznanie

sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Wskazał, że problemem jest także gigantyczny

wzrost spraw związanych ze skorzystaniem z sankcji kredytu darmowego, bowiem

powód skierował ok. 7000 analogicznych spraw, które oczekują na przekazanie do

Sądu Rejonowego dla Warszawy-Woli w Warszawie. Ponadto Sąd nie ma

III CO 1378/25

2

warunków techniczno-organizacyjnych umożliwiających sprawne rozpoznanie

sprawy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 441 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy może przekazać sprawę do

rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu z sądem występującym, jeżeli

wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości, w szczególności wzgląd na

społeczne postrzeganie sądu jako organu bezstronnego. Przepis ten stanowi

wyjątek od kodeksowej zasady rozpoznawania sprawy przez sąd miejscowo

właściwy i z tej przyczyny powinien być interpretowany ściśle (zob. postanowienia

SN: z 16 marca 2020 r., IV CO 18/20; z 10 września 2020 r., II CO 203/20; z 28

września 2021 r., II CO 72/21). Zbyt pochopne przekazywanie sprawy innemu

sądowi równorzędnemu nie służy wytwarzaniu w społeczeństwie przekonania

o bezstronności sądów, lecz przeciwnie, może budować przekonanie o łatwości

manipulowania ich ustawową właściwością (zob. np. postanowienia SN: z 25

listopada 2009 r., III KO 81/09; z 24 lutego 2020 r., II PO 5/20).

Uzasadniana podstawa zastosowania art. 441 § 1 k.p.c. występuje wówczas,

gdy istnieje istotne ryzyko, że autorytet sądownictwa ucierpi znacząco w razie

rozpatrzenia danej sprawy przez właściwy sąd. Dla oceny wagi zagrożenia dla

autorytetu władzy sądowniczej znaczenie mają przesłanki obiektywne (np.

uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziów danego sądu w konkretnej

sprawie) oraz przesłanki subiektywne (np. przekonanie stron postępowania albo

lokalnej opinii publicznej o braku bezstronności sędziów danego sądu w konkretnej

sprawie). Z tym, że same przesłanki subiektywne nie są wystarczające

do zastosowania art. 441 § 1 k.p.c. (zob. postanowienie SN z 9 czerwca 2025 r.,

III CO 655/25).

W związku z tym okoliczności wynikające z przesłanki dobra wymiaru

sprawiedliwości muszą być realne i stwarzać rzeczywiste zagrożenie dla

prawidłowości funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Obawa wystąpienia

w opinii społecznej przekonania, że sprawa nie zostanie w danym sądzie

bezstronnie rozpoznana, musi być realna, a nie hipotetyczna (zob. postanowienie

SN z 16 marca 2020 r., IV CO 18/20).

III CO 1378/25

3

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że dobro wymiaru

sprawiedliwości nie jest tożsame ani z dobrem sądu rozpoznającego konkretną

sprawę (w szczególności sprawnym funkcjonowaniem) lub z interesami prawnymi

stron, ani też ze społecznym postrzeganiem sądu jako organu bezstronnego.

Wszystkie te elementy stanowią części składowe tej wartości, niemniej jednak przy

stosowaniu art. 441 § 1 k.p.c. trzeba mieć na uwadze, że żaden z elementów nie

dominuje nad pozostałymi. Wprawdzie wymiar sprawiedliwości istnieje po to, aby

rozstrzygać indywidualne spory o prawo i tym samym zabezpieczać interesy

prawne stron (uczestników) postępowań, jednak dobro wymiaru sprawiedliwości

trzeba każdorazowo rozumieć uniwersalnie, mając na względzie nie tylko konkretną

sprawę, ale też długofalowe konsekwencje wynikające z decyzji o zastosowaniu

art. 441 § 1 k.p.c. (zob. postanowienie SN z 7 lipca 2020 r., IV CO 153/20).

Podstawa do zastosowania tego przepisu zachodzi bowiem wtedy, gdy zachodzi

istotne ryzyko, że autorytet sądownictwa znacząco ucierpi w razie rozpatrzenia

danej sprawy przez właściwy sąd. Dla oceny wagi zagrożenia dla autorytetu

sądownictwa znaczenie mają przesłanki obiektywne, np. uzasadnione wątpliwości

co do bezstronności sędziów danego sądu w konkretnej sprawie, oraz przesłanki

subiektywne, np. przekonanie stron postępowania albo lokalnej opinii publicznej

o braku bezstronności sędziów danego sądu w konkretnej sprawie

(zob. postanowienie SN z 26 października 2023 r., III CO 536/23).

Przenosząc powyższe rozważania na realia procedowanej sprawy należy

w pierwszym rzędzie zauważyć, że trafnie pozwany w odpowiedzi na pozew

podniósł zarzut niewłaściwości miejscowej, wobec wytoczenia powództwa przed

Sądem Rejonowym Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu. Pozwany słusznie

wskazał, że powód manipuluje właściwością miejscową sądu przez zmianę

siedziby, co stanowi nadużycie prawa procesowego. Podkreślił, iż powód już

czterokrotnie zmieniał siedzibę, kierując się przychylnością orzeczeń przeciwko

bankowi. Słusznie także wskazuje, iż powód nie był stroną czynności bankowej,

z której wywodzone jest roszczenie dochodzone pozwem, stąd art. 37 k.p.c. nie

znajduje zastosowania w niniejszej sprawie. Podkreślenia wymaga, iż Sąd

Rejonowy Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu z urzędu ustalił, iż pod

wskazanym adresem siedziby powoda znajduje się jedynie wirtualne biuro.

III CO 1378/25

4

Dobro wymiaru sprawiedliwości, na które powołuje się Sąd Rejonowy dla

Warszawy-Woli w Warszawie nie może być utożsamiane z nadmiernym

obciążeniem sądu i rozpoznaniem sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Także

wskazanie na brak zapewnienia warunków techniczno-organizacyjnych nie

stanowi podstawy do przekazania sprawy innemu sądowi równorzędnemu

w oparciu o art. 441 k.p.c.

Wskazane okoliczności nie mogą mieć ujemnego wpływu na swobodę

orzekania lub bezstronność sądu właściwego. Podkreślić należy, że okoliczności

wynikające z przesłanki dobra wymiaru sprawiedliwości muszą być realne

i stwarzać rzeczywiste zagrożenie dla prawidłowości funkcjonowania wymiaru

sprawiedliwości. Obawa wystąpienia w opinii społecznej przekonania, że sprawa

nie zostanie w tym Sądzie bezstronnie rozpoznana, musi być realna, a nie

hipotetyczna (zob. postanowienie SN z 15 września 2025 r., III CO 968/25).

W okolicznościach niniejszej sprawy nie ma zatem podstaw do uznania, że

zachodzi zagrożenie dla dobra wymiaru sprawiedliwości, w związku z czym

orzeczono jak w sentencji.

(P.H.)

[SOP]