ZUS przyznał zwiększenie rolnicze z urzędu, sąd zwolnił emeryta ze zwrotu

Decyzją z dnia (...) roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w M. na podstawie art. 138 ustawy z dnia 17.12.1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U z 2024 r poz. 1631 ze zm.) stwierdził, że H. G. pobrał nienależne świadczenie za okres (...) r. w łącznej kwocie (...) zł w związku ze zwiększeniem rolnym tego świadczenia w związku uzyskaniem informacji z (...) o przyznanej emeryturze rolniczej. Zakład jednocześnie zobowiązał ww. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń za okres (...) w kwocie należności głównej (...) zł

/decyzja - w aktach ZUS k . nienumerowane/

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł ubezpieczony H. G. reprezentowany przez adwokata domagając się jej zmiany i uznania, iż nie jest zobligowany do zwrotu świadczeń w kwocie (...) zł, gdyż brak ku temu uzasadnionych podstaw. Nadto wniósł o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

/ odwołanie k. 3/

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania, podtrzymując argumentację podniesioną w zaskarżonej decyzji.

/ odpowiedź na odwołanie k. 5-5v./

Na rozprawie w dniu 20.11.2025 r. wnioskodawca oświadczył iż złożył wniosek o emeryturę rolniczą niedługo przed tym jak ukończył lata uprawniające do nabycia świadczenia, podkreślił, iż składając wniosek w (...) nie miał świadomości, że ZUS będzie wyliczał mu świadczenie z urzędu.

/stanowisko procesowe ubezpieczonego protokół z oprawy z dnia 20.11.2025 00:00:38-00:05:13/

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

Wnioskodawca H. G. ur. (...) pobierał rentę z tytułu niezdolności do pracy do (...) r.

/ bezsporne/

Decyzją z (...) r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał ubezpieczonemu prawo do emerytury z urzędu od (...) r. Emerytura z FUS została naliczona wraz ze zwiększeniem rolnym za okresy opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników o którym mowa w ustawie z dnia 20.12.1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników za okres (...) w kwocie(...)miesięcznie.

W pkt III pouczenia do wskazanej decyzji wskazano na obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń i określono ich charakter ( wskazano co jest świadczeniem nienależnie pobranym). Natomiast w pkt VII poinformowano ubezpieczonego, iż w celu ustalenia, czy zachodzą okoliczności powodujące zawieszenie prawa do emerytury albo wstrzymanie wypłaty lub zmniejszenia jej wysokości emeryt ma obowiązek powiadomić organ rentowy m.in. o pobieraniu emerytury lub renty z innego tytułu lub przyznanej przez inny organ.

W ww decyzji zawarte jest też pouczenie -punkt IX, iż osobie, której świadczenie podlegało zwiększeniu za okres opłacania składek na Fundusz Emerytalny Rolników i/lub Fundusz Ubezpieczenia Społecznego Rolników i/lub ubezpieczenie emerytalno-rentowe rolników, zwiększenie to nie przysługuje w przypadku ustalenia prawa do emerytury na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. W takim przypadku emerytura z FUS przysługuje bez kwoty zwiększenia. Emeryt ma obowiązek powiadomić organ rentowy o nabyciu prawa do emerytury na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

/ bezsporne decyzja z (...) r. w aktach ZUS k. nienumerowane/

Decyzje przesłano do wysyłki ubezpieczonemu listem zwykłym w dniu(...) r.

/ bezsporne decyzja z (...) r. w aktach ZUS k. nienumerowane/

Wnioskodawca nie wie kiedy wskazaną decyzję odebrał.

/ zeznania wnioskodawcy protokół z rozprawy z dnia 26.02.2026 r. 00:02:13 -00:08:17/

Na dzień ustalenia uprawnień do emerytury wnioskodawcy ZUS dysponował informacją zK. (...)- pismo z dnia (...) data wpływu (...) r.(w odpowiedzi na wniosek o udostępnienie danych z dnia (...) data wpływu do(...) r.), że H. G. nie figuruje w ewidencji osób pobierających świadczenia emerytalno -rentowe.

/ bezsporne pismo z (...)r. w aktach ZUS k. nienumerowane/

Wnioskodawca nie składał w ZUS wniosku o przyznanie świadczenia

nie wnosił też o doliczenie do emerytury okresu ubezpieczenia społecznego rolników.

/ zeznania wnioskodawcy protokół z rozprawy z dnia 26.02.2026 r. 00:02:13 -00:08:17/

Natomiast już w dniu (...) r. wnioskodawca złożył w (...) wniosek o emeryturę rolniczą.

/ bezsporne wniosek k. 1-3 załączonych akt (...)/

Decyzja z dnia (...)Prezes (...)w rozpoznaniu wniosku z dnia (...) r. przyznał H. G. prawo do emerytury rolniczej od (...) r.

/ bezsporne decyzja k. 49 -51załączonych akt (...)/

Uprzednio w dniu (...)r. złożono w (...) do wiadomości decyzję z (...) r. o przyznaniu wnioskodawcy emerytury z urzędu z FUS.

/ bezsporne dokumenty k. 34-39 w załączonych aktach (...) /

Wydanie decyzji poprzedzała również informacja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w H. z dnia (...) r. ((...) r data wpływu) w odpowiedzi na wniosek (...) o udostępnienie danych z(...) r., w której wskazano m.in. że ubezpieczony od (...) r. ( tj. osiągniecia wieku emerytalnego) pobiera emeryturę z tutejszego oddziału ZUS w oparciu o decyzje wydaną z urzędu z dnia (...) r. a okresy rolne nie zostały uwzględnione do prawa do emerytury. We wniosku o udostępnienie danych z (...) informowano ZUS że w dniu(...)r. H. G. złożył wniosek o emeryturę w (...).

/bezsporne wniosek k. 33 załączonych akt (...) pismo k. 40-45 załączonych akt (...)/

W odpowiedzi na wniosek o udostępnienie danych z (...) (data wpływu w (...) (...)) w dniu (...) (data wpływu pisma z dnia (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych uzyskał informację z (...), że H. G. ma prawo do emerytury rolniczej na podstawie przepisów obowiązujących po dniu 31.12.2008 r., do ustalenia prawa do świadczenia zostały zaliczone okresy pracy w gospodarstwie rolnym oraz okresy podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników. Wnioskodawca ma prawo do emerytury z (...) i z ZUS. Jednocześnie ww. pismem (...) zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o odliczenie zwiększenia z tytułu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników doliczanego do wypłacanej emerytury z ZUS.

/ bezsporne wniosek o udostepnienie danych z 6.06.2025 k. 55 załączonych akt (...), informacja k. 57 załączonych akt (...), nadto wskazane dokumenty w aktach ZUS k. nienumerowane/

W dniu(...) r. została wydana decyzja ZUS o ponownym ustaleniu wysokości emerytury z urzędu w związku z informacja (...) o przyznanej emeryturze rolniczej od (...) r. tj od osiągnięcia wieku emerytalnego bez zwiększenia rolnego.

/ bezsporne decyzja w aktach ZUS k. nienumerowane/

W tym stanie rzeczy ZUS wydał zaskarżoną decyzję

/decyzja - w aktach ZUS k. nienumerowane/

Wnioskodawca nie informował Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o tym, że przyznano mu emeryturę rolniczą.

/ bezsporne zeznania wnioskodawcy protokół z rozprawy z dnia 26.02.2026 r. 00:02:13 -00:08:17/

Na dochodzoną przez ZUS kwotę nadpłaty brutto (...) zł składa się wyłącznie zwiększenie z uwagi na opłacanie składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres (...) r.

/ bezsporne/

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie podnieść należy, iż zgodnie z art. 26 a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1749) wysokość emerytury ustalonej zgodnie z art. 26 ulega zwiększeniu za okresy opłacania składek na Fundusz Emerytalny Rolników, Fundusz Ubezpieczenia Społecznego Rolników i ubezpieczenie emerytalno-rentowe, o których mowa w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zwiększenie to ustala się według zasad wymiaru części składkowej emerytury rolniczej przewidzianych w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników na podstawie zaświadczenia (...) o okresach opłacania składek. (ust. 1). Zwiększenie, o którym mowa w ust. 1, nie przysługuje osobie mającej ustalone prawo do emerytury na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników (ust. 2). Zwiększenie, o którym mowa w ust. 1, przyznaje się ubezpieczonemu, który legitymuje się okresami, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 1, krótszymi niż 25 lat. (ust. 3). Emeryturę, o której mowa w ust. 1, wypłaca się z Funduszu, z tym że koszty tej emerytury w części odpowiadającej zwiększeniu o część składkową w wysokości obliczonej zgodnie z ust. 1 podlegają refundacji z funduszu emerytalno-rentowego określonego w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Stan faktyczny sprawy nie jest sporny i wynika z niego jednoznacznie, że w okresie (...) r. organ rentowy wypłacił wnioskodawcy świadczenie emerytalne wraz z zwiększeniem z tytułu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Poza sporem pozostaje też, iż wnioskodawcy, decyzją Prezesa(...) z dnia (...) r. przyznano prawo do emerytury rolniczej od dnia (...). Otwartym jednak pozostaje pytanie, czy w tym stanie rzeczy wypłacone wnioskodawcy świadczenie było świadczeniem nienależnie pobranym i tym samym czy zobligowany jest on do jego zwrotu.

Zgodnie z dyspozycją art. 138 ust. 1 ustawy emerytalnej, osoba, która nienależnie pobrała świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu.

Definicję nienależnie pobranych świadczeń zawiera ust. 2 tego przepisu, stanowiąc, iż są to:

1) świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

2) świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenia.

Zgodnie z treścią ust. 4 art. 138 ustawy emerytalnej, nie można żądać zwrotu kwot nienależnie pobranych świadczeń za okres dłuższy niż 12 miesięcy, jeżeli osoba pobierająca świadczenia zawiadomiła organ rentowy o zajściu okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części, a mimo to świadczenia były jej nadal wypłacane, w pozostałych zaś wypadkach - za okres dłuższy niż 3 lata, z zastrzeżeniem ust. 5.

Z art. 139 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej wynika, że ze świadczeń pieniężnych określonych w ustawie - po odliczeniu składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz zaliczki i innych należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych - podlegają potrąceniu, z uwzględnieniem art. 141, następujące należności kwoty nienależnie pobranych emerytur, rent i innych świadczeń z tytułu:

a) zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego za okres przed dniem wejścia w życie ustawy,

b) ubezpieczeń społecznych, o których mowa w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, wraz z odsetkami za zwłokę w ich spłacie,

c) zaopatrzenia określonego w odrębnych przepisach.

Z art. 84 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika, że za kwoty nienależnie pobranych świadczeń uważa się: 1) świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania, oraz 2) świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzania w błąd organu wypłacającego świadczenia przez osobę pobierającą świadczenia. Przepisy te są koherentne z unormowaniem art. 138 ust. 2 ustawy emerytalnej.

Wskazać należy, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażono ugruntowany obecnie pogląd, że nienależnie pobrane świadczenie w rozumieniu art. 138 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, to świadczenie wypłacane mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia na skutek okoliczności leżących po stronie ubezpieczonego. Tym samym nie można przyjąć, aby doszło do nienależnego pobrania świadczenia, jeżeli jego wypłata (mimo zaistnienia wskazanych okoliczności) nastąpiła z przyczyn niezależnych od ubezpieczonego. Mogą to być zarówno przyczyny leżące po stronie organu rentowego (błąd) lub niezależne od tego organu. W prawie ubezpieczeń społecznych „świadczenie nienależnie pobrane”, to zatem nie tylko „świadczenie nienależne” (obiektywnie, np. wypłacane bez podstawy prawnej) ale także „nienależnie pobrane” a więc pobrane przez osobę, której przypisać można określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Przyjmuje się, że obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się nie należy. Dotyczy to zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenia na podstawie przedstawionych nieprawdziwych dokumentów lub zeznań albo w wypadkach innego świadomego wprowadzenia w błąd organu rentowego. /III AUa 416/19 - wyrok SA Lublin z dnia 23-01-2020/

Sąd Najwyższy podkreślił, że na podstawie art. 138 ust. 2 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach można żądać zwrotu świadczenia, jeżeli osoba pobierająca była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Pouczenie musi być należyte, czyli wyczerpujące i wyraźnie wskazujące okoliczności w jakich dochodzi do nienależnego pobrania świadczenia, dokonane w taki sposób, aby było zrozumiałe dla osoby, do której było skierowane. Pouczenie nie może być abstrakcyjne, obciążone brakiem konkretności (por. wyrok Sądu Najwyższego z 17 listopada 1998 roku w sprawie o sygn. akt II URN 46/95, OSNP 1996/12/174, lex numer 23750 i z dnia 17 lutego 2005 roku w sprawie o sygn. akt II UK 440/03, OSNP 2005/18/291, lex numer 155203). Warunkiem uznania świadczenia za nienależnie pobrane jest pouczenie o okolicznościach, których wystąpienie w czasie pobierania świadczenia powoduje jego utratę (w całości lub w części). Pouczenie o takich okolicznościach nie może odnosić się indywidualnie do pobierającego świadczenie, gdyż nie da się przewidzieć, które z różnorodnych okoliczności wystąpią u konkretnego świadczeniobiorcy. W tym sensie wystarczające jest przytoczenie przepisów określających te okoliczności. Jednakże pouczenie musi być na tyle zrozumiałe, aby pobierający świadczenie mógł je odnieść do własnej sytuacji. Ponieważ pouczenie dotyczy zmian w stanie faktycznym i prawnym w stosunku do stanu istniejącego w dacie przyznania świadczenia, pobierający świadczenie musi mieć możność skonfrontowania zmian, jakie zaszły w jego przypadku, z treścią pouczenia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 2008 roku w sprawie o sygn. akt I UK 394/07, lex numer 494135).

Sąd Okręgowy po analizie akt rentowych odwołującego, stwierdził, że organ rentowy na odwrocie decyzji z dnia (...) przyznającej ubezpieczonemu prawo do emerytury z urzędu wraz ze zwiększeniem z tytułu opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników

w pkt. IX zawarł pouczenie, iż osobie, której świadczenie podlegało zwiększeniu za okres opłacania składek na Fundusz Emerytalny Rolników i/lub Fundusz Ubezpieczenia Społecznego Rolników i/lub ubezpieczenie emerytalno-rentowe rolników, zwiększenie to nie przysługuje w przypadku ustalenia prawa do emerytury na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. W takim przypadku emerytura z FUS przysługuje bez kwoty zwiększenia. Emeryt ma obowiązek powiadomić organ rentowy o nabyciu prawa do emerytury na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

W ocenie Sądu pouczenie to nie budzi żadnych wątpliwości co do jego treści. Wnioskodawca niewątpliwie miał możliwość zapoznania się z tym pouczeniem. Fakt doręczenia decyzji jest niekwestionowany - a decyzja została złożona przez ubezpieczonego do wiadomości (...) w dniu (...)r.

W przedmiotowej sprawie należy zatem przyjąć, iż ubezpieczony przyjmując świadczenie emerytalne z FUS ze zwiększeniem z uwagi na opłacanie składek na ubezpieczenie społeczne rolników winien mieć świadomość, że z momentem ustalenia prawa do emerytury na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników będzie pobierać w tym zakresie świadczenia nienależne, został bowiem stosownie pouczony w tym przedmiocie. Niemniej jednak na gruncie rozpoznawanego przypadku nie należy tracić z pola widzenia, iż na wniosek ubezpieczonego z dnia (...)r. świadczenie z (...), decyzją z dnia (...) r. przyznano mu od (...) r. ( zgodnie z wnioskiem od osiągniecia wieku emerytalnego) a ZUS ustalił prawo do emerytury ze zwiększeniem z uwagi na opłacanie składek na ubezpieczenie społeczne rolników

z urzędu mimo, iż w świetle informacji wynikającej z wniosku (...) o udostepnienie danych z dnia(...) r. wiedział, że wniosek o emeryturę rolniczą przez ubezpieczonego został złożony. Faktycznie ZUS dysponował też informacją z(...) - pismo z dnia (...) data wpływu(...)r. (w odpowiedzi na wniosek o udostępnienie danych z dnia (...) data wpływu do (...) (...)r.), że H. G. nie figuruje w ewidencji osób pobierających świadczenia emerytalno -rentowe jednakże z wniosku (...) o udostępnienie danych z dnia (...) r. wprost wynikało, że o emeryturę rolniczą ww. się ubiega.

W tym stanie rzeczy (...) r. w istocie wskazane zwiększenie, wnioskodawcy jako osobie mającej ustalone prawo do emerytury na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników nie przysługiwało. Niemniej jednak co wymaga podkreślenia z całą stanowczością z samego faktu, że ubezpieczony nie ma prawa do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie można wywodzić, iż winien zwrócić wypłacone świadczenie. Nie działa tu automatyzm pomiędzy stwierdzeniem braku uprawnienia do określonego świadczenia, a obowiązkiem jego zwrotu. Istotną bowiem cechą nienależnie pobranego świadczenia jest świadomość osoby pobierającej świadczenie co do nieprzysługiwania tego świadczenia w całości lub w części od początku, albo w następstwie mających miejsce później zdarzeń. Kryterium istnienia świadomości wynika z dokonanego pouczenia przez organ rentowy bądź też z niektórych zachowań ubezpieczonego (składanie fałszywych zeznań, posługiwanie się fałszywymi dokumentami oraz inne przypadki świadomego wprowadzenia w błąd organu rentowego).

Zdaniem Sądu organ rentowy może domagać się zwrotu nienależnie pobranego świadczenia tylko wówczas, gdy ubezpieczonemu można przypisać złą wolę.

Obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc że mu się nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenia na podstawie nieprawdziwych zeznań lub dokumentów, albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji ubezpieczeniowej. Wypłacenie świadczenia w sposób, na który nie miała wpływu wina świadczeniobiorcy, nie uzasadnia powstania po stronie osoby ubezpieczonej obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Podstawowym warunkiem uznania, że wypłacone świadczenie podlega zwrotowi, jest więc brak prawa do świadczenia oraz świadomość tego (zła wiara) osoby przyjmującej to świadczenie, płynąca ze stosownego pouczenia bądź wynikająca z określonych zachowań osoby pobierającej świadczenie.

Organ rentowy może domagać się zwrotu nienależnie pobranego świadczenia jedynie wówczas, gdy ubezpieczonemu można przypisać złą wolę. Obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy przede wszystkim osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń. Wypłacenie świadczenia w sposób, na który nie miała wpływu wina (zła wola) świadczeniobiorcy, nie uzasadnia natomiast powstania po stronie osoby ubezpieczonej obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. /Wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 lipca 2022 r., III AUa 168/22/

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek zwrotu nienależnego świadczenia, które zostały wymienione w art. 138 ust. 1 ustawy emerytalnej,

Po pierwsze, nie doszło do sytuacji, w której świadczenia zostały wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części. Do takiego wypadku dochodzi bowiem tylko wówczas, gdy organ ubezpieczeń społecznych wydał prawidłową decyzję, pouczając ubezpieczonego o okolicznościach powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części; okoliczności te wystąpiły, o czym ubezpieczony organu nie powiadomił, a następnie wypłacane mu świadczenie pobrał (B. Gudowska, w: B. Gudowska (red.),

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Komentarz, Legalis).

Tymczasem w niniejszej sprawie ZUS wydał z urzędu decyzję udzielając wnioskodawcy stosownych pouczeń, po czym na skutek wniosku ubezpieczonego z (...) r. (o którym z resztą przed wydaniem decyzji z urzędu ZUS wiedział) decyzją z dnia(...) r. przyznano wnioskodawcy prawo do emerytury z (...) od (...) r. o czym ten do chwili otrzymania decyzji (...) nie mógł organu informować. Do tego momentu więc pobierał emeryturę ZUS ze zwiększeniem nie mając świadomości istnienia prawa do emerytury z (...). Przy czym wnosząc o przyznane emerytury rolniczej w (...)

jednocześnie w ZUS ubezpieczony nigdy nie domagał się przyznania jakichkolwiek świadczeń w tym ze zwiększeniem rolnym, zaś (...) informował o całości swojej sytuacji.

Po drugie, czego nie należy pomijać zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do twierdzenia, by świadczenia były przyznane lub wypłacone ubezpieczonemu na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzania w błąd organu wypłacającego świadczenia przez osobę pobierającą świadczenia. Orzecznictwo jako przykłady świadomego wprowadzenia w błąd organu ubezpieczeń społecznych wymienia przede wszystkim działania ubezpieczonego polegające m. in. na przedłożeniu w organie rentowym dokumentu mającego istotne znaczenie dla uzyskania świadczenia zawierającego nieprawdziwe informacje (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2001 r., II UKN 309/00, OSNP 2003 Nr 2, poz. 44), podaniu we wniosku o emeryturę nieprawdziwej informacji, że wnioskodawca nie pobiera innych świadczeń (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 1999 r., II UKN 406/98, OSNAPiUS 2000 Nr 5, poz. 196 i z dnia 29 lipca 1998 r., II UKN 147/98, OSNAPiUS 1999 Nr 14, poz. 471), posłużeniu się oświadczeniami świadków ze świadomością, że nie są prawdziwe (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 kwietnia 2000 r., II UKN 500/99, OSNAPUS 2001 Nr 20, poz. 623). "Błąd" wiąże się zawsze z pierwotną wadliwością rozstrzygnięć organu rentowego lub odwoławczego, z etapem ustalania prawa do świadczeń, a jego istotną cechą konstrukcyjną, odróżniającą od innych uchybień organów rentowych lub odwoławczych, jest istnienie fałszywego wyobrażenia organu o stanie uprawnień wnioskodawcy, wywołanego na skutek świadomego zachowania osoby pobierającej świadczenie. Przesłanka "świadomego wprowadzenia w błąd" nawiązuje do winy osoby pobierającej świadczenie, więc świadomym wprowadzeniem w błąd jest umyślne działanie zainteresowanego, przyjmujące postać

dolus directus lub

dolus eventualis (tak też Sąd Okręgowy w Łodzi w uzasadnieniu wyroku z dnia 10 listopada 2017 roku sygn. VIII U 45/17, opubl. na Portalu Orzeczeń Sądów Powszechnych http://www.orzeczenia.ms.gov.pl).

W ocenie Sądu dowód istnienia przesłanek żądania zwrotu świadczenia nienależnego obciążał organ wypłacający świadczenia. Ustalone w sprawie okoliczności faktyczne w żadnym razie nie pozwalają zakwalifikować zachowania odwołującego się jako świadomego wprowadzenia w błąd organu rentowego.

W niniejszej sprawie jak się okazało wnioskodawcy z urzędu wadliwie wypłacano zwiększenie rolne do emerytury z ZUS od (...) r. ale dopiero decyzją (...) z dnia (...) r. na jego wniosek z dnia (...) r. przyznano mu prawo do emerytury rolniczej. Tymczasem podstawowym warunkiem uznania, że wypłacone świadczenie podlega zwrotowi jest ustalenie, że bez podania nieprawdziwej informacji ubezpieczony nie nabyłby prawa do świadczenia, albo że w przypadku podania prawdziwej informacji prawo ubezpieczonej do świadczenia emerytalnego byłoby inaczej realizowane niż miało to miejsce.

Wnioskodawca nie podał organowi żadnej nieprawdziwej informacji wpływającej na prawo do świadczeń, nie miał też szans podać informacji, która wpłynęłaby na wypłatę świadczeń od (...) r. zgodnie z prawem, gdyż o swoim prawie do emerytury rolniczej w praktyce dowiedział się w maju (...)

r. a samo prawo do świadczeń z ZUS ze zwiększeniem rolnym przyznano mu z urzędu. Uwzględniając zatem całokształt okoliczności sprawy nie sposób jest uznać, że działanie ubezpieczonego, który pobierał emeryturę z ZUS i ubiegał się o świadczenia z (...) było celowe, mające na celu „oszukanie” czy wprowadzenie w błąd organu rentowego. Ubezpieczony ubiegając się o wypłatę świadczeń działał bowiem w przeświadczeniu, iż podał wszystkie wystarczające dane pozwalające na ustalanie jego sytuacji prawnej. (...) wiedział o wydaniu decyzji z (...) już (...). Podnieść należy też że (...) w związku z wnioskiem ubezpieczonego o prawo do emerytury rolniczej z (...) zwracał się do organu rentowego w dniu (...) r. o wyszczególnienie okresów ubezpieczenia rolniczego, od których zależy prawo do emerytury w ZUS i ZUS w tym przedmiocie nie domagał się żadnych dalszych wyjaśnień.

Z przeprowadzonych w sprawie dowodów nie wynika więc fakt wywołania przez H. G. fałszywego przeświadczenia organu o istniejącym stanie rzeczy. Ubezpieczony nigdy nie domagał się wypłaty świadczeń z ZUS i nigdy nie zatajał przed organem daty, w której zaczął ubiegać się o wypłatę emerytury z (...). W tym przedmiocie ZUS miał z resztą informacje bezpośrednio od (...). Co prawda od maja (...) r. organ nie miał wiedzy, że ubezpieczony jest uprawniony do emerytury rolniczej i konsekwentnie wypłacał mu emeryturę z ZUS ze zwiększeniem rolnym, jednakże to w żaden sposób nie obciążało ubezpieczonego. ZUS z urzędu zdecydował o wypłacie świadczenia i to z dodatkiem rolnym, zaś nie sposób uznać , że ubezpieczony informując (...) o całokształcie swojej sytuacji także o decyzjach podejmowanych przez ZUS mógł uważać, że przyznanie mu prawa do emerytury rolniczej zostanie podjęte bez odpowiednich kroków w tym przedmiocie mających na celu wyjaśnienie czynności podejmowanych samodzielnie z urzędu przez organ państwowy. Tym samym nie mogą obciążać go konsekwencje z tym związane.

Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy , na podstawie art. 477

(

14) § 2 k.p.c., zmienił zaskarżoną decyzję orzekając, że ubezpieczony nie ma obowiązku zwrotu świadczeń za okres (...) r. w kwocie (...) zł.

O kosztach procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za czas od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c oraz § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie (tj. Dz.U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.).