Pchnięcie babki i złamana kość udowa. SN oddalił kasację o udział sędzi z neo-KRS

P.P. został oskarżony o to, że: w okresie od nieustalonego dnia i miesiąca

2019 roku do dnia 1 lipca 2022 roku w K., znęcał się psychicznie oraz fizycznie nad

swoją babką A.A., w ten sposób, że będąc pod wpływem alkoholu wszczynał

awantury, podczas których kierował do niej słowa powszechnie uznane za

III KK 371/25

2

obelżywe, poniżał ją słownie, upokarzał, ośmieszał, kopał, drapał, szarpał, opluwał,

rzucał przedmiotami codziennego użytku w kierunku pokrzywdzonej, przy czym

czynu tego dopuścił się w ciągu pięciu lat po odbyciu co najmniej sześciu miesięcy

kary pozbawienia wolności będąc skazanym za umyślne przestępstwo podobne, tj.

o przestępstwo z art. 207 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k.

Sąd Rejonowy dla Krakowa – Śródmieścia w Krakowie wyrokiem z dnia 25

października 2024 roku, sygn. akt II K 478/23/S:

1. oskarżonego P.P. w ramach zarzucanego czynu uznał za winnego tego, że w

dniu 1 lipa 2022 roku w K., będąc pod wpływem alkoholu, popchnął swoją

babkę A.A., powodując jej upadek i w konsekwencji złamanie szyjki kości

udowej, powodując u niej tym samym naruszenie czynności narządu ciała na

okres powyżej 7 dni, czym zrealizował znamiona występku z art. 157 § 1 k.k.,

i za to na mocy art. 157 § 1 k.k. w zw. z art. 37a § 1 k.k. wymierzył mu karę

10 (dziesięciu) miesięcy ograniczenia wolności, polegającą na wykonywaniu

nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 30

(trzydziestu) godzin w stosunku miesięcznym;

2. na mocy art. 34 § 3 k.k. w zw. z art. 72 § 1 pkt 5 k.k. zobowiązał oskarżonego

do powstrzymania się od nadużywania alkoholu;

3. na mocy art. 93a § 1 pkt 3 k.k., art. 93b § 1 k.k., art. 93c pkt 5 k.k. orzekł wobec

oskarżonego środek zabezpieczający w postaci terapii uzależnień.

Ponadto rozstrzygnięto o kosztach sądowych za postępowanie

pierwszoinstancyjne.

Sąd Okręgowy w Krakowie, po rozpoznaniu apelacji obrońcy, wyrokiem z dnia

26 lutego 2025 r., sygn. akt IV Ka 3/25, utrzymał w mocy zaskarżony wyrok i orzekł

o kosztach sądowych za postępowanie odwoławcze.

Kasację od wyroku Sądu odwoławczego wniósł prokurator, który zarzucił

zaistnienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej określonej w art. 439 § 1 pkt 2

k.p.k., w postaci nienależytej obsady sądu, albowiem w składzie Sądu II instancji

brała udział SSO X.Y. powołana na urząd sędziego Sądu Okręgowego w Krakowie

III KK 371/25

3

na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym

przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3), zaś wadliwość

procesu powoływania doprowadziła do naruszenia standardu niezawisłości i

bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art.

47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o

ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.

Podnosząc ten zarzut prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia

i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Krakowie do ponownego rozpoznania

w postępowaniu odwoławczym.

W pisemnej odpowiedzi na kasację obrońca skazanego wskazał, że „nie

sprzeciwia się uwzględnieniu kasacji, jeżeli Sąd Najwyższy uzna, że podniesione w

niej argumenty zasługują na uwzględnienie”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja nie jest zasadna.

Na wstępie należy zaznaczyć, że Sąd Najwyższy jest związany uchwałą trzech

Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA-I-4110-1/20 (OSNK 2020, z.

2, poz. 7). Wykładnia prawa zawarta w tej uchwale jest nadal obowiązująca zgodnie

z art. 87 ust. 1 ustawy o Sądzie Najwyższym (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 806 t.j.) Sąd

Najwyższy pozostaje nią związany jako zasadą prawną. Sąd Najwyższy

konsekwentnie staje na trafnym stanowisku, że nic w tym względzie nie zmienia

wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r., U 2/20, OTK-A 2020,

poz. 61 (por: postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 2022 r., I KO

79/21 i I KO 80/21; także postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 stycznia

2023 r., IV KZ 59/21 oraz wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 14 czerwca 2023 r., II

KK 489/21 i z dnia 12 grudnia 2023 r., II KK 74/22). W uchwale trzech Izb Sąd

Najwyższy orzekł, że: „Nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2

k.p.k. […] zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana

na urząd sędziego w sądzie powszechnym albo wojskowym na wniosek Krajowej

Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 2017 r.

o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw

(Dz. U. z 2018 r. poz. 3) jeżeli wadliwość procesu powoływania prowadzi, w

III KK 371/25

4

konkretnych okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i

bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art.

47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o

ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.” W uzasadnieniu tej uchwały

Sąd Najwyższy podkreślił, że wadliwość procedury nominacyjnej nie powoduje

automatycznie tego, iż sąd powszechny z udziałem sędziego powołanego w takiej

procedurze jest sądem nienależycie obsadzonym w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2

k.p.k.

Zgodnie z uchwałą siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca

2022 r. (I KZP 2/22, OSNK 2022, nr 6, poz. 22) brak jest podstaw do przyjęcia a

priori, że każdy sędzia sądu powszechnego, który uzyskał nominację w następstwie

brania udziału w konkursie przed Krajową Radą Sądownictwa po dniu 17 stycznia

2018 r., nie spełnia minimalnego standardu bezstronności i każdorazowo sąd z jego

udziałem jest nienależycie obsadzony w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

Oznacza to, że należy wykazać in concreto, że z uwagi na dające się

zidentyfikować okoliczności związane z powołaniem danego sędziego do sądu,

istnieją tego rodzaju wątpliwości, iż sąd w składzie którego zasiada taki sędzia jest

sądem nienależycie obsadzonym. Ponadto, z orzecznictwa Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka

wynika, że problem niezależności i właściwej kompozycji sądów, w składzie których

zasiadają osoby przedstawione do powołania na stanowisko sędziego

Prezydentowi RP przez Krajową Radę Sądownictwa ukształtowaną w trybie

określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o

Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2018.3) ma

charakter systemowy.

Sąd Najwyższy poddał analizie dokumenty związane z karierą sędziowską

sędziego X.Y. zawarte w aktach osobowych i danych dostępnych w domenie

publicznej - w powiązaniu z zarzutem kasacyjnym. Jak wynika z uzasadnienia

uchwały Krajowej Rady Sądownictwa z dnia […] 2020 r. Nr […]/2020 o

przedstawieniu wniosku o powołanie sędziego X.Y. do pełnienia urzędu na

stanowisko sędziego sądu okręgowego w Sądzie Okręgowym w Krakowie od dnia

1 maja 2016 roku wykonywała ona obowiązki sędziego sądu okręgowego w ramach

III KK 371/25

5

delegacji udzielonej przez Ministra Sprawiedliwości na czas nieokreślony. Jej

kandydatura nie była opiniowana przez Zgromadzenie Ogólne sędziów Sądu

Okręgowego, a jedynie przez Kolegium tego Sądu. Wskazana sędzia w dniu 1

czerwca 2020 roku uzyskała w głosowaniu członków Kolegium Sądu Okręgowego

w Krakowie: 6 głosów „za”, 11 głosów „przeciw”, i 3 głosy „wstrzymujące się”, przy 1

głosie „nieważnym”. Przypomnieć należy, że w uzasadnieniu powołanej uchwały

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r.

zaakcentowano kluczową dla procesu nominacyjnego okoliczność, tj. że Krajowa

Rada Sądownictwa ukształtowana w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8

grudnia 2017 r. (Dz. U. z 2018 r. poz. 3) nie jest organem tożsamym z organem

konstytucyjnym, którego skład i sposób wyłaniania reguluje Konstytucja RP, w

szczególności w art. 187 ust. 1. W uchwale tej zaakcentowano także, iż należy

mieć na względzie stopniowalność kryteriów doboru do sądów różnego rzędu, gdyż

surowsze są wymagania w stosunku do sędziów ubiegających się o awans do

sądów, które znajdują się wyżej w strukturze sądownictwa, co prowadzi to

konieczności oceny w ramach testu niezawisłości konkretnego sędziego takich

okoliczności, jak - równoczesność (lub zbliżony czas) uruchomienia drogi

awansowej z objęciem ważnego stanowiska w administracji sądowej w drodze

arbitralnej decyzji Ministra Sprawiedliwości, utajnienie obrad KRS w zakresie danej

kandydatury, jednoznacznie negatywna opinia zgromadzenia ogólnego sędziów,

porównanie osiągnięć zawodowych kandydata z doświadczeniem zawodowym i

poparciem środowiska dla kontrkandydatów oraz to, czy kandydat w ogóle miał

kontrkandydata do awansu, czy też był jedyną osobą, która wzięła udział w danym

konkursie. Samo jednak wzięcie udziału w konkursie przed tzw. neo-KRS nie obala

jednak domniemanie bezstronności sądu, w którego składzie zasiada beneficjent

takiego konkursu. Różne czynniki towarzyszące karierze sędziego przed i po

rozstrzygnięciu konkursu muszą zostać wzięte pod uwagę w procesie holistycznej

oceny zachodzenia przesłanki z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 21 grudnia 2023 roku, III KK 307/23). Po rozstrzygnięciu

wskazanego konkursu, i po uzyskaniu z rąk Prezydenta nominacji na sędziego

Sądu Okręgowego w Krakowie, co nastąpiło w dniu […] 2020 roku, sędzia X.Y. w

2021 roku udzieliła poparcia sędziemu D.W., sprawującej wtedy funkcję Prezesa

III KK 371/25

6

Sądu Okręgowego w Krakowie do sędziowskiej części Krajowej Rady Sądownictwa.

W konkursie zakończonym wspomnianą uchwałą z dnia 8 lipca 2020 r., jak wynika

z jej treści - głosujący członkowie KRS poparli kandydaturę sędziego X.Y. (oddano

15 głosów „za”, nie oddano głosów „przeciw” i oddano 5 głosów „wstrzymujących

się”). Sędzia D.W. zasiadała w składzie KRS w chwili wydawania przez ten organ

uchwały Nr […]/2020 rekomendującej sędziego X.Y. do objęcia urzędu sędziego

sądu okręgowego.

Istotnie, sędzia biorący udział w konkursie przed niekonstytucyjnym

organem jakim jest Krajowa Rada Sądownictwa, a następnie podpisujący listę

poparcia kandydatury prezesa sądu, w którym wykonuje obowiązki orzecznicze - do

tej Rady musi zdawać sobie sprawę z obiektywnej negatywnej oceny takiego

postępowania. Działalność KRS ukształtowanej na mocy przepisów ustawy z dnia 8

grudnia 2017 r. narusza wiążące Polskę prawo międzynarodowe, a wadliwość

procesu powoływania sędziów została potwierdzona w licznych orzeczeniach

organów międzynarodowych, w tym Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. I tak, należy przywołać w tym miejscu

stanowisko Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawie Reczkowicz

przeciwko Polsce. ETPCz wskazał w nim na negatywny wpływ nowelizacji ustawy o

KRS dokonany w dniu 8 grudnia 2017 roku na prawo stron do „sądu ustanowionego

ustawą”, stwierdzając: „na mocy ustawy nowelizującej z 2017 r., która pozbawiła

gremia sędziowskie prawa do powoływania i wyboru sędziów zasiadających w KRS

– prawa przyznanego im przez dotychczasowe ustawodawstwo i mającego oparcie

w standardach międzynarodowych – władza ustawodawcza i wykonawcza uzyskały

decydujący wpływ na skład KRS […]. Ustawa praktycznie usunęła nie tylko

dotychczasowy system przedstawicielski, ale także gwarancje niezależności

sądownictwa w tym zakresie. W rezultacie umożliwiło to władzy wykonawczej i

ustawodawczej bezpośrednią lub pośrednią ingerencję w procedurę powoływania

sędziów, z której możliwości te władze skorzystały – o czym świadczą chociażby

okoliczności towarzyszące zatwierdzaniu kandydatów na sędziów do KRS […] (pkt

274 wyroku z dnia 22 lipca 2021 r., skarga nr 43447/19). W późniejszym wyroku

Wielkiej Izby z dnia 15 marca 2022 r. w sprawie Grzęda przeciwko Polsce (skarga

nr 43572/18) ETPCz przyjął, że „[…] cały ciąg wydarzeń w Polsce […] wyraźnie

III KK 371/25

7

wskazuje na to, że kolejne reformy sądownictwa miały na celu osłabienie

niezawisłości sędziowskiej, począwszy od poważnych nieprawidłowości w wyborze

sędziów Trybunału Konstytucyjnego w grudniu 2015 r., poprzez przebudowę KRS i

utworzenie nowych izb w Sądzie Najwyższym, po rozszerzenie kontroli Ministra

Sprawiedliwości nad sądami i zwiększenie jego roli w zakresie odpowiedzialności

dyscyplinarnej sędziów” (pkt 348). Przywołane stanowisko o statusie KRS zostało

podtrzymane także w innych orzeczeniach ETPCz (por. wyrok z dnia 8 listopada

2021 r., Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce, skargi nr 49868/19 i 57511/19;

wyrok z dnia 3 lutego 2022 r., Advance Pharma sp. z o.o. przeciwko Polsce, skarga

nr 1469/20 oraz wyrok pilotażowy z dnia 23 listopada 2023 r., Wałęsa przeciwko

Polsce, skarga nr 50849/21).

Jednoznacznie prokurator, czemu dał wyraz w motywacyjnej części kasacji,

postrzega wskazane okoliczności, jako przemawiające przeciwko uznaniu

spełnienia standardu niezawisłości i bezstronności Sądu, w którego składzie

zasiadała sędzia X.Y. Rodzi bowiem nie tylko u strony, ale także u każdego

obserwatora wymiaru sprawiedliwości wątpliwość, czy kryteria awansu sędziów do

sądu wyższej instancji nie są zależne od obietnicy późniejszego poparcia

kandydatury do sędziowskiej części KRS. Sąd Najwyższy nie może przesądzić, czy

tak w istocie jest, ale stwierdza, że taki zobiektywizowany odbiór społeczny tej

konkretnej sytuacji może rzutować na moralną postawę sędziego. Zaufanie do

wymiaru sprawiedliwości budowane jest przede wszystkim przez samych sędziów,

którzy muszą unikać sytuacji i decyzji, które będą miały wpływ na ocenę ich postaw

i działalności zawodowej, w tym także w zakresie skutków prawnych ich decyzji

orzeczniczych. Jednakże przedstawiona chronologia, sekwencja zdarzeń, które

zostały omówione wyżej wskazuje, że sędzia X.Y. dopiero po uzyskaniu nominacji

na urząd sędziego sądu okręgowego udzieliła poparcia D.W., a to jest - w aspekcie

prawnym – zasadnicza okoliczność dla oceny postawionego zarzutu w kasacji.

Standard minimum bezstronności i niezawisłości sędziego orzekającego w sprawie

został tym samym zachowany.

W powyższym zakresie niewątpliwym jest, że sędzia X.Y. podjęła stosowne

decyzje, gdy powszechnie znanym, w tym opublikowanym w zbiorze urzędowym,

było stanowisko trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego w podjętej uchwale z

III KK 371/25

8

dnia 23 stycznia 2020 roku. Już samo przystąpienie do konkursu przed wadliwie

ukształtowaną Krajową Radą Sądownictwa, jak wskazano, należy ocenić

negatywnie, ale nie jest to okoliczność determinująca stwierdzenie wystąpienia

bezwzględnej przesłanki odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Analiza wszystkich

okoliczności towarzyszących powołaniu X.Y. na urząd sędziego sądu okręgowego

nie pozwala na stwierdzenie, że in concreto wadliwość powołania wpłynęła na

utratę wskazanego minimum bezstronności i niezawisłości sądu z udziałem tego

sędziego.

Na koniec nie można pominąć tego, co podniesiono w nadzwyczajnym środku

zaskarżenia, że wobec sędziego X.Y. zapadło szereg orzeczeń w Sądzie

Okręgowym w Krakowie o jej wyłączeniu od rozpoznania kolejnych spraw karnych

na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. właśnie z uwagi na poparcie D.W. na jej

członkowstwo w KRS na kolejną kadencję (m. in. w sprawach o sygnaturach akt: IV

Ka 332/24, IV Ka 1655/23, IV Ko 190/24, IV Ka 450/24, IV Ka 389/24, IV Ko 193/24,

IV Ko 234/24 oraz IV Ko 142/24). Oczywiście właściwy sąd ma nie tylko prawo, ale i

obowiązek zastosowania instytucji wyłączenia sędziego od orzekania w danej

sprawie w oparciu o przepisy zawarte w Rozdziale 2 Kodeksu postępowania

karnego. Jest to decyzja w ramach zagwarantowanej w art. 8 § 1 k.p.k.

samodzielności jurysdykcyjnej sądu karnego. Zaprezentowane jednak fakty i ich

analiza, jak już podniesiono, uzasadnia stanowisko, że udział sędziego X.Y. w

składzie Sądu II instancji nie skutkował zaistnieniem bezwzględnej przesłanki

odwoławczej w postaci nieprawidłowej jego obsady w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2

k.p.k. Przedstawione zachowania sędziego, oceniane z punktu widzenia etycznego

ujemnie, nie są wystarczające do przyjęcia wskazanej podstawy o charakterze

bezwzględnym. Podobnie uznano w innych sprawach kasacyjnych, które rozpoznał

Sąd Najwyższy (por. postanowienie z dnia 17 grudnia 2024 r., III KK 349/24 oraz

wyrok z dnia 13 listopada 2025 r., III KK 534/24).

Z tych też względów oddalono kasację, obciążając Skarb Państwa kosztami

sądowymi postępowania przed Sądem Najwyższym.

Jacek Błaszczyk Jarosław Matras Andrzej Stępka

III KK 371/25

9

[WB]

[a.ł]