Zasiłek chorobowy po wyroku o podleganiu ubezpieczeniom. ZUS zapłaci odsetki od 2021 roku

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 30 stycznia 2026 roku Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi X Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych rozpoznając odwołanieT. J.od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w (...) z dnia 20 listopada 2024 roku znak (...).(...).2024

I. zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał T. J. prawo do odsetek od zasiłku chorobowego za okres od 21 sierpnia 2021 roku do 16 stycznia 2022 roku oraz świadczenia rehabilitacyjnego za okres od 17 stycznia 2022 roku do 11 stycznia 2023 roku, to jest :

- od zasiłku chorobowego za okres od 21 sierpnia 2021 roku do 25 sierpnia 2021 roku – za okres od 21 października 2021 roku do 3 września 2024 roku,

-od zasiłku chorobowego za okres od 26 sierpnia 2021 roku do 6 września 2021 roku – za okres od 21 października 2021 roku do 3 września 2024 roku,

- od zasiłku chorobowego za okres od 7 września 2021 roku do 16 września 2021 roku – za okres od 2 listopada 2021 roku do 3 września 2024 roku,

- od zasiłku chorobowego za okres od 17 września 2021 roku do 24 września 2021 roku – za okres od 2 listopada 2021 roku do 3 września 2024 roku,

- od zasiłku chorobowego za okres od 25 września 2021 roku do 4 października 2021 roku – za okres od 2 listopada 2021 roku do 3 września 2024 roku,

- od zasiłku chorobowego za okres 5 października 2021 roku do 14 października 2021 roku – za okres od 3 grudnia 2021 roku do dnia 3 września 2024 roku,

- od zasiłku chorobowego za okres od 15 października 2021 roku do 26 października 2021 roku – za okres od 3 grudnia 2021 roku do 3 września 2024 roku,

- od zasiłku chorobowego za okres od 27 października 2021 roku do 5 listopada 2021 roku – za okres od 3 grudnia 2021 roku do 3 września 2024 roku,

- od zasiłku chorobowego za okres 6 listopada 2021 roku do 16 listopada 2021 roku – za okres od 31 grudnia 2021 roku do 3 września 2024 roku,

- od zasiłku chorobowego za okres od 17 listopada 2021 roku do 19 listopada 2021 roku – za okres od 31 grudnia 2021 roku do 3 września 2024 roku,

- od zasiłku chorobowego za okres od 20 listopada 2021 roku do 24 grudnia 2021 roku – za okres od 31 grudnia 2021 roku do 3 września 2024 roku,

-od świadczenia rehabilitacyjnego za okres od 17 stycznia 2022 roku do do 31 stycznia 2022 roku – od dnia 28 lutego 2022 roku do 3 września 2024 roku.

- od świadczenia rehabilitacyjnego za okres od 1 lutego 2022 roku do 28 lutego 2022 roku – za okres od dnia 28 marca 2022 roku do 3 września 2024 roku,

- od świadczenia rehabilitacyjnego za okres od 1 marca 2022 roku do 31 marca 2022 roku – za okres od 30 kwietnia 2022 roku do 3 września 2024 roku,

- od świadczenia rehabilitacyjnego za okres od 1 kwietnia 2022 roku do 30 kwietnia 2022 roku – za okres od 30 maja 2022 roku do 3 września 2024 roku,

- od świadczenia rehabilitacyjnego za okres od 1 maja 2022 roku do 31 maja 2022 roku – za okres od 30 czerwca 2022 roku do 3 września 2024 roku,

- od świadczenia rehabilitacyjnego za okres od 1 czerwca 2022 roku do 30 czerwca 2022 roku – za okres od 30 lipca 2022 roku do 3 września 2024 roku,

- od świadczenia rehabilitacyjnego za okres od 1 lipca 2022 roku do 15 lipca 2022 roku – za okres 15 sierpnia 2022 roku do 3 września 2024 roku,

- od świadczenia rehabilitacyjnego za okres od 16 lipca 2022 roku do 31 lipca 2022 roku – za okres od 31 sierpnia 2022 roku do 3 września 2024 roku,

- od świadczenia rehabilitacyjnego za okres od 1 sierpnia 2022 roku do 31 sierpnia 2022 roku – za okres od 30 września 2022 roku do 3 września 2024 roku,

- od świadczenia rehabilitacyjnego za okres od 1 września 2022 roku do 30 września 2022 roku – za okres od 30 października 2022 roku do 3 września 2024 roku,

-od świadczenia rehabilitacyjnego za okres od 1 października 2022 roku do 13 października 2022 roku – za okres od 13 listopada 2022 roku do 3 września 2024 roku,

- od świadczenia rehabilitacyjnego za okres od 14 października 2022 roku do 31 października 2022 roku – za okres od 30 listopada 2022 roku do 3 września 2024 roku,

- od świadczenia rehabilitacyjnego za okres od 1 listopada 2022 roku do 30 listopada 2022 roku – za okres od 30 grudnia 2022 roku do 3 września 2024 roku,

-od świadczenia rehabilitacyjnego za okres od 1 grudnia 2022 roku do 31 grudnia 2022 roku – za okres od 31 stycznia 2023 roku do 3 września 2024 roku,

-od świadczenia rehabilitacyjnego za okres od 1 stycznia 2023 roku do 11 stycznia 2023 roku – za okres 11 lutego 2023 roku do 3 września 2024 roku,

II. oddalił odwołanie w pozostałym zakresie,

III. zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w (...) na rzecz T. J. kwotę 360 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wnioskodawcy z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Powyższe orzeczenie zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne:

Wnioskodawca T. J. zatrudniony została przezJ. P. prowadzącego firmę (...) na podstawie umowy o pracę na czas określony od 5 maja 2021 roku do 5 maja 2023 roku na stanowisku montera robót wykończeniowych w pełnym wymiarze czasu pracy za wynagrodzeniem ustalonym w wysokości 2.800 złotych miesięcznie i został zgłoszony przez płatnika składek do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych, jako pracownik od dnia 5 maja 2021 roku.

Wnioskodawca stał się niezdolny do pracy od dnia 19 lipca 2021 roku. Płatnik składek wypłacił wnioskodawcy wynagrodzenie za czas choroby od dnia 19 lipca 2021 roku do 20 sierpnia 2021 roku, a następnie wystąpił o wypłatę zasiłku chorobowego od dnia 21 sierpnia 2021 roku do 16 stycznia 2022 roku, a następnie świadczenia rehabilitacyjnego od dnia 17 stycznia 2022 roku.

W spornym okresie wnioskodawcy wystawione zostały zaświadczenia lekarskie o niezdolności do pracy:

- za okres od 19 lipca 2021 roku do 26 lipca 2021 roku,

-za okres od 27 lipca 2021 roku do 5 sierpnia 2021 roku,

- za okres od 6 sierpnia 2021 roku do 15 sierpnia 2021 roku,

- za okres od 16 sierpnia 2021 roku do 25 sierpnia 2021 roku

-za okres 26 sierpnia 2021 roku do 6 września 2021 roku,

-za okres od 7 września 2021 roku do 16 września 2021 roku

-za okres od 17 września 2021 roku do 24 września 2021 roku,

-za okres od 25 września 2021 roku do 4 października 2021 roku,

-za okres 5 października 2021 roku do 14 października 2021 roku,

-za okres 15 października 2021 roku do 26 października 2021 roku,

-za okres 27 października 2021 roku do 5 listopada 2021 roku,

-za okres 6 listopada 2021 roku do 16 listopada 2021 roku,

-za okres 17 listopada 2021 roku do 19 listopada 2021 roku,

- za okres 19 listopada 2021 roku do 24 grudnia 2021 roku,

- za okres 25 grudnia 2021 roku do 16 stycznia 2022 roku.

Druk Z-3 złożony zostały w spornym okresie w dniach 23 sierpnia 2021 roku, 1 września 2021 roku,1 października 2021 roku,3 listopada 2021 roku, 1 grudnia 2021 roku. Nie wpłynął do organu rentowego druk Z-3 za okres niezdolności do pracy wnioskodawcy od dnia 25 grudnia 2021 roku do 16 stycznia 2021 roku.

W dniu 26 sierpnia 2021 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w (...) wszczął postępowanie wyjaśniające w sprawie podlegania wnioskodawcy obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę zawartej przez wnioskodawcę z płatnikiem składekJ. P..

Wnioskodawca i płatnik składek w ramach postępowania wyjaśniającego przed organem rentowym złożyli wszystkie żądane dokumenty i informacje.

W toku postępowania kontrolnego organ rentowy nie przesłuchał wnioskodawcy, ani płatnika składek.

W ramach postępowania przed organem rentowym wnioskodawca nie był zobowiązany do wskazania jednostek medycznych, w których leczył się w spornym okresie oraz do złożenia wyciągu bankowego prowadzonego rachunku bankowego.

Decyzją z dnia 21 października 2021 roku nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w (...) stwierdził, że T. J. jako pracownik u płatnika składek J. P. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu, wypadkowemu od dnia 5 maja 2021 roku, wywodząc, iż brak jest dowodów potwierdzających rzeczywiste wykonywanie przez wnioskodawcę pracy, a zgromadzona w sprawie dokumentacja potwierdza, że świadczenie pracy w ramach umowy o pracę nie miała miejsca, a zgodnym zamiarem i wolą stron było jedynie nadanie jej nazwy „umowa o pracę”. Dodatkowo podniesiono, iż sporządzone dokumenty związane ze stosunkiem pracy miały tę formę uzasadniać, a w trakcie postępowania administracyjnego nie zostało przedłożone zaświadczenie lekarskie dotyczące przeciwskazań zdrowotnych do podjęcia pracy przez wnioskodawcę oraz nie przełożono zaświadczenia o odbytym szkoleniu w zakresie BHP.

Odwołanie od decyzji z dnia 21 października 2021 roku złożył w dniu 3 listopada 2021 roku wnioskodawca, zarzucając decyzji błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, iż wnioskodawca nie podjął zatrudnienie u płatnika składek, brak wnikliwego przeanalizowania zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz naruszenie prawa materialnego. Wnioskodawca wskazał, iż organ rentowy zakwestionował zatrudnienie wnioskodawcy, nie zgromadziwszy właściwie materiału dowodowego w postaci chociażby zeznań świadków, w tym potwierdzających wykonanie pracy w ramach stosunku pracy na rzecz Urzędu Gminy w Z. i (...) Dziecka w U..

Organ rentowy analizując odwołanie wnioskodawcy nie znalazł podstaw do jego uwzględnienia w ramach samokontroli i sprawę przekazał do Sądu.

Na skutek odwołania wnioskodawcy T. J. Sąd Okręgowy w Łodzi wyrokiem z dnia 6 czerwca 2024 roku w sprawie VIII U (...) zmienił zaskarżoną decyzję i stwierdził, że T. J.podlega, jako pracownik płatnikaJ. P. obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu od dnia 5 maja 2021 roku.

W ramach prowadzonego postępowania w sprawie VIII U (...) pełnomocnik organu rentowego zgłosił wnioski dowodowe o zobowiązanie płatnika składek do złożenia akt osobowych wnioskodawcy, informacji o wysokości przychodów i dochodów w poszczególnych miesiącach w okresie od 1 stycznia 2019 roku do 30 listopada 2021 roku oraz wykazu osób zatrudnionych na podstawie umów cywilnoprawnych w okresie styczeń 2019 roku do listopada 2021 roku oraz zobowiązania wnioskodawcy do przedłożenia wykazu podmiotów, w których leczył w okresie w spornym okresie, wyciągu z rachunku bankowego oraz zwrócenie się do Dyrektora (...) Oddziału NFZ o przesłanie informacji, w jakich podmiotach leczył się wnioskodawca w spornych okresach.

Sąd Okręgowy w Łodzi w toku postępowania w sprawie VIII U (...) przeprowadził dowód z przesłuchania wnioskodawcy oraz zgłoszonych przez stronę powodową świadków i zgromadzonej dokumentacji.

Wyrok wraz z uzasadnieniem doręczony został organowi rentowemu w dniu 19 lipca 2024 roku i uprawomocnił się 2 sierpnia 2024 roku.

Stosunek pracy wnioskodawcy z J. P. został rozwiązany w dniu 22 stycznia 2022 roku.

Decyzją z dnia 22 października 2021 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w (...) odmówił T. J. prawa do zasiłku chorobowego za okres od 21 sierpnia 2021 roku do 4 października 2021 roku.

Decyzją z dnia 4 listopada 2021 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w (...) odmówił T. J. prawa do zasiłku chorobowego za okres od 5 października 2021 roku do 5 listopada 2021 roku.

Decyzją z dnia 2 grudnia 2021 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w (...) odmówił wnioskodawcy prawa do zasiłku chorobowego za okres od 6 listopada 2021 roku do 24 grudnia 2021 roku.

W dniu 5 stycznia 2022 roku wnioskodawca złożył wniosek o przyznanie prawa do świadczenia rehabilitacyjnego na druku (...)7 oraz zaświadczenie o stanie zdrowia OL-9.

Decyzją z dnia 12 stycznia 2022 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w (...) odmówił wnioskodawcy prawa do świadczenia rehabilitacyjnego od dnia 17 stycznia 2022 roku, z uwagi na brak prawa do zasiłku chorobowego.

Orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 11 lutego 2022 roku orzeczono wskazania do ustalenia uprawnień wnioskodawcy świadczenia rehabilitacyjnego na okres 6 miesięcy licząc od daty wyczerpania zasiłku chorobowego.

W dniu 30 czerwca 2022 roku wnioskodawca złożył do organu rentowego wniosek o przyznanie świadczenia rehabilitacyjnego za kolejny okres wraz z oświadczeniem na druku Z-10 ( po ustaniu zatrudnienia).

Decyzją z dnia 5 lipca 2022 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w (...) odmówił T. J. prawa do świadczenia rehabilitacyjnego.

Wnioskiem z dnia 7 października 2022 roku wnioskodawca wystąpił o przyznanie świadczenia rehabilitacyjnego na następny okres. W tym samym dniu wnioskodawca złożył także oświadczenie na druku Z-10.

Orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 28 października 2022 roku ustalono uprawnienia wnioskodawcy do ustalenia uprawnień do świadczenia rehabilitacyjnego na okres 3 miesięcy, licząc od daty ustania uprawnień do świadczenia rehabilitacyjnego.

Postanowieniem z dnia 8 listopada 2022 roku organ rentowy zawiesił postępowanie w sprawie ustalenia i uprawnień i wypłaty świadczenia rehabilitacyjnego za okres od 14 października 2022 roku do 11 stycznia 2023 roku do czasu rozstrzygnięcia przez Sąd kwestii podlegania ubezpieczeniom społecznym w związku z wniesieniem odwołania od decyzji z dnia 21 października 2021 roku o niepodleganiu ubezpieczeniom.

Decyzją z dnia 26 sierpnia 2024 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w (...) uchylił decyzje organu rentowego z dnia 4 listopada 2021 roku o z dnia 2 grudnia 2021 roku i przyznał wnioskodawcy prawo do zasiłku chorobowego za okres od 21 sierpnia 2021 roku do 16 stycznia 2022 roku.

Decyzją z dnia 26 sierpnia 2024 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział przyznał wnioskodawcy prawo do świadczenia rehabilitacyjnego za okres od 14 października 2022 roku do 11 stycznia 2023 roku w wysokości 75 % podstawy wymiaru.

Decyzją z dnia 26 sierpnia 2024 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w (...) uchylił decyzję organu rentowego z dnia 12 stycznia 2022 roku i decyzję z dnia 5 lipca 2022 roku i przyznał wnioskodawcy prawo do świadczenia rehabilitacyjnego za okres od 17 stycznia 2022 roku do 16 kwietnia 2022 roku w wysokości 90 % podstawy wymiaru i od 17 kwietnia 2022 roku do 11 stycznia 2023 roku w wysokości 75 % podstawy wymiaru.

Organ rentowy przekazał do wypłaty zasiłek na rzecz wnioskodawcy zasiłek chorobowy za okres od 21 sierpnia 2021 roku do 16 stycznia 2022 roku odraz świadczenie rehabilitacyjne za okres od 17 stycznia 2022 roku do 11 stycznia 2023 roku bez odsetek w dniu 30 sierpnia 2024 roku.

Zaświadczenie lekarskie o niezdolności do pracy wnioskodawcy za okres od 25 grudnia 2021 roku do 16 stycznia 2022 roku wystawione zostało elektronicznie w dniu 21 grudnia 2021 roku i było widoczne w systemie ZUS tego samego dnia kiedy je wystawiono przez lekarza leczącego. Nie został złożony druk Z-3 niezbędny do wypłaty zasiłku chorobowego bezpośrednio po wystawieniu zasiłku chorobowego. Wnioski o wypłatę zasiłku chorobowego za wcześniejsze okresy i świadczenia rehabilitacyjnego składane były w dniu 23 sierpnia 2021 roku, 1 grudnia 2021 roku, 5 stycznia 2022 roku, 30 czerwca 2022 roku, 7 października 2022 roku.

Druk Z-10 jako dokument niezbędny do wypłaty świadczenia – zasiłku chorobowego po ustaniu zatrudnienia wnioskodawcy złożony został w dniu 26 sierpnia 2024 roku, w trakcie obecności wnioskodawcy w Oddziale ZUS, kiedy wnioskodawca był poproszony przez pracownika ZUS o złożenie podpisu na jakimś dokumencie, który pracownik ZUS pomagał wypełnić wnioskodawcy. Druk ten stanowił podstawę do wypłaty zasiłku chorobowego za okres od 25 grudnia 2021 roku do 16 stycznia 2022 roku.

Sporne świadczenia wypłacone zostały wnioskodawcy przez organ rentowy w dniu 4 września 2024 roku.

W oparciu o tak ustalony stan faktyczny Sąd Rejonowy zważył, iż odwołanie co do zasady zasługiwało na uwzględnienie.

Sąd podniósł, iż zobowiązania pieniężne na rzecz osób uprawnionych powinny być wykonywane w stosunkach ubezpieczenia społecznego zgodnie z zasadą terminowego spełniania świadczeń. Sankcją nieprzyznania w terminie lub niewypłacenia w terminie świadczenia jest obowiązek zapłaty odsetek od tego świadczenia w wysokości ustawowej, określonej przepisami prawa cywilnego.

Zgodnie z art.85 ust 1 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137 poz 887 z późn zm.) jeżeli Zakład Ubezpieczeń Społecznych - w terminach przewidzianych w przepisach określających zasady przyznawania i wypłacania świadczeń pieniężnych z ubezpieczeń społecznych lub świadczeń zleconych do wypłaty na mocy odrębnych przepisów albo umów międzynarodowych - nie ustalił prawa do świadczenia lub nie wypłacił tego świadczenia, jest obowiązany do wypłaty odsetek od tego świadczenia w wysokości odsetek ustawowych określonych przepisami prawa cywilnego. Nie dotyczy to przypadku, gdy opóźnienie w przyznaniu lub wypłaceniu świadczenia jest następstwem okoliczności, za które Zakład nie ponosi odpowiedzialności.

Sąd I instancji podkreślił, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest obowiązany do zapłaty odsetek za opóźnienie (w przyznaniu lub wypłaceniu świadczenia) będącego następstwem okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności. Oznacza to, że odsetki należą się według prawa ubezpieczeń społecznych w istocie za zwłokę, przez którą rozumie się w prawie cywilnym opóźnienie w wykonaniu zobowiązania wskutek okoliczności, za które dłużnik ponosi odpowiedzialność. Prawo ubezpieczeń społecznych nie przewiduje bowiem rozróżnienia terminologicznego między opóźnieniem „zwykłym” a „zwłoką”, ograniczając się do ustanowienia obowiązku zapłaty odsetek za opóźnienie w ustalaniu prawa do świadczeń pieniężnych z ubezpieczenia społecznego lub w wypłacaniu świadczeń za, które organ ponosi odpowiedzialność (a contrario z art. 85 ust 1 zdanie 2 powołanej ustawy).

W stosunkach ubezpieczeniowych nie może być więc stosowana zasada wynikająca art. 481§1 kc zgodnie z którą, jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.

Sąd meriti podzielił tym samym pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 23 marca 1999 roku sygn II UKN 544/98 (opubl OSNAP 2000/11/434) zgodnie, z którym przepisy kodeksu cywilnego ani wprost ani odpowiednio nie mają zastosowania do stosunków prawa ubezpieczenia społecznego. Prawo ubezpieczenia społecznego jest samodzielną dyscypliną prawa z właściwą sobie, publicznoprawną metodą regulacji stosunków prawnych składających się na jego przedmiot. Jest prawem ścisłym, a stosunki prawne kształtowane są nie wolą jego podmiotów (np. niedopuszczalność ugody), lecz ustawą (przymus ubezpieczenia, zamknięty katalog ryzyk i świadczeń, jednolitość statusu ubezpieczonych). Nadto, w prawie ubezpieczenia społecznego nie ma generalnego odesłania w sprawach jego przepisami nie unormowanych do przepisów Kodeksu cywilnego. Odsetki od opóźnionego świadczenia są uregulowane w przepisach prawnych z ubezpieczeń społecznych wyczerpująco - nie stosuje się więc przepisów prawa cywilnego w zakresie tymi przepisami unormowanymi. Sąd wskazał też, iż charakter akcesoryjny świadczenia z tytułu odsetek nie pozwala na oderwanie go od świadczenia głównego. Tak więc należność ta nie jest należnością cywilno-prawną, gdyż w tym przypadku nie przysługuje na podstawie art. 481 kc, a tylko na mocy przepisów szczególnych w stosunku do kodeksu cywilnego. Jedynie co do wysokości odsetek przepisy te odsyłają do przepisów prawa cywilnego.

Jeżeli chodzi o interpretacje rozumienia pojęcia „okoliczności za które organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności” w orzecznictwie podnosi się, że określenie to jest bardziej zbliżone znaczeniowo do używanego w przepisach prawa określenia: "przyczyn niezależnych od organu", co oznacza, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest obowiązany do wypłaty odsetek nie tylko wtedy, gdy nie ponosi winy w opóźnieniu, lecz także wtedy, gdy opóźnienie w ustaleniu i wypłacie prawa do świadczenia pieniężnego z ubezpieczenia społecznego jest skutkiem innych przyczyn niezależnych od Zakładu. Przesłanki egzoneracji były przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego. W judykaturze przyjmowano jej możliwość, gdy opóźnienie w ustaleniu prawa do świadczeń było skutkiem przyczyn niezależnych od organu (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2004 r., II UK 485/03, OSNP 2005 nr 10, poz. 147 i z dnia 25 stycznia 2005 r., I UK 159/04, OSNP 2005 nr 19, poz. 308). Jednocześnie jako błąd obciążający organ ubezpieczeń społecznych kwalifikowano niepodjęcie z urzędu czynności zmierzających do ustalenia prawa i pozostawienie bez rozpoznania wniosku strony (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 12 sierpnia 1998 r., II UKN 171/98, OSNAPiUS 1999 nr 16, poz. 521 i z dnia 9 marca 2001 r., II UKN 402/00, OSNAPiUS 2002 nr 20, poz. 501). Zgodnie z tezą wyroku Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2005 roku (sygn.akt.I UK 159/2004 opubl. OSNP 2005/19/308) wydanie przez organ rentowy niezgodnej z prawem decyzji odmawiającej wypłaty świadczenia w sytuacji, gdy było możliwe wydanie decyzji zgodnej z prawem, w szczególności, gdy ubezpieczony wykazał wszystkie przesłanki świadczenia, oznacza, że opóźnienie w spełnieniu świadczenia jest następstwem okoliczności, za które organ rentowy ponosi odpowiedzialność, choćby nie można było mu zarzucić niestaranności w wykładni i zastosowaniu prawa. Podobnie w wyroku z dnia 7 października 2004 r., II UK 485/03 (OSNP 2005 nr 10, poz. 147) Sąd Najwyższy stwierdził, że do przewidzianego w art. 85 ust. 1 zdanie drugie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych wyłączenia obowiązku wypłaty odsetek nie jest wystarczające wykazanie, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ponosi winy w powstaniu opóźnienia. Oznacza to, że jeżeli organ rentowy wydaje bezprawną decyzję o odmowie wypłaty świadczenia w sytuacji, gdy możliwe było wydanie decyzji zgodnej z prawem, a w szczególności, gdy ubezpieczony wykazał wszystkie przesłanki świadczenia, to opóźnienie nie jest następstwem okoliczności, za które organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności w rozumieniu art. 85 ust. 1 zdanie drugie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Jeżeli chodzi o terminy wypłaty zasiłku chorobowego, to kwestie te regulują przepisy ustawy z dnia 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Płatnicy składek, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 1, wypłacają zasiłki w terminach przyjętych dla wypłaty wynagrodzeń lub dochodów, a Zakład Ubezpieczeń Społecznych na bieżąco po stwierdzeniu uprawnień. Zasiłki te wypłaca się nie później jednak niż w ciągu 30 dni od dnia wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do ustalenia prawa do zasiłku. Aktualne brzmienie przepisowi art. 64 nadała nowela z 24.06.2021 r. (zob. art. 4 pkt 11 tej ustawy). Warto jednak wskazać, że zasiłki oraz świadczenie rehabilitacyjne, do których prawo powstało przed 1.01.2022 r., wypłaca się w wysokości, na zasadach i w trybie określonych w przepisach ustawy zasiłkowej w brzmieniu obowiązującym przed 1.01.2022 r., za cały okres nieprzerwanej niezdolności do pracy (art. 21 noweli z 24.06.2021 r.). Art. 64 ust 1 zdanie drugie cytowanego przepisu w brzmieniu sprzed nowelizacji stanowił natomiast, że zasiłki wypłaca się nie później jednak niż w ciągu 30 dni od daty złożenia dokumentów niezbędnych do stwierdzenia uprawnień do zasiłków.

Określenie tych reguł powinno mieć na celu zabezpieczenie interesów ubezpieczonego, tak by z należnych mu tytułem zasiłków środków mógł zaspokajać swoje potrzeby i potrzeby członków swojej rodziny w okresie czasowej niezdolności do pracy lub niemożności świadczenia pracy. Jeżeli płatnikiem zasiłków jest ZUS ustawa stanowi, że zasiłki wypłaca się „bieżąco po stwierdzeniu uprawnienia”, co oznacza, że wypłata zasiłku powinna nastąpić od razu po stwierdzeniu uprawnień.

Sąd podniósł, iż w przypadku wnioskodawcy prawo do zasiłku chorobowego powstało przed 1.01.2022 r – to jest w dniu 19 lipca 2021 roku, a zatem ich wypłata winna nastąpić na zasadach i w trybie określonych w przepisach ustawy zasiłkowej w brzmieniu obowiązującym przed 1.01.2022 r., za cały okres nieprzerwanej niezdolności do pracy, także w zakresie prawa do świadczenia rehabilitacyjnego (art. 21 ustawy, zgodnie z brzmieniem, którego ilekroć w przepisach o ubezpieczeniu społecznym, o ubezpieczeniu zdrowotnym, o emeryturach i rentach, a także w przepisach, które uzależniają uprawnienia od dochodu rodziny, jest mowa o zasiłku chorobowym, należy przez to rozumieć również świadczenie rehabilitacyjne). A zatem w obu sytuacjach wypłata zasiłku powinna nastąpić w przypadku zasiłków i świadczenia rehabilitacyjnego, do których prawo powstało przed 1.01.2022 r i nieprzerwanej niezdolności do pracy, nie później niż w ciągu 30 dni od złożenia dokumentów niezbędnych do stwierdzenia uprawnień. Przez dokumenty niezbędne do stwierdzenia uprawnień należy rozumieć dokumenty, które, zgodnie z art. 61b ust. 4 i 6 powołanej ustawy należy dołączyć do wniosku w sprawie przyznania i wypłaty zasiłku. Dokumenty te szczegółowo określają z kolei przepisy rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 8.12.2015 r. w sprawie zakresu informacji o okolicznościach mających wpływ na prawo do zasiłków z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa lub ich wysokość oraz dokumentów niezbędnych do przyznania i wypłaty zasiłków (tj.z 2025 poz.616). W myśl przepisów powołanego rozporządzenia dokumentem niezbędnym do przyznania i wypłaty przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zasiłku chorobowego jest, złożone informacji określone § 2 rozporządzenia, w tym zaświadczenia płatnika składek Z-3. Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio do przyznania i wypłaty przez Zakład świadczenia rehabilitacyjnego, zasiłku opiekuńczego, zasiłku wyrównawczego, zasiłku macierzyńskiego oraz zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego. Przy czym dodatkowo stosowanie do §8 dokumentami niezbędnymi do przyznania i wypłaty świadczenia rehabilitacyjnego jest wniosek o świadczenie rehabilitacyjne, zawierający dane określone w załączniku nr 5 do rozporządzenia oraz zaświadczenie o stanie zdrowia osoby, wywiad zawodowy z miejsca pracy ( to jest druku ZNp -7, druku OL-9, druku OL-10). Przepisy także określają, jakie dokumenty muszą być złożone w przypadku gdy świadczenia z ubezpieczenia społecznego mają być przyznane i wypłacone po ustaniu zatrudnienia, w tym postaci druku Z-10, zawierającego oświadczenia czy ubezpieczony nie ma innego tytułu do ubezpieczenia, prawa do emerytury lub renty, czy ubezpieczony nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna i czy nie prowadzi działalności zarobkowej (§3).

Zdaniem Sądu Rejonowego z ostatniego zdania art. 64 ust. 1 powołanej ustawy w brzmieniu sprzed nowelizacji wynika, że złożenie przez ubezpieczonego wniosku o zasiłek wraz z wymaganymi dokumentami stwarza po stronie płatnika zasiłków obowiązek ustalenia istnienia lub nie prawa do tego zasiłku nie później niż przed upływem 30 dni od dnia jego złożenia. W tym przypadku ustawa nie uwzględnia czasu na wyjaśnienie okoliczności niezbędnych do przesądzenia tych kwestii. Opóźnienie w ustaleniu prawa lub w jego wypłacie wywołuje przewidziany w art. 64 ust. 2 ustawy obowiązek zapłaty odsetek w wysokości i na zasadach określonych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych.

Sąd a quo wskazał, iż organ rentowy w przedmiotowej sprawie przyjął pogląd, iż dokumentem niezbędnym do stwierdzenia uprawnień wnioskodawcy do prawa do zasiłku chorobowego i świadczenia rehabilitacyjnego jest prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi z 6 czerwca 2024 w sprawie VIII U 2843/21. Wyrok uprawomocnił się w dniu 2 sierpnia 2024 roku. Świadczenia wypłacone zostały wnioskodawcy w terminie 4 września 2024 roku

Pogląd zaprezentowany w tym przedmiocie przez organ rentowy Sąd Rejonowy uznał za błędny, także w świetle koniczności stosowania art. 64 ustawy zasiłkowej w brzmieniu sprzed nowelizacji. Jak słusznie podkreślono w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2006 roku sygn.akt I UK 191(...) pogląd ten ma zastosowanie do świadczeń przyznawanych na podstawie ustawy o emeryturach i rentach. Prezentowany przez organ ubezpieczeń społecznych pogląd, że prawo do odsetek zwłoki powstaje po uprawomocnieniu się wyroku ustalającego prawo do należności głównej, a wyrok traktowany jest, jako ostatnia z okoliczności koniecznych do ustalenia prawa utrwalił się w judykaturze Sądu Najwyższego na gruncie art. 118 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.; por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 11 października 1991 r., II PZP 1/91, OSP 1992 nr 11-12, poz. 256 z glosą A. Szpunara). Zgodnie z tym przepisem, organ rentowy wydaje decyzję w sprawie ustalenia prawa do świadczenia lub ustalenia jego wysokości po raz pierwszy w ciągu 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania tej decyzji. Związany jest 30-dniowym terminem od daty dokonania tego ustalenia lub od daty końcowej wyznaczonego przez organ rentowy dodatkowego terminu do przedstawienia niezbędnych dowodów lub od daty przedstawienia tych dowodów. Od dnia 1 lipca 2004 r., w razie ustalenia prawa do świadczenia lub jego wysokości orzeczeniem organu odwoławczego za dzień wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji uważa się również z mocy prawa dzień wpływu prawomocnego orzeczenia organu odwoławczego (ust. 1a dodany do art. 118 ustawą zmieniającą z dnia 20 kwietnia 2004 r., Dz.U. Nr 121, poz. 1264).Przepisy te nie mogą być uwzględnione w zakresie świadczeń wypłacanych na podstawie ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (obecnie w jednolitym tekście: Dz.U. z 2005 r. Nr 31, poz. 267), albowiem przepisy ostatnio powołanej ustawy nie zawierają podobnej regulacji ani nie odsyłają w omawianym zakresie do postanowień ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W tym przedmiocie uregulowanie znajduje się w art. 64 powołanej ostatnio ustawy.

A zatem Sąd I instancji uznał, iż w sprawie nie może być zastosowany per analogiam przepis art. 118 ust 1 a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm).

Sąd ten wskazał, że jakkolwiek należy zgodzić się, iż organ rentowy ustalając uprawnienia osób ubezpieczonych do świadczeń z ubezpieczenia społecznego władny jest zgodnie z art. 86 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (….) przeprowadzić kontrolę wykonywania zadań i obowiązków w zakresie ubezpieczeń społecznych przez płatników składek obejmującą zgłaszanie do ubezpieczeń społecznych, prawidłowość i rzetelność obliczania, potrącania i opłacania składek oraz innych składek i wpłat, do których pobierania zobowiązany jest Zakład ustalanie uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych i wypłacanie tych świadczeń oraz dokonywanie rozliczeń z tego tytułu, jednakże kontrola ta winna być przeprowadzona w rozsądnym terminie pozwalającym na dotrzymanie ustawowych terminów wypłaty świadczenia z ubezpieczenia.

Przepisy dotyczące przeprowadzania kontroli nie zawierają wyraźnych uregulowań w zakresie terminów, w jakich winny być one przeprowadzone, niemniej jednak w ocenie Sądu w takich sytuacjach – wymagających przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego celem ustalenia uprawnień do świadczeń z ubezpieczenia społecznego – zastosowanie winny znaleźć przepisy kodeksu postępowania administracyjnego w zakresie terminów załatwienia sprawy. Zgodnie, bowiem z art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba, że ustawa stanowi inaczej. Stosownie do brzmienia art. 35 § 1 kpa organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (§2). Zgodnie zaś z§ 3 załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania.

Wniosek o wypłatę zasiłku chorobowego i stosowane dokumenty w przedmiocie wypłaty zasiłków chorobowych za okres od 21 sierpnia 2021 roku do 24 grudnia 2021 roku zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 8.12.2015 r. w sprawie zakresu informacji o okolicznościach mających wpływ na prawo do zasiłków z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa lub ich wysokość oraz dokumentów niezbędnych do przyznania i wypłaty zasiłków (tj.z 2025 poz.616) w tym zaświadczenia o niezdolności do pracy druk Z-3 wpływały do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odpowiednio w dniu 23 sierpnia 2021 roku, 1 września 2021 roku, 1 października 2021 roku, 3 listopada 2021 roku i 1 grudnia 2021 roku ( vide zestawienie -97).

Jeżeli chodzi o okres zasiłku od 21 sierpnia 2021 roku do 25 sierpnia 2021 roku to w dniu 23 sierpnia 2021 roku został złożony w organie rentowym druk ZUS Z-3 dotyczący poświadczenia okresów ubezpieczenia i wysokości przychodów wnioskodawcy stanowiącego podstawę składek na ubezpieczenie społeczne. W ocenie Sądu, zatem dzień 23 sierpnia 2021 roku, jako dzień, kiedy wpłynęły ostatnie dokumenty do ustalenia uprawnień wnioskodawcy do zasiłku chorobowego stanowił dzień wszczęcia postępowania w przedmiocie ustalenia uprawnień do zasiłku chorobowego wnioskodawcy. Uwzględniając okoliczność konieczności przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego zgodnie z art. 123 § 3 kpa załatwienie sprawy winno nastąpić najpóźniej w terminie 2 miesiąca od tej daty, a więc najpóźniej do 23 października 2021 roku. Wskazać należy, iż organ rentowy wydał decyzję dotyczącą niepodlegania ubezpieczeniu społecznemu wnioskodawcy u płatnika składek J. P. w dniu 21 października 2021 roku, a zatem ostatecznie należy przyjąć, iż termin ten był jak najbardziej realnym do dotrzymania przez organ rentowy z uwagi na charakter czynności podjętych w przedmiocie ustalenia podlegania wnioskodawcy ubezpieczeniu społecznemu. W wykonaniu czynności kontrolnych organ rentowy wydał w dniu 21 października 2021 roku decyzję o niepodleganiu wnioskodawcy ubezpieczeniu społecznemu z tytułu umowy o pracę. Zatem w tym terminie, to jest najpóźniej do 21 października 2021 roku winna być wydana decyzja w sprawie prawa do zasiłku od 21 sierpnia 2021 roku do 25 sierpnia 2021 roku, a także zasiłku chorobowego za okres od 26 sierpnia 2021 roku do 6 września 2021 roku (niezbędne dokumenty zostały złożone w dniu 1 września 2021 roku).

W ocenie Sądu I instancji organ rentowy ponosi także odpowiedzialność za nie ustalenie wymaganych okoliczności do ustalenia uprawnień wnioskodawcy w terminie, albowiem żadne niezależne od organu rentowego okoliczności nie wpłynęły na opóźnienie.

Zasadniczym w tym miejscu staje się kwestia, czy okoliczności ustalone przez organ rentowy w toku tego postępowania pozwalały na wydanie decyzji zgodnej z prawem i czy organ rentowy ponosi odpowiedzialność za wydanie decyzji ustalającej, iż ubezpieczony nie podlega ubezpieczeniu społecznemu z tytułu umowy o pracę i odmawiającej w konsekwencji prawa do świadczeń z ubezpieczenia, która w toku postępowania odwoławczego uległa zmianie przez Sąd Okręgowy w Łodzi, co skutkowałoby odpowiedzialnością z art. 85 ust 1 zdanie drugie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Uwzględniając okoliczności ustalone przez organ rentowy w postępowaniu kontrolnym – w ocenie Sądu organ rentowy mógł wydać decyzję o podleganiu wnioskodawcy ubezpieczeniu społecznemu w zgodzie z prawem. W ocenie Sądu wszystkie okoliczności mogły został prawidłowo ustalone i wyjaśnione w postępowaniu administracyjnym, a zatem pozwala to przyjąć, iż organ rentowy w oparciu o całość zgromadzonego materiału dowodowego oraz uwzględniając terminy wypływające z kpa winien w terminie do 21 października 2021 roku wydać decyzję o przyznaniu wnioskodawcy prawa do zasiłku chorobowego za okres od 21 sierpnia 2021 roku do 6 września 2021 roku. Sad podkreślił, iż zgromadzony przez organ rentowy materiał (po uzupełnieniu w postępowaniu administracyjnym, w zakresie żądanym dopiero na etapie postępowania sądowego w sprawie VIII U (...)) pozwalał na ustalenie faktycznego zatrudnienia T. J.u J. P.. Wnioskodawca i płatnik składek złożył w toku postępowania administracyjnego, wszystkie żądane przez organ rentowy dokumenty i informacje. Wszystkie okoliczności dotyczące zatrudnienia mogły zostać poddane weryfikacji w trakcie postępowania kontrolnego. W toku tego postępowania organ nie podjął się nawet przesłuchania wnioskodawcy, czy płatnika składek. Pozwany nie zażądał także żadnych dodatkowych dokumentów, które miałby potwierdzać wykonywanie przez wnioskodawcę czynności w ramach umowy o pracę. Czynności te zostały natomiast przeprowadzone dopiero w toku postępowania sądowego, w szczególności wobec złożonych przez skarżącego wniosków, w przedmiocie przesłuchania świadków, potwierdzających wykonywanie czynności na rzecz Gminy D. (...) czy Domu Dziecka w G. (...). Nic nie stało przecież na przeszkodzie w razie posiadanych wątpliwości, by ZUS w ramach postępowania administracyjnego dokonał tych czynności w toku postępowania kontrolnego przed wydaniem decyzji z dnia 21 października 2021 roku o niepodleganiu wnioskodawcy ubezpieczeniu społecznemu. W ocenie Sądu, te wszystkie okoliczności mogły zostać prawidłowo ustalone i wyjaśnione w postępowaniu administracyjnym, a zatem pozwala to przyjąć, iż organ rentowy w oparciu o całość zgromadzonego materiału dowodowego oraz uwzględniając terminy wypływające z k.p.a. winien w terminie najpóźniej do 21 października 2021 roku wydać decyzję o przyznaniu wnioskodawcy prawa do zasiłku chorobowego. Podkreślić należy, iż Sąd Okręgowy w Łodzi w uzasadnieniu wyroku z dnia 6 czerwca 2024 roku w sprawie VIII U (...) wywiódł, iż przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, iż wnioskodawca osobiście w sposób stały na rzecz płatnika składek w spornym okresie wykonywał umówioną pracę na stanowisku montera robót wykończeniowych, za co otrzymywał wynagrodzenie za pracę.

A zatem za okres od 21 sierpnia 2021 do 6 września 2021–Sąd I instancji zasądził odsetki od 21 października 2021 roku, zgodnie z wcześniejszymi rozważaniami do dnia poprzedzającego dzień wypłaty zasiłku, która miała miejsce w dniu 4 września 2024 roku, to jest do dnia 3 września 2024 oku. Zgodnie z § 2 ust 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 1 lutego 1999 roku w sprawie szczegółowych zasad wypłacania odsetek za opóźnienie w ustaleniu lub wypłacie świadczeń z ubezpieczenia społecznego (Dz.U.Nr 12 poz 104) odsetki wypłaca się za okres od dnia następującego po upływie terminu na ustalenie prawa do świadczeń lub ich wypłaty, przewidzianego w przepisach określających zasady przyznawania i wypłacania świadczeń - do dnia wypłaty świadczeń. Organ rentowy faktycznie w dniu 30 sierpnia 2024 roku zlecił wypłatę zasiłku chorobowego i świadczenia rehabilitacyjnego, natomiast wypłata świadczenia, zgodnie z potwierdzeniem wypłaty złożonym przez wnioskodawcę nastąpiła w dniu 4 września 2024 roku.

Za następne okresy zasiłku chorobowego od 7 września 2021 roku do 16 września 2021 roku, od 17 września 2021 roku do 24 września 2021 roku oraz od 25 września 2021 roku do 4 paźdz

[…]