Wyrok w sporze gminy o zapłatę wydano mimo prawomocnego nakazu. SN oddalił zażalenie pozwanego

Sąd Okręgowy w Krakowie wyrokiem z 20 lutego 2025 r., na skutek apelacji

powoda od wyroku Sądu Rejonowego dla Krakowa- Nowej Huty w Krakowie

z 12 lutego 2024 r., uchylił zaskarżony wyrok w pkt I w części - co do kwoty

3614,28 zł, zniósł postępowanie w zakresie dotkniętym nieważnością od dnia

7 października 2021 r. i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi

Rejonowemu dla Krakowa Nowej Huty w Krakowie.

Sąd Okręgowy uznał, że doszło do nieważności postępowania, wskazując,

że przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy w pierwszej kolejności

III CZ 114/25

2

powinien podjąć decyzję co do sprzeciwu pozwanej. W chwili obecnej bowiem

w aktach znajduje się prawomocny nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym

i złożony po terminie sprzeciw od tego nakazu. Jednocześnie wobec tylko

częściowego zaskarżenia wyroku apelacją, pozostała część wyroku jest

prawomocna i nie może zostać uchylona w toku instancji.

Zażalenie na ten wyrok wniósł pozwany P.Ś., zaskarżając go

w zakresie, w jakim uchyla wyrok Sądu pierwszej instancji i przekazuje sprawę

do ponownego rozpoznania co do pozwanego P.Ś. W ocenie pozwanego,

rozstrzygnięcie kasatoryjne Sądu drugiej instancji jest nieprawidłowe. Zgodnie

z treścią apelacji powoda z 29 kwietnia 2024 r., wyrok Sądu pierwszej instancji

został zaskarżony wyłącznie co do kwoty 3614,28 zł oraz wyłącznie w stosunku

do pozwanych M.N., R.D. i K.S. Wyrok ten nie został zaskarżony w jakiejkolwiek

części co do pozwanego P. Ś.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rozpoznając przewidziane w art. 3941 § 11 k.p.c. zażalenie na kasatoryjne

orzeczenie sądu drugiej instancji, Sąd Najwyższy bada jedynie, czy sąd ten

prawidłowo zastosował art. 386 § 2 lub § 4 k.p.c. Sąd drugiej instancji może

bowiem uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania

tylko w przypadku nieważności postępowania (§ 2), nierozpoznania przez sąd

pierwszej instancji istoty sprawy albo gdy zachodzi konieczność przeprowadzenia

przez ten sąd postępowania dowodowego w całości (§ 4).

Zażalenie na orzeczenie kasatoryjne służy przeprowadzeniu kontroli, czy

orzeczenie zostało prawidłowo oparte na jednej z tych przesłanek, a zatem, czy

powołana przez sąd rozpoznający apelację przyczyna uchylenia odpowiada

ustawowej podstawie. Przedmiotem badania przy rozpoznaniu zażalenia jest więc

istnienie procesowych podstaw wydania przez sąd drugiej instancji orzeczenia

kasatoryjnego, zamiast merytorycznego zakończenia sprawy (zob. postanowienia

SN: z 7 listopada 2012 r., IV CZ 147/12, OSNC 2013, nr 3, poz. 41; z 14 marca

2019 r., IV CZ 94/18).

Sąd Najwyższy przyjmuje konsekwentnie, że rozstrzygnięcie o uchyleniu

wyroku i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania następuje w razie

III CZ 114/25

3

stwierdzenia takich wad orzeczenia w postępowaniu sądu pierwszej instancji,

których sąd drugiej instancji nie może sam usunąć, wydając wyrok reformatoryjny.

Prowadzenie przez sąd drugiej instancji uzupełniającego postępowania

dowodowego i orzekanie reformatoryjne powinno zatem stanowić regułę, gdyż

odpowiada założeniom apelacji pełnej. Przemawia to za ścieśniającą wykładnią

przyczyn uchylenia orzeczenia, określonych w art. 386 § 2 i 4 k.p.c.

Z akt sprawy wynika, że nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym

został wydany 19 kwietnia 2017 r., a przesyłka skierowana do M.S. została

dwukrotnie awizowana - 17 i 25 maja 2017 r. W tamtym czasie obowiązywał art.

139 § 1 k.p.c. w brzmieniu sprzed nowelizacji z 2019 r. Wobec tego skuteczne

doręczenie w trybie tzw. „podwójnego awiza” prowadziło do rozpoczęcia biegu

terminu do wniesienia sprzeciwu. Termin ten upłynął 16 czerwca 2017 r., a nakaz

zapłaty uzyskał prawomocność 17 czerwca 2017 r. Pozwana M.S. wniosła sprzeciw

oraz wniosek o przywrócenie terminu dopiero 22 lutego 2019 r., a więc po upływie

ponad półtora roku od doręczenia nakazu zapłaty. Sprzeciw był spóźniony, zaś

zanim Sąd rozpoznał wniosek o przywrócenie terminu, pozwana zmarła 29 grudnia

2018 r. Postanowieniem z 8 listopada 2019 r. Sąd Rejonowy umorzył postępowanie

wywołane wnioskiem pozwanej o przywrócenie terminu i zawiesił postępowanie

w stosunku do niej. Nie orzekł co do złożonego sprzeciwu.

Rozpoznanie sprawy przez Sąd Rejonowy po podjęciu postępowania

7 października 2021 r. z udziałem następców prawnych zmarłej oznaczało, że Sąd

ten rozstrzygnął sprawę mimo istniejącego w obrocie prawnym prawomocnego

nakazu zapłaty. Niewątpliwie prowadzenie dalszego postępowania i wydanie

wyroku merytorycznego stanowiło zatem orzekanie w sprawie zakończonej,

co w świetle 379 pkt 3 k.p.c. jest przesłanką nieważności postępowania. Skarżący

P.Ś. zaś podniósł, że apelacja powoda nie była wymierzona przeciwko niemu, nie

doręczono mu odpisu apelacji, a zatem - w jego ocenie - Sąd Okręgowy nie był

uprawniony do uchylenia wyroku w części dotyczącej jego osoby.

Wskazać jednak należy, że nieważność postępowania w rozumieniu art. 379

§ 3 k.p.c. dotyczy całego postępowania, a nie wyłącznie stosunku procesowego

między określonymi uczestnikami. Jeżeli sąd pierwszej instancji prowadzi

III CZ 114/25

4

postępowanie i wydaje wyrok w sprawie, która była już wcześniej prawomocnie

osądzona, to wadą nieważności dotknięte jest całe postępowanie, niezależnie

od liczby pozwanych oraz tego, przeciwko którym z nich wniesiono środek

odwoławczy. Ponadto art. 378 § 1 k.p.c. stanowi, że sąd drugiej instancji orzeka

w granicach apelacji; w granicach zaskarżenia bierze z urzędu pod rozwagę

nieważność postępowania. Granice apelacji nie stanowią bariery dla sądu drugiej

instancji w zakresie badania nieważności postępowania - przeciwnie, ustawa

wyraźnie nakazuje brać ją pod uwagę z urzędu.

Nie doszło również do pozbawienia P.Ś. możliwości obrony jego praw w

rozumieniu art. 379 pkt 5 k.p.c., na co powoływał się skarżący. Sąd Okręgowy nie

orzekł o jego odpowiedzialności. Jedynym skutkiem orzeczenia kasatoryjnego było

stwierdzenie, że sąd pierwszej instancji nie mógł rozpoznać sprawy, która od 2017

r. była rozstrzygnięta nakazem zapłaty. Nie jest to sytuacja, w której brak

doręczenia apelacji mógłby pozbawić skarżącego realnego wpływu na treść

rozstrzygnięcia dotyczącego istoty jego sprawy.

Z tych względów Sąd Najwyższy uznał zażalenie za nieuzasadnione i oddalił

je na podstawie art. 39814 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. O kosztach postępowania

zażaleniowego orzeczono na podstawie art. 108 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1,

art. 39821 i art. 3941 § 3 k.p.c.

(M.T.)

[a.ł]